III SA/Kr 600/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza Marty Suchodolskiej sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala Prezydent Miasta K decyzją z dnia [...] 2018 r. odmówił przyznania skarżącemu W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na opłatę dla adwokata. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że 26 listopada 2018 r. W. K. złożył wniosek o zasiłek celowy na opłatę dla adwokata. Organ wyjaśnił, że skarżący nocuje u znajomych i rodziny i jest właścicielem budynku przy ul. L [...] – [...], który w 2007 r. spłonął i według ustaleń kontroli Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego nie nadaje się do zamieszkania ze względu na stan techniczny budynku. Podano, że jedynym źródłem dochodu skarżącego są świadczenia z ZUS. Organ powołał się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wyrok WSA w Krakowie w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup drzwi i bram do budynku przy ul. T oraz na instalację elektryczną i wodno - kanalizacyjną przy ul. T. Wyjaśnił on, że w wyroku oddalającym skargę pouczono skarżącego o środku zaskarżenia oraz o tym, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem bądź radcą prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie 31 października 2018 r. oddalił jednak wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Organ wyjaśnił, że po złożeniu wniosku o uzyskanie pomocy finansowej na opłacenie adwokata, poinformowano skarżącego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 grudnia 2018 r., że może skorzystać on z darmowej pomocy prawnej, jednak skarżący odmówił. Zdaniem organu za odmową przyznania zasiłku celowego na wnioskowany cel przemawiał interes społeczny rozumiany jako ograniczenie prawa do świadczeń z pomocy społecznej do kręgu osób najuboższych pozbawionych własnych źródeł dochodu. Wskazano, że postępowanie o przyznanie pomocy finansowej na opłatę adwokata ma związek z modernizacją budynku przy ul. L [...] – [...], który jak wiadomo z uwagi na znaczna dewastację oraz pożar, nie nadawał się do zamieszkania, a jedynie do rozbiórki. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.) pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że opłata adwokata w sprawie w której udział profesjonalnego pełnomocnika jest wymagany nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku udzielenia zasiłku celowego. Wniósł on o zmianę decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżący podkreślił, że do sporządzenia skargi kasacyjnej konieczny jest udział profesjonalnego pełnomocnika, a nie udzielenie mu pomocy finansowej w przedmiotowym zakresie uniemożliwia mu prowadzenie skutecznie obrony jego interesów, a sprawa dotyczy jego potrzeb bytowych polegających na przystosowaniu mieszkania w budynku przy ul. T w K. Wyjaśnił, że obecnie nie posiada żadnego lokalu mieszkalnego; w 2007 r. spłonął jego budynek, którego był właścicielem i do dnia dzisiejszego jego strata nie została zrekompensowana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 marca 2019 r. Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że dochód skarżącego stanowi świadczenie z ZUS- u w wysokości 2 182,76 zł miesięcznie, zatem przekracza on kryterium dochodowe dla przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Organ wskazał również na: wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 1106/17, którym oddalono skargę skarżącego w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej (na zakup drzwi i bram) oraz na postanowienie Sądu z dnia 31 października 2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego oddające wniosek W. K. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na możliwość opłacenia przez skarżącego usług pełnomocnika z wyboru. Kolegium podkreśliło, że budynek którego dotyczyła sprawa sądowa jest w bardzo złym stanie technicznym (pożar w 2007 roku, zdewastowanie), co powoduje, że w sprawie nie można przyjąć, że przyznanie zasiłku na opłacenie adwokata, który miałby wnieś skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Krakowie stanowi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu, nawet gdyby wymienić drzwi i bramy w budynku przy ul. T, to i tak nie będzie on zdatny do zamieszkania i nie zostanie zaspokojona potrzeba bytowa skarżącego, tym bardziej, że z protokołu przyjęcia z dnia 6 października 2017 r. wynika, że skarżący wystąpił do Wydziału Architektury o pozwolenie na rozbiórkę. Skarżący oświadczył, że będzie rozbierał budynek Nr [...], a potem T. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że w trakcie pobytu w organie I instancji w dniu 20 września 2017 r. skarżący nie był zainteresowany skorzystaniem z bezpłatnej pomocy prawnej. Również w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 6 grudnia 2018 r. został poinformowany o możliwości skorzystania z darmowej pomocy prawnej. W ocenie organu, za odmową przyznania zasiłku celowego na wnioskowany cel przemawiał interes społeczny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. K. zarzucił naruszenie: - art. 41 i 106 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, polegające na uznaniu, że opłata adwokata w sprawie w której udział profesjonalnego pełnomocnika jest wymagany, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku udzielenia zasiłku celowego, w sytuacji w której na skutek pożaru skarżący jest bezdomnym i pozbawionym dorobku życia i jego sytuacja jest drastyczna, niecodzienna i wykraczająca poza możliwości zapobiegliwości skarżącego. - art. 7 kpa w zw. z art. 77 § a kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, naruszenie zasad obiektywizmu, logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem skarżącego wykazał on, że jego przypadek tj. pożar domu w 2007 r. skutkujący bezdomnością i utratą dorobku życia mieściło się w kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku. Podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu korzysta z punktów nieodpłatnej pomocy prawnej w K, jednakże nie może uzyskać pomocy w zredagowaniu skargi kasacyjnej do NSA, bowiem pracownicy w tychże punktach nie są uprawnieni do pisania pism w toczących się sprawach sądowoadministracyjnych, w tym do sporządzania i podpisania skargi do NSA w Warszawie. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Obecna na rozprawie Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków -Krowodrza Marta Suchodolska wniosła o oddalenie skargi argumentując, że w sprawie znajdowały zastosowanie odrębne przepisy, a więc zasiłek celowy nie mógł być przyznany w trybie przepisów o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd podkreśla, że tylko w wyjątkowych przypadkach możliwe jest przyznanie w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, środków na sfinansowanie profesjonalnego pełnomocnika, którego zadaniem będzie sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Powołany przepis stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Niemniej jednak, należy zauważyć, że systemowo ustawodawca przewidział w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) szczególne przepisy o "Prawie pomocy" (Rozdział 3 Oddział 2 ustawy). Zgodnie z nimi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 zdanie pierwsze) i polega na ustanowieniu m.in. adwokata lub radcy prawnego (art. 244 §2). Ustanowiony w tym trybie pełnomocnik wynagradzany jest według stawek urzędowych tj. zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68) lub rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Przepisy te przewidują zasadniczo niższe stawki (np. opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę obliczoną na podstawie § 8, a w innej sprawie - 240 zł) w porównaniu do opłat za pełnomocnika z wyboru (w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2, a w innej sprawie - 480 zł). Nie ma więc uzasadnienia, aby korzystać z przepisów, zgodnie z którymi wynagrodzenie będzie naliczane według wyższych stawek. Dodatkowo, skoro polski ustawodawca przewidział system finansowania pomocy prawnej w przepisach dotyczących konkretnych procedur (tu: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) to nie ma powodów wykorzystywania innego typu przepisów. W rozpatrywanej sprawie tzn. w trybie przepisów Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący kilkakrotnie zwracał się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ale z powodu niewyjaśnienia istotnych w sprawie wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej – pomoc nie została przyznana. Jak bowiem wynika z postanowienia referendarza z 20 lutego 2018 r. III SA/Kr 1106/17 – ("poproszono skarżącego o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe celem wyjaśnienia: • dlaczego skarżący pisze, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe skoro podawany przez niego w formularzu PPF adres zamieszkania (rubryka 2.1.) pokrywa się z adresem zamieszkania jego córki (vide: protokół k. 59) p. L. D. (vide: k. 21, 27 akt admin.)? W czym konkretnie wyraża się odrębność gospodarstwa domowego skarżącego? • czy w związku ze swoim zamieszkaniem skarżący ponosi jakieś koszty związane z bieżącymi opłatami a jeśli tak to jak kształtuje się wysokość tych miesięcznych obciążeń? Jakie są koszty czynszu, zużycia prądu, gazu, dostawy wody, wywozu nieczystości, rachunków telefonicznych, RTV, i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków bądź pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy? • kim dla skarżącego jest ujawniony w okazanej historii z rachunku bankowego beneficjent zleceń stałych z 8.09.2017; 9.10.2017 r.; 8.11.2017 r. opisany jako "D. A. ul. Ś" i jaki jest powód przekazywania tej osobie kwot po 1000 zł miesięcznie? • czy rachunek o nr [...] jest jedynym jaki skarżący posiada? Z jakiego tytułu skarżący zlecił 5.09.2017 r. przelew wychodzący wewnętrzny do [...] Bank SA na kwotę 500 zł tytułem "wypłata z konta własnego? • co stało się ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego nr 46 położonego w budynku przy ul. G w K na zasadach wspólności małżeńskiej o które skarżący był pytany przy sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1615/12? • jaki jest obecnie stan cywilny skarżącego (np. żonaty, rozwiedziony, wdowiec)? W odpowiedzi skarżący poprzestał na podaniu, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką a jej adres zamieszkania wykorzystuje jedynie jako korespondencyjny. Powiada, że A. D. jest jego wnuczką zaś kwoty po 1000 zł miesięcznie przekazuje na jej potrzeby. Nie wyjawił z jakiego tytułu zlecił 5.09.2017 r. przelew na 500 zł. Twierdzi, że mieszkanie przy ul. G w K zakupił wraz z zoną w 1994 r. oraz, że mieszkanie to małżonkowie darowali wnuczce A. D. w 2002 r. Powiada, że jest żonaty akcentuje jednak istniejącą między małżonkami rozdzielność «finansową». Twierdzi, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego". Skarżący podtrzymał treść pisma z dnia 30 stycznia 2018 r. a jego oświadczenia były wiarygodne i prawdziwe. W związku z powyższym skarżący wniósł o ustanowienie dla niego adwokata z uwagi na jego wiek (84 lata) oraz stan zdrowia (postanowienie WSA z 20 kwietnia 2018 r., III SA/Kr 1106/17). Podobnie w postanowieniu z 27 września 2018 r., III SA/Kr 1106/17 referendarz wskazywał, że już orzekający poprzednio Sąd zwracał uwagę, że istniejąca między skarżącym a jego małżonką rozdzielność finansowa nie może stanowić przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż na małżonkach spoczywa prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy co znajduje oparcie w przepisach art. 13 i 27 kro. Zdaniem Sądu prawidłowe było również stanowisko referendarza sądowego o możliwości opłacenia przez skarżącego usług pełnomocnika z wyboru, skoro stać go na dobrowolne przekazywanie wnuczce co miesiąc kwoty 1000 zł z przeznaczeniem "na jej potrzeby". Dalej referendarz wskazywał, że "W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący przeszedł jednak nad tym po raz kolejny do porządku mimo wiedzy wynikającej z uzasadnień czy to referendarza sadowego czy też pochodzących od Sądu, że oświadczenie zawarte w składanym wniosku musi odpowiadać prawdzie i pozwalać na całościową (a nie wybiórczą) ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony. Skarżący wiedział, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, to jego sprawą jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tymczasem treść złożonego obecnie wniosku przez skarżącego stanowi powielenie poprzednio złożonego tzn. skarżący ponownie wpisał że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo (choć z jego późniejszym wyjaśnień wynika, że pozostaje w związku małżeńskim) i nie zadał sobie trudu by wyjaśnić, dlaczego w dalszym ciągu przekazuje wnuczce co miesiąc kwoty po 1000 zł (co wynika z okazanej historii posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego)". Reasumując powyższe rozważania, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie – zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa, ponieważ skarżący nie wykazał, że zaistniał "interes społeczny" w przyznaniu mu zasiłku – w sytuacji gdy odmowa przyznania adwokata z urzędu (na wcześniejszym etapie składania wniosków w trybie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) nastąpiła wyłącznie z powodu unikania przedstawiania pełnych informacji o stanie majątkowym osób najbliższych. Sąd więc skargę oddalił na zasadzie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.