III SA/Kr 600/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Maria Zawadzka Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Akademii z dnia 3 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Rektora Akademii na rzecz skarżącego kwotę 200,00 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lutego 2014 r., [...], Rektor Akademii, działając na podstawie art. 200a ust. 2 i art. 200 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), §§ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych w Akademii w roku akademickim 2013/2014 oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2013 r., odmawiającą P. T. przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 30 września 2013 r. P. T., uczestnik III roku studiów III stopnia na kierunku [...] w Wydziale [...] Akademii, złożył wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Rektor Akademii odmówił wnioskodawcy przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych. W uzasadnieniu wskazano, że po przeanalizowaniu wniosku oraz załączonych dokumentów Komisja Doktorancka zaopiniowała wniosek negatywnie. Zgromadzona przez doktoranta liczba punktów, ustalona według zasad określonych w § 4 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych w Akademii w roku akademickim 2013/2014 nie uprawniała go do otrzymania stypendium. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że z uzasadnienia decyzji nie wynika, jakie elementy dorobku naukowego zostały przez komisję wzięte pod uwagę i ile punktów za jakie pozycje przyznano. Ponadto nie wiadomo, jaki był próg punktów, od których stypendium przyznawano i dlaczego komisja nie wzięła pod uwagę publikacji książkowych ani udziału strony w konferencjach. Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą, decyzją z dnia 3 lutego 2014 r., [...], Rektor Akademii utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] 2013 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z Kryterium oceny wniosków o stypendium doktoranckie z dotacji podmiotowej na realizację zadań projakościowych, które stanowi załącznik nr 1 do obowiązującego w Akademii Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na realizacje zadań projakościowych w Akademii w roku akademickim 2013/2014 - "publikacja musi mieć charakter naukowy i być recenzowana". Wnioskodawca w wykazie publikacji umieścił zbiór poezji "Miłość, zapałki, książki i ikra'', Teksty "Lampa" oraz Teksty "Zeszyty poetyckie", która są wytworem sztuki, a nie nauki. Kolejna wymieniona publikacja - "Rozszczepiona pobożność. Religijność pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej" - była podstawą do przyznania stypendium w roku akademickim 2012/2013. W przypadku artykułu wymienionego we wniosku o ww. stypendium "Religiousness in paranoid schizophrenia", brak jest danych do przyjęcia, że artykuł został złożony, a tym bardziej przyjęty do druku. Komisja Doktorancka nie mogła przyznać Wnioskodawcy punktów za konferencje poświęconej Joannie d'Arc oraz "(Nie) konkluzywność dowodów Boga" z uwagi na brak potwierdzenia czynnego udziału w konferencji (udziału czynnego wymaga pkt II załącznika nr 1 do wyżej powołanego Regulaminu). Za dowód na udział w grancie badawczym uznał Wnioskodawca rachunek do umowy o dzieło, której przedmiotem są "Pomiary zmian pH, uwalniania glinu, chromu i innych zanieczyszczeń z wypraw cementowych" dla Politechniki. W tym przypadku brak jest potwierdzenia co do daty oraz charakteru pracy naukowej, związanej z dyscypliną humanistyczną. Wnioskodawca otrzymał za udział czynny w konferencji naukowej "Psychodebiuty" - 5 pkt (udział czynny - referat) i 3 pkt za poster. Ponadto 32 pkt zostały przyznane za średnią ocen za ostatni rok akademicki. W sumie Doktorant otrzymał 40 pkt. Jest to niewystarczająca ilość punktów, aby otrzymać stypendium projakościowe, gdyż na studiach doktoranckich z dziedziny kulturoznawstwo na III roku, 30% najlepszych doktorantów oznacza 3 pierwsze osoby, a minimalna liczba punktów konieczna do uzyskania lego stypendium wynosiła 104 pkt, o czym wszyscy doktoranci zostali poinformowani w dniu 15 października 2013 r. drogą e-mail za pośrednictwem Wirtualnej Uczelni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. T. podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w odwołaniu, jednocześnie wskazując, że brak obiektywnych, o ile mu wiadomo, kryteriów weryfikacji przyznanej punktacji, a także brak podstaw regulaminowych do nieprzyznania punktów za monografię. W zeszłym roku było punktowane złożenie do druku, a w tym roku powinno być punktowane wydanie książki. W odpowiedzi na skargę, organ uczelni wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym). Ustawa ta w art. 207 ust. 1 poddała kontroli pod względem zgodności z prawem decyzje, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 (w sprawach przyjęcia na studia ) oraz w art. 196 ust. 3 (w sprawach przyjęcia na studia doktoranckie) podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, nakazując odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) oraz przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przepis art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3, a więc w sprawach dotyczących stypendiów. Możliwość przyznawania stypendiów doktoranckich przewiduje art. 200 ust. 1 Prawo o szkolnictwie wyższym. W art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym uregulowano natomiast kwestie związane ze zwiększeniem stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 Prawa o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z ust. 1 art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30 % najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Ust. 2 tego przepisu stanowi natomiast, że doktorantowi znajdującemu się w grupie 30 % najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, przyznaje się środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium, o którym mowa w ust. 1. Zwiększenie to staje się stypendium doktoranckim. W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia stanowiły w szczególności przepisy art. 207 ust. 1 oraz art. 200a ust. 2 i 200 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym. Zwrócić więc należy uwagę, że przywołanym już art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym wskazany został obowiązek odpowiedniego stosowania w przedmiotowym postępowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Polega to na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. W kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej wydawane w indywidualnych sprawach, to jednak zostały poddane kontroli sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że decyzje te muszą spełniać przynajmniej podstawowe wymogi umożliwiające dokonanie tej kontroli. Organy uczelni, powinny najpierw poczynić ustalenia odzwierciedlone w zebranym materiale dowodowym i w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. przedstawić motywy (z wytłumaczeniem przesłanek faktycznych i prawnych) odmowy przyznania zwiększonego stypendium doktoranckiego przy zastosowaniu zasad postępowania administracyjnego. Podstawowym elementem tworzącym standard sprawiedliwości proceduralnej jest bowiem obowiązek ujawniania w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt K 7/09, publik. w OTK-A 2009, Nr 7 poz. 113). W decyzji pierwszoinstancyjnej, poza powtórzeniem treści art. 200a ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz treści § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 225, poz. 1351; obecnie obowiązuje od 18 grudnia 2013 r. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, Dz. U. z 2013 r., poz. 1581), w ogóle nie przedstawiono rozumienia przepisu art. 200a ustawy. Stwierdzono jedynie, że Komisja Doktorancka zaopiniowała wniosek skarżącego negatywnie, a zgromadzona przez niego liczba punktów nie uprawnia go do otrzymania stypendium. Tego rodzaju decyzja w ogóle nie poddaje się kontroli, gdyż ani nie zawiera rozumienia przepisu przez organ uczelni, ani nie zawiera przedstawienia motywów negatywnego stanowiska, które można by było zweryfikować. Nawet nie podano liczby punktów uzyskanych przez skarżącego. W żaden sposób nie można uznać "za bardziej poprawnej" zaskarżonej decyzji Rektora Akademii. Poza przywołaniem w komparycji tej decyzji "art. 200a ust. 2" nie tylko, że nie przytoczono treści przepisu, to również nie przedstawiono wykładni przepisu art. 200a ustawy, choć w końcowym fragmencie uzasadnienia nawiązuje się do jego treści. Wskazanie w końcowym fragmencie jej uzasadnienia, że doktorant otrzymał 40 punktów, gdyż na studiach doktoranckich z dziedziny kulturoznawstwa na III roku studiów 30 % najlepszych doktorantów stanowi liczba trzech pierwszych, a minimalna liczba punktów do uzyskania stypendium to 104 punkty, nie jest w ocenie Sądu, wystarczającym przedstawieniem przesłanek podjętego przez Rektora rozstrzygnięcia. Po pierwsze, zupełnie nie wiadomo, jak organ uczelni rozumie zawarte w przepisie pojęcie "30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich." Po drugie, z uzasadnienia obu decyzji nie jest wiadome jaka była liczba 100% doktorantów na danym roku studiów. Skoro przepis art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym mówi, że uprawnienie do otrzymania zwiększonego stypendium doktoranckiego przysługuje nie więcej niż 30 % najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich, to w ocenie Sądu, 100 % doktorantów danego roku studiów doktoranckich powinna stanowić liczba wszystkich doktorantów na danym roku studiów, natomiast 30% najlepszych doktorantów powinno wynikać z listy rankingowej. Podanie jedynie, że 30% najlepszych doktorantów, to trzech pierwszych, nie odzwierciedla stanu rzeczywistego sprawy i nie wyjaśnia w sposób dostateczny nie tylko stronom, ale i wyposażonemu w kompetencje kontroli, sądowi administracyjnemu, motywów podjętego rozstrzygnięcia w stopniu umożliwiającym weryfikację sposobu myślenia organu uczelni. Budzi to poważne zastrzeżenia, zwłaszcza w kontekście treści przepisów ust. 1 i 2 art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym. W komparycji zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, przywołano jedynie przepis art. 200a ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Zwrócić jednakże należy uwagę, że ust. 2 art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym odnosi się do takiego stanu faktycznego, w którym doktorant nie otrzymał stypendium doktoranckiego, ale jednak zmieścił się grupie 30 % najlepszych doktorantów. Tymczasem skarżący, jak podnosi Rektor w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, w ogóle nie zmieścił się, zakładając że ustalenia w tym względzie są poprawne, w grupie 30 % najlepszych doktorantów. Sąd uznał jednakże, że nie można postawić organom uczelni zarzutu naruszenia prawa materialnego z tegoż względu, że nie przedstawiono wykładni przepisu mającego w rzeczywistości zastosowanie. Dopiero kontrola prawidłowości przeprowadzonej wykładni dawałaby ku temu podstawy. Zdaniem Sądu organy uczelni winny jednakże pamiętać, że nie jest wystarczające przywołanie w decyzji negatywnej tylko ust. 2 art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym. Przepis ten jest modyfikatorem przepisu, a właściwie rzecz ujmując, normy prawnej wysłowionej w ust. 1 art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym. Ust. 2 art. 200a precyzuje bowiem krąg uprawnionych osób z ust. 1, gdyż włącza w poczet nich także tych spośród "doktorantów", którzy nie otrzymują stypendium (vide: Paweł Orzeszko, Komentarz do art. 200(a) ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, System Informacji Prawnej LEX (Omega) 44/2014. W takim wypadku należałoby przywołać "cały" art. 200a z jego ustępami: 1 i 2, jako podstawę negatywnego rozstrzygnięcia. Nie należy również zapominać, że decyzja z dnia 3 lutego 2014 r. jest decyzją wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Treść jednak uzasadnienia decyzji na to nie wskazuje. Brak w nim dokonania jakiejkolwiek merytorycznej oceny uprzednio wydanej przez Rektora decyzji. Nie można w tym względzie poprzestawać jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu, że: "Z tych przyczyn Rektor postanowił utrzymać decyzję w mocy" zwłaszcza, że "przyczyn" tych w należyty, rzetelny sposób nie wyjaśniono. Wobec powyższego, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Rektora Akademii oraz utrzymana nią w mocy decyzja Rektora naruszają przepisy prawa procesowego - artykuły: 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. – w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji powinno być zrozumiałe nie tylko dla jego autora, ale przede wszystkim dla strony, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji administracyjnej ma bowiem podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. w świetle tej zasady organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Uzasadnienie decyzji winno być elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia. Wszelkie zatem przemilczenia, pominięcia, czy też brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do istotnych kwestii dla treści rozstrzygnięcia, stanowią naruszenie zasady przekonywania. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.