III SA/Kr 598/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Wojewody z dnia 21 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania skargę oddala Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Burmistrz Miasta, działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu T. B. z miejsca stałego pobytu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 30 września 2010 r. L. B. wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie swojej żony T. B. z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. G w M, podnosząc w nim, że żona nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od grudnia 2009 r. Jednocześnie skarżący wskazał, że jego żona dysponuje kluczami od domu, jednak nie posiada pilota do bramy T. B. potwierdziła, że w miejscu stałego pobytu nie zamieszkuje od 12 stycznia 2010 r., od kiedy to, "wraz z synem przebywała w Ośrodku dla Osób Dotkniętych Przemocą. Od lipca 2010 r. przebywała w różnych miejscach: u zakonnic, u rodziny lub u znajomych. Nadto dodała, że nie wymelduje się dobrowolnie z miejsca stałego zameldowania, ponieważ nie ma gdzie mieszkać. Ponadto wniosła do sądu pozew o orzeczenie rozwodu i wyroku tym Sąd ma orzec o sposobie korzystania z mieszkania. Analizując zebrany w sprawie materiał organ stwierdził, że T. B. opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny od grudnia 2009 r. Od tego czasu mieszkała w różnych miejscach, nie czyniła jednak żadnych kroków, aby ponownie zamieszkać w miejscu stałego zameldowania, dlatego lokal ten z pewnością nie jest miejscem w którym skoncentrowane są osobiste interesy T. B. Jednocześnie skoro T. B. nie dopełniła obowiązków wynikających z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, organ gminy działając na podstawie art. 15 ust. 2 tej ustawy zobowiązany był do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż pozostawienie zameldowania T. B. w tym lokalu, stanowiłoby jedynie podtrzymanie stanu niezgodnego z prawem, zaś przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają na celu likwidację fikcji meldunkowej polegającej na niezgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osoby. W odwołaniu T. B. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej: 1. brak dołożenia należytej staranności przez organ I instancji, w trakcie całego nieprawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego, poprzez niezorganizowanie oględzin w terenie oraz niewyznaczenie rozprawy administracyjnej, 2. celowe działanie organu na niekorzyść odwołującej się, o której wiadomo, że: • jest ofiarą przemocy domowej, • osobą od wielu lat prześladowana psychicznie i fizycznie, przez swojego męża, 3. sprzeczność i niespójność wewnętrzną ustaleń i sformułowań uzasadnienia decyzji, 4. w efekcie powyższych zdarzeń – celowe naruszenie na niekorzyść odwołującej się – norm prawa materialnego, a zwłaszcza: art. 89 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił zaskarżoną decyzje w całości i orzekł o odmowie wymeldowania T. B. z miejsca stałego pobytu, z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. G w M. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji rozpoznając sprawę rażąco naruszył przepisy prawa, bowiem całkowicie pominął ocenę dobrowolności i trwałości opuszczenia przedmiotowej nieruchomości przez T. B., co było niedopuszczalne. Nadto organ I instancji rozpoznając niniejszą sprawę powinien uwzględnić nie tylko materiał zgromadzony w przedmiotowym postępowaniu, ale także materiał dowodowy zgromadzony w sprawie o sygn. Nr [...], w której organ odmówił wymeldowania T. B., gdyż jak ustalił organ, została ona zmuszona do opuszczenia budynku przy ul. G w M, poprzez bezprawne zachowanie osób trzecich. Tymczasem w przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie uległ zmianie, gdyż przez sądem toczą się nadal sprawy dotyczące fizycznego i psychicznego znęcania się przez L. B. nad T. B. oraz sprawa o rozwód. Nie było zatem podstaw do stwierdzenia dobrowolności opuszczenia przez odwołująca miejsca stałego zameldowania. Nadto organ odwoławczy podkreślił, że w trakcie trwania pierwszego postępowania wyjaśniającego przez organem I instancji w Sądzie Rejonowym zapadły dwa wyroki, uznające L. B. za winnego zarzucanych mu czynów. W szczególności, wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] L. B. uznano za winnego fizycznego i psychicznego zanęcania się nad T. B. w okresie od maja 1991 r. do września 2003 r. oraz od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r. Natomiast wyrokiem nakazowym z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt [...] L. B. uznano za winnego tego, że niepokoił swoją żonę T. B. poprzez celowe odcięcie w budynku przy ul. G w M energii elektrycznej, odłączenie wody oraz gazu w okresie od stycznia 2010 do 29 marca 2010 r. Wyroki te jednak nie były prawomocne. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, że T. B. nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego budynku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. B. domagał się uchylania w całości zaskarżonej decyzji Wojewody, zarzucając jej naruszenie: 1. art. 7 k.p.a., poprzez oparcie decyzji jednostronnie na zeznaniach T. B. i niekorzystnych dla skarżącego nieprawomocnych wyrokach sądowych , przez co nie została zastosowana zasada prawdy obiektywnej, 2. art. 76 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że z powołanych przez organ odwoławczy nieprawomocnych wyroków można wnioskować, że T. B. opuściła budynek przy ul. G w M w wyniku bezprawnego działania osób trzecich, 3. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, w szczególności nieuwzględnienie materiałów znajdujących się w aktach karnych i cywilnych toczących się między uczestniczką, a skarżącym, 4. art. 89 § 2 k.p.a., poprzez niezwrócenie sprawy do organu I instancji, celem wyznaczenia rozprawy i wyjaśnienia sprawy przy pomocy zeznań jedynego bezpośredniego świadka zdarzeń między skarżącym, a uczestniczką – D. B. W odpowiedzi na skargę Wojewoda w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji ( innego aktu lub czynności ) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r, poz.270), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutów naruszenia prawa, procesowego i materialnego, w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U z 2006 Nr 139 poz. 993) pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Stosownie do art. 15 ust. 2 tej organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, że wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu, a więc nieprzebywanie danej osoby w tym lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: sygn. akt V SA 2323/02, publ. LEX nr 159183; sygn. akt V SA 402/03, publ. LEX nr 159179; sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Dokonując jednak takiej oceny, istotnym jest ustalenie, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, publ. LEX nr 79243; V SA 108/00, publ. LEX nr 49954; V SA 3078/00, publ. LEX nr 78937). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że T. B. opuściła dom położny przy ul G w M w styczniu 2010 r., od kiedy to wraz z synem wyprowadziła się do Ośrodka dla Osób Dotkniętych Przemocą, gdzie przebywała przez pół roku, a następnie mieszkała w różnych miejscach tj. u zakonnic, u rodziny i u znajomych. Jednocześnie we wszystkich pismach procesowych T. B. podkreślała, że dobrowolnie nie wymelduje się z domu, ponieważ nie ma gdzie mieszkać, a ponadto w domu znajdują się nadal jej rzeczy osobiste, sprzęt ortopedyczny oraz dokumenty. Z jej pism wynika również, że wielokrotnie usiłowała dostać się do domu, jednak pomimo tego, że dysponuje kluczami do domu, to jednak nie dysponuje pilotem do bramy wejściowej, co uniemożliwia jej dostanie się na posesję. Ponadto nawet wówczas, gdy jeszcze mieszkała w domu, skarżący L. B. utrudniał jej korzystanie z domu, poprzez odcięcie prądu, gazu i wody, na dowód czego przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt [...], w którym ustalono, że L. B. niepokoił swoją żonę T. B. poprzez celowe odcięcie jej energii elektrycznej, odłączenie wody oraz gazu w okresie od 12 stycznia do 29 marca 2010 r. Dodatkowo nadal trwa postępowanie rozwodowe, które powinno zakończyć się wyrokiem orzekającym o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód, jak również orzeczeniem o sposobie korzystania przez strony z mieszkania. O głębokim konflikcie między stronami świadczą również toczące się sprawy karne. Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] L. B. został uznany winnym fizycznego i psychicznego znęcania się nad żoną T. B. w okresie od maja 1991 r. do września 2003 r. oraz od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r. Wyrok ten następnie został uchylony i w wyniku do ponownego rozpoznania sprawy L. B., wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2011 r.. sygn. akt [...] skarżący został uniewinniony od tych zarzutów. Natomiast wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt [....] apelacje wniesione przez T. B. i jej pełnomocnika zostały oddalone. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Wojewody, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa nie dostarczyły podstaw do wymeldowania T. B. z miejsca pobytu stałego. Z ustaleń organów wynika niewątpliwie, iż w rodzinie skarżącego istnieje silny konflikt i dochodziło do licznych awantur, w czasie których przeprowadzane były interwencje przez funkcjonariuszy Policji. Należy zatem przyjąć za wiarygodne zeznania T. B., ze w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych z mężem, zdecydowała się ona na opuszczenie miejsca zamieszkania, jednak takie postępowanie, w sytuacji podjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienie do sądu powszechnego z powództwem o rozwód z orzeczeniem o sposobie korzystania z mieszkania) zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez T. B. nie nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jeszcze raz należy wyraźnie zaznaczyć, iż stosownie do art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jedynie potwierdza fakt pobytu danej osoby w przedmiotowym lokalu. Nie wiąże się zatem z kwestią własności tego lokalu ani prawem do dysponowania nim. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189.) Kwestię tę rozpoznawał także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK-A2002/3/34) stwierdził, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183). Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż Wojewoda działał zgodnie z prawem i dokonał prawidłowej interpretacji przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, odmawiając wymeldowania T. B., a zatem skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.