III SA/Kr 625/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) WSA Krystyna Kutzner Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 11 kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącej R. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 11 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starostę z [...] 2017 r. Decyzją tą odmówiono R. B. aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących sprostowania udziałów we współwłasności do działki nr [...] o pow. 0,0132 ha. Skarżąca wniosła "o sprostowanie błędnie wprowadzonych udziałów" dla każdej z współwłaścicielek (skarżącej, jej siostry H. G. i matki E. C.) zgodnie z decyzją Urzędu Rejonowego nr [...] z 3 lipca 1994 r. zwracającą ww. współwłaścicielkom opisaną powyżej działkę (w miejsce wpisanych odpowiednio:1/6 skarżącej, 3/6 H. i K. G., 2/6 E. C. Wskazała, że nie zgadza się z wpisem dokonanym na podstawie umowy darowizny z 9 maja 2013 r. i zaznaczyła, że Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych odmówił wpisania udziałów na podstawie umowy darowizny domniemując, że udziały wynoszą po 1/3 wobec braku wcześniejszego ich określenia. Organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z Aktem Własności Ziemi nr [...] z 24 listopada 1976 r., właścicielami działki nr [...] było małżeństwo W. C. i E. C. Następnie Sąd Rejonowy postanowieniem z 15 grudnia 1982 r., [...] stwierdził, że spadek po zmarłym W. C. wraz z wchodzącym w jego skład gospodarstwem rolnym nabyły: żona E. C. oraz córki H. C. (obecnie G.) i skarżąca – każda po 1/3 części. Z kolei decyzją Urzędu Miasta i Gminy z 25 maja 1986 r. orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i o odszkodowaniu dla: E. C. - w 4/6 części oraz H. C. i skarżącej – po 1/6 części. Następnie decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z 3 lipca 1994 r. orzeczono o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości – działki nr [...], a jako współwłaścicieli wskazano: E. C., H. G. oraz skarżącą, przy czym decyzja ta nie określała udziałów przypadających poszczególnym właścicielom w zwracanej nieruchomości. Na podstawie ww. decyzji, działka nr [...] została ujawniona w jednostce rejestrowej [...], przy czym wobec braku wskazania w decyzji udziałów we współwłasności – takich udziałów nie wpisano w ewidencji. Organ zaznaczył, że ostateczną decyzją z 1 czerwca 2016 r. – wydaną w oparciu o art. 155 K.p.a., Starosta odmówił zmiany ww. decyzji z dnia [...] 1994 r. z uwagi na brak zgody skarżącej (pozostałe współwłaścicielki wnioskowały o określenie w niej wielkości udziałów). W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że "brak określenia udziałów w ww. decyzji o zwrocie nieruchomości sugeruje, że każda ze stron dysponuje udziałem w zwracanej nieruchomości wynoszącym 1/3 części, podczas gdy w świetle Aktu Własności Ziemi i postanowienia spadkowego udziały te wynoszą: 4/6 części na rzecz E. C. i po 1/6 części na rzecz H. G. i skarżącej". Następnie organ wskazał, że umową darowizny z 9 maja 2013 r. w formie aktu notarialnego, E. C. darowała H. G. udział wynoszący 2/6 części ze swojego dotychczasowego udziału 4/6 części we współwłasności ww. działki. Na mocy tej samej umowy H. G. darowała z majątku osobistego do majątku wspólnego jej i jej męża K. G. cały swój udział wynoszący łącznie 3/6 części w prawie własności ww. nieruchomości. Umowa darowizny była podstawą aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dokonanej w drodze czynności materialno - technicznej nr [...], na mocy której dokonano zmian podmiotowych w jednostce rejestrowej [...]. Postanowieniem z 22 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Wydział V Ksiąg Wieczystych oddalił jednak wniosek E. C. oraz H. G. o założenie księgi wieczystej dla działki nr [...] poprzez przyłączenie jej do istniejącej księgi wieczystej [...]. Sąd wskazał, m.in., że dla działki nr [...] należy założyć nową księgę wieczystą, a udziały E. C. i H. G. oraz skarżącej we współwłasności ww. działki wynoszą po 1/3 części. Organ podkreślił, że aktualnie w operacie ewidencji gruntów i budynków obręb O, jednostka ewidencyjna O, w jednostce rejestrowej [...] figuruje m.in. działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0132 ha, a jako współwłaścicieli ujawniono: skarżącą - udział 1/6 części, E. C. - udział 2/6 części oraz K. G. i H. G. - udział 3/6 części. Dla ww. działki nie założono księgi wieczystej. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym przez organ I instancji, że podstawę wpisu danych ewidencyjnych, gdy chodzi o prawa własności, stanowi najpóźniej wydany dokument, mogący być podstawą wpisu. W przypadku ww. działki takim dokumentem była umowa darowizny z 9 maja 2013 r., a dane ewidencyjne wynikające z ww. aktu notarialnego były aktualne do chwili obecnej. Organ odwoławczy zaznaczył, że w toku postępowania administracyjnego o aktualizację danych w ewidencji gruntów i budynków organy administracyjne nie mogą same ustalać prawa własności. Zatem do ewidencji można wpisać tylko takie prawo do nieruchomości, które wprost w sposób niewątpliwy wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie. Natomiast decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie kreuje nowego prawa własności lecz przywraca wcześniej panujące stosunki rzeczowe. Potwierdzała to również ww. umowa darowizny. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie: 1/ art. 24 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię - przyjęcie, że brak jest podstaw do aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, w sytuacji gdy istniała ostateczna decyzja Urzędu Rejonowego z dnia 3 lipca 1994 r.; 2/ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności, że decyzja Urzędu Rejonowego z 3 lipca 1994 r. była ostateczna, a skarżąca nie była stroną umowy darowizny z 9 maja 2013 r.; 3/ art. 15 i art. 136 K.p.a. przez ograniczenie postępowania w drugiej instancji do rozpoznania zarzutów odwoławczych bez ponownego merytorycznego zbadania sprawy; 4/ art. 80 K.p.a. przez dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, całkowicie pomijającej dowód z decyzji Urzędu Rejonowego z dnia 3 lipca 1994 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych dotyczących udziałów przysługujących skarżącej. Organ odwoławczy podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie, 7 września 2017 r., skarżącą akcentowała, że zmiana danych w ewidencji nastąpiła na podstawie umowy darowizny, której nie była stroną – o czym nie wiedziała. Na pytanie Sądu, czy skarżąca składała do akt postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu, który był poprzednio właścicielem działki – skarżąca podała, że złożyła takie postanowienie do akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd uznał, że organy w istocie dokonały samodzielnych ustaleń w zakresie praw własności do działki nr [...], do czego nie były uprawnione, zakładając, że wpis dokonany zmianą nr [...] na podstawie umowy darowizny z 9 maja 2013 r. był prawidłowy i z tych powodów odmówiły aktualizacji ewidencji. Trzeba bowiem podkreślić, że pierwotne wpisy w ewidencji gruntów i budynków dotyczące działki nr [...] nie dawały podstawy do uznania, że umowa darowizny mogła stanowić podstawę ich zmiany, w szczególności również dlatego, że skutkiem dokonania aktualizacji na podstawie umowy darowizny (której stroną nie była skarżąca) zmniejszono dotychczasowy udział skarżącej we współwłasności działki nr [...]. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nigdy nie zgodziła się na zmianę wynikającą z oświadczeń pozostałych dwóch współwłaścicielek zawartych w umowie darowizny. Sąd ma świadomość, że rozstrzygana sprawa jest nietypowa ponieważ sporna działka nie ma w ogóle założonej księgi wieczystej; w praktyce nie ma więc jednego dokumentu, z którego w sposób bezsporny wynikałyby poszczególne udziały w nieruchomości, a jak się wydaje współwłaściciele pozostają w sporze co do przypadających im udziałów w działce. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji powołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 września 2014 r., III SA/Kr 263/14 organ ewidencyjny nie rozstrzyga sporów co do gruntów. Organ ewidencyjny, jak zresztą podkreślono to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, może wpisać do ewidencji tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy wprost wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie, nie może tego prawa wywieść z przesłanek pośrednich. Faktem jest, że zgodnie z cytowanym w zaskarżonej decyzji art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e Prawa geodezyjnego i kartograficznego aktualizacja dokonywana jest na podstawie aktów notarialnych. Jednakże zgodnie z §12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.) prawa osób dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości. Skarżąca nie była stroną umowy darowizny i nie doszło po jej stronie do przeniesienia prawa własności, a więc umowa darowizny nie mogła stanowić podstawy zmniejszenia jej dotychczasowego udziału. Powyższe potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego z 22 lipca 2013 r. oddalające wniosek o założenie księgi wieczystej dla działki nr [...] właśnie z powodu niezgodności oświadczeń stron umowy darowizny o przysługujących im udziałach we współwłasności z dokumentem będącym podstawą nabycia praw własności tj. decyzją o zwrocie poprzednio wywłaszczonej nieruchomości (tj. ww. decyzją z [...] 1994 r.) Nie negując poglądów sądów administracyjnych o przywracaniu dotychczasowych stosunków własnościowych (a nie kreowaniu nowych) decyzją o zwrocie poprzednio wywłaszczonej nieruchomości, to Sąd zauważa, że organ ewidencyjny w rzeczywistości wszedł w rolę sądu powszechnego dokonując ustalenia udziałów we współwłasności działki nr [...] na podstawie pierwotnego Aktu Własności Ziemi oraz ww. postanowienia w przedmiocie nabycia spadku po zmarłym ojcu skarżącej. Z uzasadnienia decyzji obu instancji wynika bowiem milczące założenie, że ponieważ właścicielami działki nr [...] byli oboje małżonkowie (na podstawie Aktu Własności Ziemi) to po śmierci ojca skarżącej (W. C.), zgodnie z ustawową kolejnością dziedziczenia - matka skarżącej powinna być właścicielką 4/6 działki nr [...] (3/6 z tytułu dotychczasowych praw jako współwłaścicielka z mężem i 1/6 z tytułu odziedziczenia w 1/3 połowy należącej dotychczas do jej męża), a pozostałe córki powinny być właścicielkami w 1/6 (z tytułu odziedziczenia po 1/3 połowy działki należącej dotychczas do ich ojca). Sąd administracyjny zauważa jednak, że Akt Własności Ziemi dotyczy działki nr [...], a nie [...] – organy również przyjęły milczące założenie, że zmiany (wynikające najprawdopodobniej z podziałów geodezyjnych) nie zmieniły udziałów we współwłasności. Dla Sądu nie jest to jednak oczywiste skoro brak jest dokumentów potwierdzających te ustalenia. Jak już Sąd zauważał powyżej, żaden przepis, w tym w szczególności ww. art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz §12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. nie dawały organom prawa do uznania za prawidłowe wpisów dokonanych w istocie na podstawie oświadczeń części współwłaścicieli (złożonych w umowie zawartej w formie aktu notarialnego) co do przysługującym im udziałom we współwłasności ze skutkiem w postaci ograniczenia takiego prawa dla pozostałych współwłaścicieli nie będących stroną umowy i nie wyrażających zgody na skutek tych oświadczeń w postaci zmniejszenia swoich udziałów. Skoro zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d Prawa geodezyjnego i kartograficznego informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji w związku z wykryciem błędnych informacji to nie ma przeszkód, aby sprostowaniu uległy tego typu zapisy w związku ze złożonym wnioskiem jednego z współwłaścicieli. Skarżąca we wniosku wskazywała na konieczność sprostowania błędnych danych odwołując się do decyzji o zwrocie nieruchomości jako podstawy nabycia praw do działki nr [...]. Sąd ma świadomość, że w związku ze sporem współwłaścicielek organ ewidencyjny może jedynie powrócić do zapisu sprzed zmian opartych na umowie darowizny bez zaznaczania udziałów w działce tzn. zapisów stricte opartych na decyzji z [...] 1994 r. w przedmiocie zwrotu nieruchomości - co najprawdopodobniej nie satysfakcjonuje żadnej ze stron – niemniej jednak, jak również dostrzegały to organy, jedynie sąd powszechny (np. w postępowaniu o ustalenie prawa własności) może określić wielkość udziałów będących podstawą aktualizacji danych w rozpatrywanym sporze. Sąd zgadza się przy tym z organami, że postanowienie Sądu Rejonowego z 22 lipca 2013 r. (prawomocne jak wynika z akt – k. 58) nie "ustala" praw własności, a jedynie odmawia założenia księgi wieczystej dla działki nr [...] i wpisania udziałów w tej działce w wysokości wynikającej z oświadczeń stron zawartych w umowie darowizny z 9 maja 2013 r. W ponownym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej z uwzględnieniem stanowiska Sądu. Organ I instancji wezwie wszystkie strony postępowania o wyjaśnienia czy którakolwiek ze stron założyła księgę wieczystą dla działki nr [...] z wpisanymi w niej udziałami we współwłasności lub czy którakolwiek ze stron wystąpiła z powództwem o ustalenie praw do spornej działki w trybie art. 189 k.p.c. Organ może też rozważyć, czy wobec sporu uczestników postępowania nie przeprowadzić rozprawy administracyjnej. W związku z błędną wykładnią i zastosowaniem w sprawie ww. art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz §12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. – Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1369 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135). Uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji Sąd zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 200 zł na zasadzie art. 200 i 205 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205§1). Skarżąca wpłaciła 200 zł tytułem opłaty za skargę.