III SA/Kr 621/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 3 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 41 pkt 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507, dalej: "u.p.s."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego K. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów remontu mieszkania. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 26 listopada 2020 r. skarżący złożył do MOPS wniosek o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu mieszkania. Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] 2020 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów remontu mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy finansowej tj. w październiku 2020 r., wyniósł 1.246,60 zł. (zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 828,60 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 418 zł). Organ I instancji stwierdził, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które – stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – wynosi 701 zł, przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest niemożliwe ze względów formalno-prawnych. W tej sytuacji organ I instancji rozważył przyznanie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. zasiłku celowego specjalnego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący przedłożył kosztorys remontu mieszkania na kwotę 2.460,00 zł oraz płytę cd ze zdjęciami mieszkania oraz poinformował o występowaniu wrodzonej astmy oskrzelowej. Nie przedstawił jednak żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ten fakt. Organ odmawiając przyznania pomocy finansowej wskazał, że powyższe mieszkanie jest wynajmowane od 28 sierpnia 2020 r. do 30 września 2021 r. na podstawie umowy najmu. Zgodnie z przedłożoną umową, wszelkie naprawy wynikające z eksploatacji przedmiotu najmu pokrywa najemca. Przedłożony przez skarżącego kosztorys nie wynika z eksploatacji mieszkania, a zatem remont w takim zakresie pozostaje w gestii wynajmującego. W związku z powyższym w ocenie organu I instancji, skarżący nie spełnia przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego, które zostały określone w art. 41 ust. 1 u.p.s. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skarżący. W odwołaniu przywołał przepisy ustawy o pomocy społecznej dla potwierdzenia swojej argumentacji, wskazując na zasadność złożonego wniosku i konieczność przeprowadzenia prac remontowych w mieszkaniu. Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wskazał, że przesłanką wykluczającą możliwość przyznania zasiłku celowego skarżącemu było przekroczenie kryterium dochodowego. Sytuacja ta spowodowała konieczność rozważenia możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s. Kolegium podzieliło w tym zakresie pogląd organu pierwszej instancji również wskazując, że nie doszło do zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W ocenie organu odwoławczego, nie można potrzeby w postaci remontu mieszkania wynajmowanego przez skarżącego, uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Mieszkanie to nie stanowi bowiem przedmiotu własności skarżącego, stąd też wynajęcie pokoju w tym mieszkaniu uzależnione było od wyboru strony, a jednocześnie brak jest jakichkolwiek podstaw, aby ze środków publicznych finansować remont mieszkania wynajmowanego, nadto w takim zakresie, jaki należy do działań właściciela mieszkania. Na powyższą decyzję K. M., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. W skardze, skarżący przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz zarzucił ich naruszenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.) Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 marca 2021r, a także - z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm. – dalej nazywanej p.p.s.a). – poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a. Świadczeń opieki społecznej jest zasiłek celowy oraz specjalnych zasiłek celowy. Zarówno zasiłek celowy, jak i zasiłek celowy specjalny są formami pomocy społecznej mającymi na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepisy regulujące ich przyznawanie znajdują się w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.). zwanej dalej u.p.s. Zasiłek celowy został uregulowany w art. 39 u.p.s. Przyjmuje się, że "przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Choć w przeciwieństwie do zasiłku stałego i okresowego ustawodawca nie sformułował wyraźnie tego obowiązku, to wynika on z art. 8 ust. 1 u.p.s. Kryteria dochodowe są takie same, jak w przypadku pozostałych świadczeń (701 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 528 zł dla osoby w rodzinie)" (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 39). Zgodnie z powołanym przepisem zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 4.09.2014 r. (II SA/Go 482/14, LEX nr 1513358) niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. Z kolei ust. 2 art. 39 u.p.s. przykładowo jedynie precyzuje cele na jakie może być przyznany zasiłek celowy, a więc w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może też służyć na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne w odniesieniu do osób bezdomnych i innych niemających dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W niniejszej sprawie z uwagi na nie spełnienie przez skarżącego kryterium dochodowego jego wniosek nie mógł zostać rozpoznany na podstawie art. 39 u.p.s. Zgodnie z powołaną ustawą za dochód uważa się bowiem sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei z zakresu dochodu zostały wyłączone pewne świadczenia. Między innymi do dochodu nie wlicza się świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. W niniejszej sprawie skarżący K. M. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego wnioskiem z dnia 26 listopada 2020r. Organ I instancji ustalił, że od w miesiącu poprzedzającym zgłoszenie skarżący otrzymał zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 828,60 zł. oraz zasiłek okresowy w wysokości 418 zł. Otrzymywany zasiłek dla bezrobotnych wynika z decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020r. i został przyznany od dnia 31 sierpnia 2020r. na okres 180 dni. Okres zasiłkowy skończył się więc w lutym 2021r. Tym niemniej w okresie wystąpienia z wnioskiem był on przez skarżącego pobierany. W tym miejscu należy wskazać, że ustawa o pomocy społecznej z zakresu dochodu wyłącza jedynie świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Nie wlicza się więc świadczenia, które przysługuje w sytuacji, gdy ktoś został skierowany do wykonywania prac społecznie użytecznych na podstawie art. 73a ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zob. Wyrok WSA w Lublinie z 15.01.2013 r., II SA/Lu 832/12, LEX nr 1348239.). Taka możliwość skierowania do wykonywania prac społecznie użytecznych dotyczy jedynie bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Przepis określa też stawkę godzinową jaka przysługuje takiej osobie za wykonywane prace społecznie użyteczne. W niniejszej sprawie skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a nie świadczenie z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z kolei zasiłek dla bezrobotnych wlicza się do dochodu o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej. Skarżący otrzymywał zasiłek w wysokości 828, 60 zł., przy czym jest to już kwota realna pomniejszona o obowiązkowy podatek oraz ubezpieczenia. W związku ze sztywnym określeniem przez ustawodawcę, że warunkiem przyznania zasiłku celowego jest dochód nieprzekraczający 701 zł. na miesiąc organ I instancji prawidłowo nie rozpatrzył wniosku skarżącego na podstawie art. 39 u.p.s., tylko na podstawie art. 41 u.p.s. Zgodnie z powołanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany między innymi specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jest to więc rodzaj świadczenia, które przyznawane jest wyjątkowo bez względu na kryterium dochodowe wnioskodawcy. Z tego względu wniosek skarżącego mógł zostać rozpoznany właśnie na tej podstawie prawnej. Jednak, aby zasiłek celowy specjalny mógł zostać przyznany musza wystąpić szczególnie uzasadnione przypadki. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że owe szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują. (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Podkreśla się także, że owe szczególne przypadki wynikają z okazjonalności, nadzwyczajności jakiegoś zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić nawet przy wykazaniu się właściwą zapobiegliwością (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954). W niniejszej sprawie zgodnie z powołanym wnioskiem skarżący wystąpił o zasiłek celowy specjalny na remont wynajmowanego pokoju, przy czym kosztorys remontu wyliczył na kwotę 2.460,60 zł. Zgodnie z umową pokój była wynajmowany przez skarżącego w okresie od 28 sierpnia 2020r. do 30 września 2021r. Sądowi znana jest z urzędu okoliczność (akta sprawy III SA/Kr 34/21), że w marcu 2021r. wynajmujący wypowiedział umowę skarżącemu jako najemcy. Z załączonej umowy najmu wynikało, że najemca ponosił jedynie koszty naprawy wynikające z eksploatacji mieszkania. Z kolei zaprojektowany przez skarżącego zakres remontu nie mieści się w tych granicach (malowanie ścian, sufitu, grzejnika, okien). Stąd obciążają one wynajmującego pokój. Pracownik socjalny wysłany w celu ustalenia stanu faktycznego mieszkania nie stwierdził występowania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby skutkować wystąpieniem chorób u skarżącego, jak również sam skarżący nie wykazał się zaświadczeniami, które dokumentowałyby występowanie u niego jakichkolwiek schorzeń. Z tego względu organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego. Nie wystąpił bowiem żaden szczególnie uzasadniony przypadek, który skutkowałby możliwością przyznana specjalnego zasiłku celowego przewidzianego w art. 41 u.p.s. Należy także podkreślić, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że osoba z niej korzystająca powinna w pierwszej kolejności starać się zaspokoić swoje potrzeby w oparciu o własne środki (Wyrok WSA w Szczecinie z 15.04.2021 r., II SA/Sz 861/20, LEX nr 3186942). Remont wynajmowanego pokoju nie należał do obowiązków skarżącego i nie wystąpiła żadna okoliczność wskazująca na wystąpienie zdarzenia, które w sposób drastyczny mogłoby zagrozić życiu lub zdrowiu skarżącego. Należy także podkreślić, że kontrola sądu administracyjnego sprowadza się nie tylko do prawidłowości zastosowania lub odmowy zastosowania art. 41 u.p.s., ale także do zbadania czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a więc czy prowadząc postępowanie organ nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz, czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy (Wyrok WSA w Rzeszowie z 28.04.2021 r., II SA/Rz 149/21, LEX nr 3190148.). W niniejszej sprawie prowadzący postępowanie administracyjne organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.