III SA/Kr 628/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami. Określając swój majątek wykazał dom o powierzchni 170 m2 i wartości ok. 250 tyś. zł. Nadmienił również, że należą do niego dwie ciężarówki tj. pojazdy wykorzystywane do działalności gospodarczej. Zadeklarował brak zasobów i przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że żona i córki nie mają majątku. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego określił na ok. 6400 zł z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Uzasadnienie swoich starań ograniczył do stwierdzenia, że jest jedynym żywicielem rodziny i że w związku z tym ma na utrzymaniu żonę oraz dwoje dzieci. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki wskazał na kredyt ok. 3000 zł, zaległości w urzędzie skarbowym i ZUS gdzie rata miesięczna wynoszą ok. 1500 zł oraz 900 zł, zaległości w podatku drogowym na ok. 1000 zł. Koszty utrzymania mieszkania oszacował na ok. 1000 zł. koszty utrzymania na ok. 2100 zł a koszty leczenia na ok. 300 zł miesięcznie. Nie przedstawiał żadnych rachunków ani dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych o ile nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku wnioskodawca złożył oświadczenie które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, wnioskodawca nie jest osobą ubogą skoro należy do niego dom o pow. 170 m2 i szacunkowej wartości ok. 250 tyś. zł a prócz tego prowadzi rentowną działalność gospodarczą, która przynosi mu miesięcznie ok. 6400 zł dochodu. Po drugie, miesięczne koszty utrzymania domu to jak skarżący określił wydatek ok. 1000 zł. Koszty zaś utrzymania rodziny to ok. 2100 zł. Sprzeciwić należało się bezkrytycznemu uznawaniu, że dochodzą do tego jeszcze koszty leczenia na poziomie ok. 300 zł. Skarżący nie wykazał bowiem ani wysokości takich wydatków ani nie uprawdopodobnił przyczyn takiego stanu rzeczy. Sprzeciwić należało się również uwzględnianiu obciążających skarżącego rat wynikających z posiadanych zaległości w urzędzie skarbowym, ZUS-ie oraz podatku drogowym. Wchodzą one bowiem w koszty uzyskania przychodu z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej co m.in. pozwala skarżącemu wykazywać niższy dochód. Skoro zaś skarżący dysponuje wykazanym majątkiem i wykazanym stałym miesięcznym dochodem to przy wykazanych miesięcznych obciążeniach gospodarstwa domowego posiada środki na opłacenie wpisu od skargi raptem w wysokości 200 zł (§1 ust. 5 rozp RM z 16.12.2003 r. Dz.U. z 2006 r. nr 45 poz. 322). W takiej zaś sytuacji przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 1 i art. 245 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.