III SA/Kr 613/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Maria Zawadzka Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 marca 2015 r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata T. G. Kancelaria Adwokacka ul. [ ] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Burmistrz Gminy decyzją z dnia [...] 2015 r. znak: [...] – po rozpatrzeniu wniosku z 8 stycznia 2015 r. - odmówił skarżącemu B. P. przyznania zasiłku celowego na zakup gazu do butli i dopłaty do prądu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 104, art. 107 i art. 108 kpa, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 106 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2015.163) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012.823). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący ma 58 lat, jest osobą rozwiedzioną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka zaś i jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości K, osiedle C w domu, który jest własnością niespokrewnionej z nim osoby. Burmistrz ustalił, że skarżący nie uiszcza żadnych opłat za czynsz, a płaci jedynie za energię elektryczną. Opał do ogrzania pomieszczenia w całości został zakupiony z zasiłku celowego przyznanego decyzją z dnia [...] 2014 r. Ponadto organ I instancji podkreślił, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, jednak nie pracuje, został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnoprawności na stałe, nie posiada prawa do świadczeń ZUS, ani KRUS i pobiera zasiłek stały w wysokości 529 zł miesięcznie. Zatem dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono również, że skarżący nie ponosi też żadnych wydatków związanych z zakupem leków i nie zgłaszał w ostatnim czasie potrzeby wykupienia leków przepisanych przez lekarza. Nadto organ ustalił , że skarżący w grudniu 2014 r. poniósł koszt użytkowania samochodu na kwotę 50 zł oraz koszt prania - 70 zł, (wnioskodawca dwa razy w miesiącu jeździ do K samochodem, gdzie zawozi pościel oraz odzież osobistą do prania do osoby prywatnej). We wniosku z dnia 8 stycznia 2015 r. skarżący zwrócił się o pomoc finansową na zakup żywności, gazu do butli, środków czystości oraz dopłatę do prądu. Organ przyznał decyzją z dnia [...] 2015 r. zasiłek celowy na zakup żywności i środków czystości. Odmawiając natomiast pomocy finansowej na zakup gazu do butli i dopłatę do prądu Burmistrz ustalił, że skarżący z wyprzedzeniem dokonał opłaty rachunku za zużycie energii elektrycznej, gdyż termin płatności upływał w dniu 5 lutego 2015 r. i skarżący nie posiada żadnych zaległości w opłatach za prąd za poprzedni okres rozliczeniowy , z kolei termin płatności następnej raty w wysokości 141,79 zł przypada dopiero na dzień 5 marca 2015 r. Ponadto organ ustalił także , że skarżący z własnych środków finansowych dokonał zakupu posiadanego aktualnie gazu do butli. Na podstawie dokonanych ustaleń organ I instancji uznał, że przerzucanie przez skarżącego na ośrodek pomocy społecznej obowiązku sfinansowania każdego wydatku i kierowanie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej comiesięcznych wniosków o pomoc na wszelkie potrzeby nie znajduje uzasadnienia w ustawie o pomocy społecznej i jest sprzeczne z jej celami, nawet w przypadku posiadania dochodu poniżej kryterium dochodowego. Burmistrz podkreślił, że skarżący korzysta z pomocy społecznej od kwietnia 2009 r., objęty jest stałym wsparciem finansowym w postaci zasiłku stałego w maksymalnej wysokości, a ponadto udzielane jest mu dodatkowe wsparcie na niezbędne i podstawowe potrzeby bytowe, tj. zakup żywności, środków czystości, opału, obuwia, odzieży. W sytuacji, gdy skarżący nie zalegał w opłatach za prąd, a ilość zakupionego gazu do butli była wystarczająca, to, zdaniem organu, wydatki objęte rozpatrywanym wnioskiem skarżący był w stanie ponieść z posiadanych środków finansowych, tym bardziej że nie zaistniały w jego sytuacji osobistej wyjątkowe okoliczności. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa i podniósł, że jest inwalidą, którego stan zdrowia ciągle się pogarsza, zaś organy pomocy społecznej niezasadnie wymagają od niego samodzielnego radzenia sobie z trudną sytuacją życiową, zarzucając mu wyłudzanie świadczeń oraz pozostawiają bez opału przez cały kwartał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 marca 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło zasady przyznawania zasiłków celowych, wskazując, że decyzja w tym przedmiocie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji uznając, że rozstrzygnięcie wydane przez ten organ było uzasadnione prawnie i opierało się na prawidłowych ustaleniach faktycznych w zakresie sytuacji finansowej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącego . Kolegium podkreśliło, że ośrodki pomocy społecznej posiadają ograniczone środki finansowe, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto organ odwoławczy wskazując na decyzję Burmistrza Gminy, w której przyznano skarżącemu zasiłek celowy na żywność i środki czystości, stwierdził że nie został on pozostawiony sam ze swoimi problemami. Ponadto skarżącemu przyznano zasiłek celowy na zakup gazu i dopłatę do prądu w listopadzie 2014 roku i nie posiada żadnych zaległości z opłatą za prąd , natomiast z własnych środków finansowych dokonał zakupu posiadanego aktualnie gazu do butli, co pozwala na ogrzewanie mieszkania. Zatem, w ocenie Kolegium, odwołujący się był w stanie zaspokoić we własnym zakresie ww. potrzeb. Organ odwoławczy podniósł również, że skarżący pokrywa koszty użytkowania posiadanego samochodu osobowego, którym dwa razy w miesiącu zawozi do K pościel oraz odzież do prania do osoby prywatnej. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił, że organy pomocy społecznej naruszyły jego interes, wydając krzywdzącą dla niego decyzję. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu. Na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i podniósł, że skarżący domagał się zasiłku na cele objęte działaniami organów pomocy społecznej, a odmowa przyznania takiego zasiłku nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269 ) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270), zwanej dalej w skrócie "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowoadministracyjnej należy stwierdzić , że skarga nie zasługuje na uwzględnienie . Podstawą prawną rozstrzygnięcia zapadłego w kontrolowanym postępowaniu były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne pomocy społecznej zostały zawarte w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ww. ustawy , które to przepisy stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego. Ten rodzaj świadczenia został uregulowany w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest spełnienie kryterium dochodowego, które w przypadku skarżącego, jako osoby samotnie gospodarującej, wynosiło 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego dla tego rodzaju gospodarstwa domowego. Jednak zwrócić należy uwagę, że powołany wyżej art. 39 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy "może" być przyznany. Z takiego sformułowania wynika, że spełnienie kryterium dochodowego nie powoduje, iż organy pomocy społecznej są zobowiązane do przyznania zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego jest wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza jednak , że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne, lecz przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, powinny ocenić sytuację strony pod kątem przyznania jej zasiłku celowego. Podsumowując zatem stwierdzić trzeba, że zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany po spełnieniu kryterium dochodowego, ale również po dokonaniu przez organy pomocy społecznej oceny, czy w rozpatrywanym przypadku przyznanie wnioskowanego świadczenia będzie zgodne z opisanymi wyżej zasadami ogólnymi pomocy społecznej. W związku z powyższym Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza , że w kontrolowanym postępowaniu organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup gazu do butli i dopłaty do prądu. Wbrew zarzutom podniesionym przez skarżącego i jego pełnomocnika , organy pomocy społecznej obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego organy uwzględniły wszystkie osiągane przez skarżącego dochody, jego stan zdrowia i sytuację życiową oraz otrzymywane przez skarżącego wsparcie ze strony organów pomocy społecznej. Organy wzięły pod uwagę wszystkie te okoliczności, a następnie uwzględniły też posiadane możliwości finansowe oraz wskazały na to, że zobowiązane są do udzielania wsparcia większej ilości beneficjentów i dlatego wsparcie udzielane poszczególnym osobom nie zawsze będzie odpowiadało oczekiwaniom wnioskodawców. Jako bowiem orzekł NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 562/11 "Decyzje dotyczące zasiłków celowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie oznacza, że po stronie organu powstaje obowiązek jego przyznania w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczania jej środków utrzymania. Powyższe oznacza, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej" (Lex Omega nr 1068520). Zwrócić należy uwagę, że wnioski o pomoc kierowane przez skarżącego do organów pomocy społecznej zostały częściowo uwzględnione, gdyż decyzją z dnia 6 lutego 2015 r. przyznano skarżące zasiłek celowy na zakup żywności i środków czystości. Ponadto w toku postępowania ustalono, że w dacie orzekania przez organy skarżący nie posiadał żadnych zaległości w opłatach za prąd oraz nadal korzystał z zakupionej z własnych środków finansowych butli z gazem, co pozwalało mu na ogrzewanie mieszkania. Trafnie zatem organy uznały, że potrzeby życiowe skarżącego w zakresie objętym zaskarżoną decyzją zostały zaspokojone przez skarżącego przy wykorzystaniu jego własnych zasobów, a więc nieuzasadnionym byłoby przyznawanie zasiłku celowego na zakup gazu do butli i dopłaty do prądu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a do ustalonego stanu faktycznego trafnie zastosowano odpowiednie przepisy ustawy o pomocy społecznej, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa, ponieważ pozwala na zapoznanie się z dokonanymi przez organ ustaleniami oraz motywami podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić trzeba też, że odmowa przyznania zasiłku celowego oparta została na konkretnych ustaleniach co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu organy pomocy społecznej działały w granicach przyznanego im przez ustawodawcę uznania administracyjnego i nie przekroczyły granicy tego uznania . Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić , że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ppsa. Odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II sentencji wskazać trzeba, że stosownie zaś do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U.2014.635), koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożył stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji, za co przysługują koszty w wysokości 240 zł - stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.461). Ponadto przyznane koszty adwokackie należy na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia powiększyć o kwotę podatku od towarów i usług.