III SA/Kr 621/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. Ż. działającego przez przedstawiciela ustawowego J. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że syn mieszka oddzielnie. Określając swój majątek podał, że ma zagwarantowane dożywotnio mieszkanie składające się z jednego pokoju i kuchni w N przy ul. B. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje miesięczne dochody oszacował na kwotę 236 zł renty z ZUS. Uzasadniając swoje starania odniósł się do okoliczności nurtującej go sprawy administracyjnej. Nadmienił, że podejmuje się prac fizycznych i jest organistą w Kościele Rzymsko-Katolickim. Wezwany o złożenie dodatkowych wyjaśnień podał, że w okresie swojego pobytu w DPS podejmował się prac fizycznych oraz brał zastępstwa jako organista wskutek czego zarabiał ok. 1000 zł rocznie. W aktualnym miejscu pobytu gra jako organista w kaplicy DPS-u lecz nie zarabia. Oczekuje na przeniesienie do K. Z urzędu stwierdza się, że w toku postępowania sądowo administracyjnego ustalono, iż skarżący jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną (vide: zarządzenie z dnia 31.05.2013 r. k. 1) Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 26 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesowa) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, a osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Zgodnie z art. 15 Kodeksu cywilnego osoba ubezwłasnowolniona częściowo ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Osoba częściowo ubezwłasnowolniona może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać jedynie umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem - chyba że sąd opiekuńczy inaczej postanowił, oraz w pewnych wypadkach ma pełną zdolność do czynności prawnych dotyczących przedmiotów oddanych jej do swobodnego użytku (art. 20-22 k.c.). W myśl art. 27 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może podejmować czynności procesowe tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. Przepis ten dotyczy nie tylko osób niemających w ogóle zdolności do czynności prawnych, lecz odnosi się także do sytuacji, gdy chodzi o sprawy wynikające z czynności, których określona osoba nie może dokonać samodzielnie. Przepis ten odnosi się więc i do częściowo ubezwłasnowolnionego w sprawach wynikających z czynności, których on samodzielnie nie może dokonać. W sprawie niniejszej – jeśli chodzi o postępowanie związane z przyznaniem prawa pomocy - w ocenie orzekającego, wnioskodawca mógł jednak działać sam. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest nie tylko zarządzenie z dnia 20.08.2013 r. ale i szereg argumentów dających się wywieźć z wykładni celowościowej. Skoro bowiem osoba częściowo ubezwłasnowolniona może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, rozporządzać swoim zarobkiem a także ma zdolność do czynności prawnych dotyczących przedmiotów oddanych jej do swobodnego użytku, to tym bardziej jest władna podejmować działania, które są dla niej jednoznacznie korzystne i nie wiążą się z jej pokrzywdzeniem. Przyjęcie takiego punktu widzenia powoduje zachowanie rozsądnej relacji proporcjonalności pomiędzy zaleceniem nr R (93) 1 o skutecznym dostępie do prawa i sprawiedliwości dla najuboższych a celem prawa pomocy, którym jest umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w procesie gdy nie pozwala na to jej sytuacja. Nie niesie za sobą także ryzyka naruszenia gwarantowanego stronom w Konstytucji oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela prawa do sądu. Na kanwie niniejszej sprawy nie można zaś tracić z pola widzenia, że inercja przedstawiciela ustawowego – z którym jak powiada skarżący ma nieuregulowane sprawy majątkowe (vide: skarga k. 3) - doprowadziła do odrzucenia przez sąd skargi strony. W tej sytuacji wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podlegał więc merytorycznemu rozpoznaniu. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowo administracyjnym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6322" (vide: zarządzenie z 31.05.13 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że wnioskodawca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - jego wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa, udzielając na wezwanie dodatkowych wyjaśnień. Te są wystarczające dla wyprowadzenia wniosku, że skarżący należy do osób niezamożnych w potocznym tego słowa znaczeniu. Tak bowiem należy postrzegać osobę z niewielką rentą i w zasadzie bez majątku. Z zasad doświadczenia życiowego wynika też że środki jakie skarżący ma do dyspozycji nie wystarczają nawet na bardzo skromną egzystencję. Mając to wszystko na uwadze udzielono więc skarżącemu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.