III SA/Kr 625/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowe Izby Radców Prawnych. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że jest po rozwodzie. Określając swój majątek uwidocznił, że jego 23 metrowe mieszkanie objęte jest egzekucją komorniczą dla wykazania czego przedłożył kopię wniosku komornika o dokonanie wpisu do księgi wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz obwieszczenia o przystąpieniu do dodatkowego opisu i oszacowania. Także do działki skierowano trzy egzekucje. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Boryka się natomiast z długami na około 70 tyś. zł. Swoje miesięczne dochody skarżący oszacował na kwotę 657 zł renty wyjaśniając, że jest ona jednak zajęta przez komornika Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że nie ma ani perspektyw ani możliwości poprawienia swojej sytuacji przebywając w zakładzie karnym na dowód czego przedłożył kopię otrzymanej odpowiedzi w sprawie zatrudnienia. Podniósł, że przy okazji innych postępowań jest zwalniany z kosztów i przyznaje się mu pełnomocników z urzędu co dowodzą przedkładane kopie orzeczeń sadowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa ma za swój przedmiot "zasiłek celowy" oznacza to, że przynależy ona do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Tym samym skarżący jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 § 1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżący ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało więc postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość jego wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Zwrócenia uwagi przy tym wymaga, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenie to jest wystarczające dla oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Zasługuje też na wiarę. Twierdzenia skarżącego znajdują bowiem w znacznej części potwierdzenie w treści przedłożonych a także zalegających na kartach akt (także pomocniczych) kopiach i dokumentach źródłowych, które stanowią obiektywne świadectwo przedstawionych w nich danych. Tyczy to przede wszystkim oświadczeń skarżącego co do posiadanego zadłużenia oraz dokonywanych potrąceń. Będąc osadzonym siłą rzeczy skarżący ma ograniczone możliwości czy zarobkowania co potwierdza przedłożone przezeń pismo. Okoliczność, że w zakładzie karnym skarżący powinien mieć zapewnione całodobowe utrzymanie nie zmienia tego obrazu w sposób zasadniczy. Przede wszystkim utrzymanie osadzonych w zakładzie karnym ogranicza się tylko do najniezbędniejszych ich potrzeb. Skarżący powinien zaś dysponować pewnymi minimalnymi środkami. Tym bardziej, gdy okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że boryka się też z problemami natury zdrowotnej (patrz także sygn. III SA/Kr 959/07). Mając na uwadze powyższe można stwierdzić, że w aktualnej sytuacji skarżącego nie będzie stać na wynajęcie kwalifikowanego pełnomocnika. Chociaż bowiem kwoty te – uwzględniając stawki minimalne - obiektywnie są niewielkie, to jednak relatywnie przekraczają możliwości płatnicze skarżącego. Stąd należało skarżącemu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić na jego rzecz radcę prawnego. Rozstrzygnięcie takie zabezpiecza skarżącemu gwarantowane konstytucją prawo do sądu. Nadto wspiera zasadę równości broni – będącą jednym z elementów szerszej koncepcji rzetelnego procesu – która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż jej przeciwnika procesowego co także oznacza daną stronom możliwość zapoznania się i ustosunkowania do całości materiału dowodowego lub poczynionych oświadczeń. Na gruncie rozstrzyganego przypadku ma to znaczenie pierwszorzędne. Okoliczność, że skarżący jako osoba pozbawiona wolności aktualnie jest osadzony w zakładzie karnym stawia go bowiem w nieporównanie gorszej pozycji procesowej względem strony przeciwnej. Okoliczność, że pozostaje odpowiedzialny za taki stan rzeczy ma w tym aspekcie znaczenie drugorzędne. Mając zaś na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.