III SA/Kr 614/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie NSA Piotr Lechowski AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na rzecz adwokata J. S. - Kancelaria Adwokacka [...] ul. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240,- zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług. Skarżący B. D. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych dniu [...] 2004r. wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia [...] 2004r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił B.D. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Podstawą odmowy przyznania renty było niespełnienie przesłanki określonej w art.57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118/czyli nieposiadanie przez wnioskodawcę pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego na dziesięciolecie poprzedzające dzień powstania niezdolności, czyli w okresie od [...] 1992r. do [...] 2001r. Sąd [...] Sąd [...] w [...] wyrokiem z dnia [...] 2005r. /sygn.akt [...] oddalił odwołanie B. D.. A Sąd [...] w [...] wyrokiem z dnia [...] 2005r. /Sygn.akt [...] oddalił apelację B.D.. Nadto z akt wynika, iż B. D. w 2006r. ponownie złożył wniosek o ustalenie prawa do renty. Decyzją z dnia [...] 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił B. D. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd [...] Sąd [...] wyrokiem z dnia [...] 2007r./sygn.akt [...] oddalił odwołanie B.D., a apelacja przez niego złożona nie została jeszcze rozpoznana. W związku z staraniami o przyznanie renty inwalidzkiej i prowadzonymi postępowaniami B. D. złożył do Wójta Gminy [...] dwa wnioski, w dniu [...] 2005r. i w dniu [...] 2005r. W wniosku z dnia [...] 2005r. podał, że w latach 1997, 1998, 1999 pracował przy rozładunku węgla z wagonów kolejowych na bocznicy w [...] , a także pracował przy remontach i naprawach samochodów ciężarowych typu "J", które służyły do transportu węgla z bocznicy kolejowej w [...] na prywatne składy węgla - Gminnej Spółdzielni w [...]. B. D. opisał we wniosku u jakich osób prywatnych pracował, m.in. D.L., H. S. i M. S., a także jaki sprzęt naprawiał. W konkluzji wniosku zwrócił się do Wójta Gminy w [...] o zaliczenie tej pracy w latach 1997, 1998, 1999. W wniosku z dnia [...] 2005r. skierowanym do Wójta Gminy [...] zwrócił się o zaliczenie lat 1997,1998, 1999, a także okresu od [...] 1994r. do [...]1995r. jako lat pracy w własnym gospodarstwie rolnym. Podał, iż w czasie przerw w zatrudnieniu w [...] , [...] SA, jak i w [...] sp. z o. o. pracował w własnym gospodarstwie rolnym o po w. 4,05 ha położonym w [...] Gm. [...] W konkluzji wniosku podał, że wnosi o zaliczenie lat 1997,1998, 1999 jako lat pracy w własnym gospodarstwie, co jest podstawą ubezpieczenia go w tych latach w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i dalszym staraniem o rentę inwalidzką. Podał, że dokument stanowiący orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] 2004r. przedłożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z akt wynika, że B. D. jest właścicielem gospodarstwa rolnego nabytego na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego następcy zawartej w dniu [...] 1980r. przed naczelnikiem gminy [...]. Pismem z dnia [...] 2005r. B. D. zwrócił się ponownie do Wójta Gminy [...] o zaliczenie lat pracy w rolnictwie w latach 1997, 1998 ,1999 celem dostarczenia tych dokumentów do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W odpowiedzi na powyższe wnioski, pismem z dnia [...] 2005r. B. D. został poinformowany, że o wydanie zaświadczeń lub świadectw pracy winien się zwrócić do pracodawców u których pracował. Natomiast odnośnie pracy w gospodarstwie rolnym został poinformowany , ze Urząd Gminy nie prowadzi dokumentacji na podstawie której mógłby potwierdzić ten fakt. Wójt Gminy nie jest organem właściwym do wystawiania dokumentów dotyczących okresów pracy u prywatnych pracodawców, jak również we własnym gospodarstwie rolnym rolnika, natomiast może wystawić zaświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego od którego opłacany jest podatek rolny i o wielkości gospodarstwa, która jest odłogowana. Natomiast w dniu 6 października 2005r. Zastępca Wójta Gminy [...] wydał postanowienie w sprawie zwrotu podania i odmowy wszczęcia postępowania. Na podstawie art.66 § 3 kpa odmawia się wszczęcia postępowania i zwraca wniesione podanie, gdyż Wójt Gminy nie jest organem właściwym w sprawie zaliczenia lat pracy w rolnictwie i we własnym gospodarstwie w latach 1997, 1998, 1999. W uzasadnieniu postanowienia podano, że pismem z dnia [...] 2005r. B. D. został poinformowany, że jego prośba nie może być załatwiona z uwagi na niewłaściwość rzeczowa organu. Pouczono jakie zaświadczenia może uzyskać, oczekiwano tym samym od wnioskodawcy na sprecyzowanie żądania co do zaświadczeń, które mogą być wydane. Wobec braku sprecyzowania takiego żądania postanowiono jak w sentencji. Postanowienie nie zawiera żadnego pouczenia o możliwości jego zaskarżenia. Skarżący B. D. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W odwołaniu nawiązał do treści złożonych wniosków do Wójta Gminy [...] i jeszcze raz przedstawił ich treść, a także szczegółowo opisał swoją trudną sytuacje, okoliczności wykonywanej pracy, stan zdrowia, a także przebieg prowadzonego postępowania w sprawie o ustalenie renty z tytułu niezdolności do pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] 2005r. znak: [...] działając na podstawie art.61, art.66 § 3 kpa oraz art.138 §2 kpa w związku z art.144 kpa, po rozpatrzeniu zażalenia B. D. uchyliło w całości postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2005r. i przekazało sprawę organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji uczynił przedmiotem rozstrzygnięcia dwa zagadnienia, z których jedno następuje w formie postanowienia /wniesienie podania do organu niewłaściwego/, drugie zaś nie jest w ogóle przewidziane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, za wyjątkiem postępowań nadzwyczajnych /odmowa wszczęcia postępowania/. Zgodnie z art. 66 § 3 kpa jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie będzie sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż nie jest właściwy w sprawie zaliczenia do okresu zatrudnienia okresu pracy w rolnictwie. Właściwym w sprawie będzie bowiem sąd powszechny. Jednakże nie wskazał organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy. Nie pouczył również strony o przysługującym mu środku zaskarżenia w postaci zażalenia. Odnośnie odmowy wszczęcia postępowania wskazać należy, iż jest to instytucja nie znana kodeksowi postępowania administracyjnego /poza trybami nadzwyczajnymi/. Tak więc organ administracji orzekając w sprawie rozstrzyga ją merytorycznie, bądź jeśli zachodzą przesłanki umorzenia umarza postępowanie w sprawie. W przedmiotowej sprawie nie znany jest dokładnie przedmiot w którym organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania. Samorządowe Kolegium odwoławcze wskazało, że rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji ustali precyzyjne przedmiot żądania strony, a następnie orzeknie w tej sprawie. Odnośnie zaś zwrotu podania organ I instancji wyda osobne postanowienie, pouczając stronę o prawie złożenia na nie zażalenia. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, skarga ta jest przedmiotem sprawy III SA/Kr 266/06. Natomiast organ I instancji Wójt Gminy [...] po otrzymaniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydał w dniu [...] 2006r. dwa postanowienia. I tak postanowieniem nr [...] 2006r. z dnia [...] 2006r. wydanym na podstawie art.66 § 3 kpa zwrócił podanie zawarte w pismach z dnia [...] 2005r. oraz 31 sierpnia 2005r. w częściach dotyczących potwierdzenia okresów zatrudnienia na podstawie umów o pracę lub umów o podobnym charakterze u wskazanych w podaniu pracodawców. W uzasadnieniu postanowienia podał, że Wójt Gminy nie jest organem właściwym do załatwienia powyższej sprawy, że strona winna zwrócić się do każdego wymienionego podmiotu z takim wnioskiem, a w razie odmowy organem właściwym do rozpatrzenia sprawy będzie sąd. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył B. D. podnosząc, że Wójt Gminy [...] jest organem właściwym w sprawie potwierdzenia lat pracy w rolnictwie i w własnym gospodarstwie rolnym. Podał , że zarówno Sąd Okręgowy jak i Sąd Apelacyjny nie uwzględniły mu okresu pracy w rolnictwie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2006r. nr [...] , po rozpatrzeniu zażalenia B. D. uchyliło postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji winien ustalić jakie jest w rzeczywistości żądanie strony, czy zaliczenie wymienionych lat pracy w gospodarstwie rolnym, czy potwierdzenie osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez stronę. Kolegium podniosło, iż zgodnie z art.7 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. nr 64, poz.592/ "dowodem potwierdzającym osobiste prowadzenie gospodarstwa .rolnego jest oświadczenie prowadzącego to gospodarstwo, poświadczone przez wójta /burmistrza, prezydenta miasta/. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegi Odwoławczego w [...] skargę złożył B. D. W skardze domaga się zaliczenia lat pracy w gospodarstwie rolnym. Twierdzi, że tylko Wojewódzki Sąd Administracyjny "potrafi zmusić" Wójta Gminy [...], Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania mu dokumentów o pracy w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w latach 1970-1980 , jak i na własnym gospodarstwie rolnym w latach 1980-1990 i w latach 1997, 1998, 1999 i ubezpieczeniu rentowo-emerytalnym w tych latach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje uzasadnienie zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1697 nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi, zarzutami, wnioskami oraz powołana podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W rozpoznawanej sprawie sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z powodów podnoszonych w samej skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a dotyczącego zakresu żądania strony i powołanej ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Przede wszystkim z całości pism i dokumentów przedkładanych przez stronę jednoznacznie wynika, że jej żądanie zaliczenia wskazanych lat pracy w gospodarstwie rolnym związane jest z podejmowanym przez nią staraniem o uzyskanie renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy. I mimo nieprecyzyjnych pism strony, różnym formułowaniem przez nią żądań, wskazywaniem różnych okresów czasu w swoich wnioskach, to nie może budzić wątpliwości, iż wszystkie te kroki podejmuje w jednym celu jakim jest uzyskanie świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego. W takiej sytuacji wskazywanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na regulację zawartą w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz.592/, jako ewentualną podstawę rozstrzygnięcia przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie jest błędne i nie zasadne. Powołana ustawa z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego reguluje bowiem zupełnie odrębną problematykę. Mianowicie zakres przedmiotowy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego związany jest z problematyką obrotu nieruchomościami rolnymi. Ustawa ta reguluje zasady dotyczące przeniesienia prawa własności nieruchomości rolnej na podstawie umów cywilnoprawnych. Natomiast ustawa ta nie dotyczy i nie ma zastosowania w problematyce ubezpieczeń społecznych, świadczeń rentowych, zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy. Przytoczony przez Kolegium Odwoławcze przepis art.7 ust. 1 ustawy stanowiący, że dowodem potwierdzającym osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego jest oświadczenie prowadzącego to gospodarstwo, poświadczone przez wójta /burmistrza, prezydenta miasta/ ma zastosowanie przy ustalaniu czy spełnione są kryteria gospodarstwa rodzinnego. Jeżeli bowiem w wyniku nabycia prawa własności nieruchomości rolnej następuje powiększenie gospodarstwa rodzinnego, to wyłączone jest prawo pierwokupu. Dlatego też ustawa z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego wskazana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako ewentualna podstawa rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania. Generalnie problematyka zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym na poczet stażu pracy w związku z staraniami o świadczenia z ubezpieczenia społecznego należy do właściwości sądów powszechnych, a więc tych sądów, które są właściwe do rozstrzygania odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na marginesie można wspomnieć, że organy administracyjne mogą stwierdzać okresy pracy w gospodarstwie rolnym w oparciu o ustawę z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz.310/, ale tylko w przypadkach wskazanych w tej ustawie i na zasadach określonych w tej ustawie. Przepis art.1 ust. 1 powołanej ustawy wskazuje, kiedy do stażu pracownika wlicza się także: 1/okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka, 2/przypadające przed dniem [...] 1983r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub raz ze współmałżonkiem, 3/przypadające po dniu [...] 1982r. okresy pracy w indywidualnym rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Z kolei przepis art.3 powołanej ustawy określa sposób stwierdzania okresów pracy. Art.3 ust. 1 Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić zgodnie z art.1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Art.3 ust.2 stanowi, jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1 nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze mogło w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 18 kwietnia 2006r. wskazać na powyższy akt prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza zarazem, że w aktach sądowych sygn. akt III SA/Kr 266/06, znajduje się kopia pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2006r. /znak sprawy; [...] adresowanego do B. D. , w którym to piśmie podano, że jeżeli jego żądanie "zmierza do wliczenia stażu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu od którego zależą uprawnienia wynikające ze stosunku pracy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz.310/ informuję, iż tut. Urząd nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o okresach pracy w gospodarstwie rolnym, bądź o okresach jego indywidualnego prowadzenia . Okresy te mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne...." Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, albowiem wskazany stan prawny na podstawie którego organ I instancji winien ewentualnie rozpoznać sprawę był nie właściwy i nie pełny. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. O kosztach orzeczono zgodnie z art.250 ustawy powołanej wyżej