III SA/Kr 598/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Janusz Bociąga Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego skargę oddala. J. L. pismem z dnia 8 stycznia 2013 r., wskazując na sygn. akt. [...] zatytułowanym "Wniosek" i rozpoczynającym się od słów: "Dotyczy: stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej" wniósł "o uchylenie w trybie natychmiastowym" decyzji z dnia [...] 2011 r. oraz decyzji z dnia [...] 2012 r., w których orzeczono o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnioną P. L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. (k. 29 akt adm.). Postanowieniem z dnia [...] 2013 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło wniosku J. L. i odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] 2011 r. Nr [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P. L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz decyzji z dnia [...] 2012 r. Nr [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P. L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W ocenie Kolegium, wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności wymienionych wyżej decyzji jest niedopuszczalne, ponieważ J. L. nie był stroną postępowań zakończonych kwestionowanymi decyzjami, które dotyczyły przyznania świadczeń. Kolegium wskazało, że z treści art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228) wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Zdaniem Kolegium, dopiero w tym postępowaniu J. L. jest stroną postępowania i może kwestionować wysokość swojego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Kolegium uznało zatem, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przeszkoda o charakterze podmiotowym, która uniemożliwia skuteczne wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wymienionych wyżej decyzji. Pismem z dnia 13 lutego 2013 r. J. L. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie decyzji z dnia [...] 2011 r. Nr [...] oraz z dnia [...] 2012 r. Nr [...]. J. L. podniósł, że w postępowaniach tych Burmistrz Miasta i Gminy odmówił mu wglądu do akt, zaś same decyzje zostały wydane bez jego obecności i w związku z tym nie mógł się od nich odwołać. Zdaniem J. L., tym samym doszło do naruszenia praw człowieka oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzucił również, że Burmistrz Miasta i Gminy nie zbadał wyczerpująco sprawy, w szczególności nie ustalił faktycznej sytuacji jego córki oraz jej stanu zdrowia. J. L. dodał także, że działania podejmowane przez R. L. – matkę P. L. – stanowią próbę wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] 2013 r. Nr [...]. Kolegium stwierdziło, że pomimo tego, iż nie do końca podziela motywy przedstawione w jego uzasadnieniu, to jednak postanowienie z dnia [...] 2013 r. jest prawidłowe. Kolegium zgodziło się z twierdzeniem, że rodzic zobowiązany wyrokiem sądu (ugodą sądową) do płacenia alimentów na rzecz dzieci, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna (dłużnik alimentacyjny) nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zastrzegając, że rodzic ten posiada prawo do uzyskania informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zdaniem Kolegium, nie oznacza to, że nie może on być wnioskodawcą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może mieć bowiem interes prawny w wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Według Kolegium, istnienie w obrocie prawnym decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego rodzi po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu tych świadczeń, a zatem dłużnik alimentacyjny niewątpliwie ma interes prawny w tym, aby wadliwa decyzja została z obrotu prawnego wyeliminowana, co w konsekwencji uchyla jego obowiązek zwrotu funduszowi alimentacyjnemu świadczeń wypłaconych z tego funduszu osobom uprawnionym na podstawie decyzji dotkniętej wadą nieważności. Kolegium podało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter nadzwyczajny, a to oznacza, że osoba składająca wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek wskazać, która – w jej ocenie – przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji wymieniona taksatywnie w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zaistniała. Zdaniem Kolegium, ani we wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] 2013 r. J. L. nie powołał żadnej z przesłanek wymienionych w wymienionym wyżej przepisie, wskazując natomiast jako podstawy swego żądania, że nie uczestniczył w postępowaniu zakończonym przedmiotowymi decyzjami oraz, że doszło do wyłudzenia środków finansowych na jego córkę przez jej matkę (gdyż brak jest podpisów córki na dokumentach będących w posiadaniu MOPS). W ocenie Kolegium, brak udziału strony w postępowaniu nie jest podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Jest to natomiast podstawa do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Także podnoszoną przez J. L. próbę wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez matkę pełnoletniej P. L. Kolegium uznało za ewentualną podstawę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe lub decyzja została wydana w wyniku przestępstwa). Kolegium stwierdziło, że podstawy wznowienia postępowania wymienione w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 tego Kodeksu nie mogą być stosowane zamiennie, to znaczy wystąpienie wady skutkującej wznowieniem postępowania nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji i odwrotnie istnienie wady powodującej nieważność decyzji nie może być podstawą wznowienia postępowania. W związku z powyższym Kolegium uznało, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania musi skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W skardze na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2013 r. J. L. ponownie zarzucił, że postępowania w przedmiocie przyznania jego córce świadczeń z funduszu alimentacyjnego toczyły się bez jego udziału oraz nie udostępniono mu akt tych spraw. Podniósł też, że nałożono na niego obowiązek alimentacyjny pomimo tego, że jest osobą niepełnosprawną i pobiera z tego tytułu zasiłek stały w wysokości 440 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium stwierdziło, że podnoszone przez skarżącego zarzuty zakwalifikowało jako mogące stanowić podstawę wznowienia postępowania, ale nie mogące być podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak wskazał to skarżący. Sąd stwierdza z urzędu, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że: - Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, pismem z dnia 5 listopada 2012 r. nr [...] poinformował J. L. o jego statusie dłużnika alimentacyjnego na podstawie wskazanych ustaw, a także poinformował go o wysokości jego zadłużenia alimentacyjnego oraz podał daty doręczenia mu zawiadomień, wezwań i informacji o przyznaniu świadczeń podkreślając, że posiadane dowody doręczeń tych zawiadomień, wezwań i informacji zawierają na tzw. "zwrotnych poświadczeniach odbioru" jego podpis. Nadto Kierownik tego Ośrodka przytoczył treść przepisu art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zaznaczając, że wszelkie informacje i decyzje opisane tym przepisem zostały dłużnikowi doręczone, przy czym dłużnikowi, zgodnie z przepisami, nie doręcza się decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W piśmie tym Kierownik Ośrodka podał, że świadczenia alimentacyjne wypłacane są na podstawie wyroku Sądu Rejonowego, wydanego do sygn. akt [...], aktualnie w wysokości 200 zł miesięcznie oraz na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o bezskuteczności egzekucji (k. 28 akt adm.). - J. L. skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego 3-stronicowe pismo z dnia 11 grudnia 2012 r. zatytułowane: "Sprecyzowanie do wniosku", rozpoczynające się od słów: "Dotyczy bezzasadnego obciążenia zadłużeniem alimentacyjnym przez MOPS na córkę P. L. i S. L." (k. 15-16 akt adm.). - W dniu 27 grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze skierowało do J. L. pismo nr [...] podając, że w związku ze złożonymi przez niego pismami z dnia 29 października 2012 r. i 13 listopada 2012 r., dotyczącymi wniosku o uchylenie decyzji wydanych przez MOPS w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę P. i S. L. oraz wniosku o bezzasadne obciążenie zadłużeniem alimentacyjnym przez MOPS, organ ten ponownie wzywa o uzupełnienie wniesionego podania przez sprecyzowanie, w jakim trybie postępowania wnosi o uchylenie kwestionowanych decyzji, tj. wskazanie, czy pisma te stanowią odwołanie od decyzji, czy też jest to wniosek o wznowienie postępowania czy o stwierdzenie nieważności decyzji, przy czym należy także podać datę i numer kwestionowanych decyzji. Jednocześnie organ zaznaczył, że J. L. w piśmie z dnia 11 grudnia 2012 r. nie wskazał żadnego trybu postępowania. - J. L. pismem z dnia 8 stycznia 2013 r., wskazując na sygn. akt. [...] zatytułowanym "Wniosek" i rozpoczynającym się od słów: "Dotyczy: stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej " wniósł - jak na wstępie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, skarga J. L. jest nieuzasadniona. Na wstępie należy zauważyć, że skarżący nie był usatysfakcjonowany wyjaśnieniami Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, zawartymi w piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. i domagał się wszczęcia postępowania mającego na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego córce P. L. Należy też zauważyć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, do którego kierował pisma J. L. o uchylenie decyzji przyznających świadczenia córce P. L. z funduszu alimentacyjnego, czyniło starania o sprecyzowanie i wybranie przez samego skarżącego trybu postępowania, w jakim ma się toczyć żądane przez niego postępowanie o uchylenie tych decyzji. Z akt administracyjnych wynika, że niewątpliwie to sam skarżący J. L., mający do wyboru tryb odwołania się od wydanych decyzji, wznowienia postępowania w tych sprawach lub o stwierdzenie nieważności wydanych decyzji, wybrał tryb o stwierdzenie nieważności decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego córce P. L., w którym toczyło się niniejsze postępowanie. Sąd zwraca uwagę na to, że art. 156 § 1 k.p.a., który stanowił podstawę prawną niniejszego postępowania stanowi: "Art. 156. § 1. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa." Jest niewątpliwym, zdaniem Sądu, że skarżący J. L. jako okoliczności stanowiące podstawę "uchylenia" decyzji przyznających świadczenia córce P. L. z funduszu alimentacyjnego w trybie stwierdzenia nieważności decyzji wskazywał we wszystkich swych pismach brak swego udziału w postępowaniach zakończonych wydaniem tych decyzji oraz próbę wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez matkę pełnoletniej P. L., które to okoliczności nie są wymienione w żadnym z 7 punktów przytoczonego wyżej art. 156 § 1 k.p.a. Z powyższego wynika, że rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzając, że wskazane przez skarżącego okoliczności ewentualnie mogłyby stanowić podstawę do żądania wznowienia postępowań w sprawach zakończonych decyzjami przyznającymi świadczenia córce P. L. z funduszu alimentacyjnego, a tym samym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania musi skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło prawa, a zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę J. L. oddalił.