III SA/Kr 640/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Grażyna Danielec (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody z dnia 19 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata F. W. - Kancelaria Adwokacka K [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia [...] 2011 r. znak sprawy [...] Wójt Gminy na podstawie: - art 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. Nr 139 z 2000 r. poz. 993 ze zm.); - 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98. poz. 1071 z 2000 r. ze zm.); po przeprowadzeniu na wniosek M. B. postępowania administracyjnego o wymeldowanie małoletnich dzieci – P. B. ur. [...] 1995 r., S. B. ur. [...] 1998 r., B. B. ur. [...] 2000 r. - z pobytu stałego z budynku mieszkalnego w miejscowości A, orzekł o wymeldowaniu małoletnich dzieci – P. B., S. B., B. B. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego w miejscowości A. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że w dniu 10 sierpnia 2010 r., na wniosek M. B. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania z pobytu stałego z budynku mieszkalnego położonego w miejscowości A , małoletnich dzieci P. B., S. B. i B. B. Wnioskodawca zaznaczył, że dzieci od dwóch lat zamieszkują wraz z matką I. B. w K przy ul. B. Do wniosku załączył akt notarialny - umowę sprzedaży i ustanowienia służebności - z którego wynika, że 26 czerwca 1998 r. zakupił nieruchomość w A zabudowaną budynkiem mieszkalnym oznaczonym numerem [...]. Z załączonego aktu notarialnego wynika, że zakupiona nieruchomość stanowi majątek odrębny M. B., gdyż zakupił ją za pieniądze pochodzące z jego majątku odrębnego. W prowadzonym postępowaniu interesy małoletnich dzieci reprezentuje ich matka I. B., jako przedstawiciel ustawowy. W przedmiotowej sprawie Wójt Gminy [...] 2010 r. wydał decyzję, w której orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego małoletnich dzieci P. B., S. B., B. B. z budynku mieszkalnego w miejscowości A. Na skutek odwołania, wniesionego przez I. B., Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W związku z tym, organ I instancji przystąpił do ponownego zbierania materiałów dowodowych i przesłuchania stron. Organ wskazał, iż stronami prowadzonego postępowania są również M. K. i S. K. zam. C, którzy zakupili przedmiotową nieruchomość od M. B. M. K. zeznała, że w dniu 23 sierpnia 2010 r. zakupiła wraz z mężem nieruchomość położoną w miejscowości A od M. B. Oznajmiła, że dom w chwili zakupu był opuszczony, a w budynku od dwóch lat nikt nie mieszka. Nikt ich nie poinformował, że w budynku tym są zameldowane na pobyt stały małoletnie dzieci poprzedniego właściciela. Klucze do budynku otrzymali wraz z aktem notarialnym. W domu nie ma żadnych rzeczy pozostawionych przez poprzednich lokatorów. Zeznała, że budynek ten w obecnej chwili nie nadaje się do zamieszkania, nie ma tam nawet podłączonej energii elektrycznej. I. B. zeznała, że jej dzieci P., S. i B. nie zamieszkują w budynku A od września 2009 r. S. i B. mieszkają z nią w K przy ul. B, natomiast P. przebywa obecnie w domu dziecka w K. Właściciele, którzy wynajmują jej lokal mieszkalny, na podstawie umowy najmu na czas określony do września 2011 r. nie wyrażają zgody na zameldowanie dzieci pomimo, że tam wraz z nią zamieszkują. Oświadczyła, iż do opuszczenia budynku w A wraz z dziećmi została zmuszona, ze względu na przemoc ze strony męża. Zeznała także, iż dwukrotnie próbowała wrócić do domu w A, ale podczas drugiej wizyty mąż zabrał jej klucze do budynku i nie miała już możliwości powrotu. Oświadczyła, że w Sądzie Rejonowym został złożony pozew o unieważnienie umowy sprzedaży nieruchomości w A. Nie dysponuje ona jednak dokumentami potwierdzającymi fakt złożenia takiego wniosku. Organ przyjął za udowodnione, że I. B. wraz z dziećmi wyprowadziła się z budynku w miejscowości A, zabierając ze sobą wszystkie rzeczy należące do niej i do dzieci oraz, że od około dwóch lat w tym domu nie mieszkają. Synowie mieszkają wraz z matką w K, natomiast córka P. przebywa w domu dziecka w K i tam jest zameldowana na pobyt czasowy. Organ przyjął również za udowodnione, że budynek mieszkalny w A od 23 sierpnia 2010 r. nie jest już własnością ojca małoletnich dzieci M. B. Wnioskodawca sprzedał budynek, wymeldowując się uprzednio z pobytu stałego w tym budynku w dniu 18 sierpnia 2010 r. Organ ustalił także, iż opuszczenie budynku przez I. B. i małoletnie dzieci P., S. i B. wynikało z przemocy w rodzinie, stosowanej przez wnioskodawcę wobec żony i dzieci. I. B. oświadczyła, że była zmuszona opuścić wraz z dziećmi dom ze względu na przemoc ze strony męża wobec niej i ich dzieci. Przedłożone postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18 marca 2004 r. wskazuje na to, że taka przemoc faktycznie miała miejsce. Sąd ograniczył bowiem władzę rodzicielską M. B. nad jego małoletnimi dziećmi P., S. i B. poprzez poddanie tej władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Sąd zobowiązał również wnioskodawcę do powstrzymania się od wszczynania awantur i używania wulgarnego słownictwa w obecności małoletnich dzieci. Ponadto organ ustalił, że Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt [...] orzekł separację małżeństwa I. i M. B. W trakcie postępowania administracyjnego organ przyjął za udowodnione, że M. B. w momencie składania wniosku o wymeldowanie dzieci był właścicielem budynku w A i budynek ten stanowił jego majątek odrębny oraz, że od 23 sierpnia 2010 nowymi właścicielami budynku są M. i S. K. Organ administracji ustalił, iż małoletnie dzieci P., S. i B. B. nie mieszkają w domu - A. Z zeznań matki małoletnich dzieci wynika, że opuściła wraz z dziećmi budynek około 2 lata temu i od tego czasu do chwili obecnej zamieszkują w K. Fakt ten potwierdzają, jak podkreślił organ, zeznania nowej właścicielki nieruchomości M. K. Zdaniem organu o zamiarze opuszczenia domu można mówić, wtedy, gdy opuszczenie to jest dobrowolne i trwałe. Organ podkreślił, iż kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. W ocenie organu opuszczenie domu ma cechy trwałości. Matka zabierając dzieci z domu w A, zabrała ze sobą również ich rzeczy osobiste, ubrania i dokumenty. Wynajęła mieszkanie w K, gdzie zamieszkuje wraz z synami, córka natomiast przebywa w domu dziecka w K. Matka małoletnich podjęła wprawdzie dwukrotnie próbę powrotu do domu w A, która zakończyła się niepowodzeniem. Nie poprosiła o interwencję w tej sprawie Policji, ani innych właściwych organów. Dzieci uczęszczają do szkoły w K, a ich matka tam pracuje. Tak więc, w ocenie organu, centrum życiowe małoletnich dzieci skoncentrowane jest w K. Ponadto obecnie dom w A nie nadaje się do zamieszkania, jest opuszczony i nie ma w nim energii elektrycznej. Co więcej dom został sprzedany. Ojciec dzieci nie jest już jego właścicielem. Organ uznał, że zostały spełnione podstawowe przesłanki opuszczenia domu pozwalające na wymeldowanie ww. dzieci z miejsca ich stałego zameldowania. Zdaniem organu dzieci P., S. i B. winny zostać zameldowane w miejscu faktycznego zamieszkania, w przedmiotowej sytuacji wraz z matką I. B. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. B. przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci – P. B., S. B., B. B. - domagając się jej zmiany. Podniosła ona, iż opuszczenie domu nastąpiło w sposób niedobrowolny, wręcz przeciwnie rodzina została zmuszona o opuszczenie budynku w wyniku długotrwałej przemocy fizycznej i psychicznej. I. B. podkreśliła, iż wraz z dziećmi próbowała powrócić do domu, niestety ojciec dzieci uniemożliwiał im to, w wyniku czego została założona sprawa w Sądzie Rejonowym (Sygn. sprawy [...]). I. B. podkreśliła, iż wraz z dziećmi jest zmuszona wynajmować lokal mieszkalny. Podkreśliła, iż w Sądzie Rejonowym prowadzone jest postępowanie przeciwko M. B. o unieważnienie umowy sprzedaży (Sygn. akt [...]) Decyzją z dnia 19 kwietnia 2011 r. nr [...] Wojewoda na podstawie: - art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego; - z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych; po rozpatrzeniu odwołania I. B. przedstawiciela ustawowego małoletnich – P. B., S. B. i B. B. - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że we wrześniu 2008 r. zgodnie z decyzją I. B. jej małoletnie dzieci: P., S. i B. opuściły miejsce pobytu stałego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy i w obecnym stanie faktycznym oraz prawnym, wynikającym ze zmiany właściciela budynku brak jest możliwości realnego powrotu wymienionych osób do nieruchomości położonej w miejscowości A. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że M. i S. K. obecni właściciele budynku, nie dopuszczają takiej sytuacji, aby obce im osoby (do tego małoletnie) miały zamieszkać w domu, który stanowi ich własność. Świadoma tej sytuacji, zdaniem organu, jest również I. B., która w treści wniesionego odwołania jednoznacznie potwierdza, że dzieci od kilku lat nie zamieszkują pod wskazanym adresem, z kolei próby powrotu małoletnich do domu, gdy właścicielem budynku był jeszcze ich ojciec, M. B. okazały się nieskuteczne. Materiał dowodowy, jaki organ I instancji zgromadził prowadząc niniejsze postępowanie meldunkowe wskazuje, w ocenie organu odwoławczego, że do opuszczenia budynku doszło w wyniku nagannego zachowania M. B. wobec żony I. B. (małżonkowie od 23 lutego 2006 r. pozostają w separacji) oraz małoletnich dzieci. Zdaniem organu, trzyletni okres jaki upłynął od wyprowadzenia się dzieci z budynku, brak zgody obecnych właścicieli na ich ponowne zamieszkanie, jak również fakt, iż I. B. jako przedstawiciel ustawowy małoletnich nie podjęła w wyznaczonym terminie skutecznych działań prawnych w celu umożliwienia dzieciom powrotu do budynku, kiedy stanowił on jeszcze własność ich ojca, pozwala uznać, iż opuszczenie nabrało cech dobrowolności i ma charakter trwały. Odnosząc się do informacji podanej w odwołaniu, iż przed sądem z powództwa I. B. przeciwko M. B. zawisła sprawa o unieważnienie umowy sprzedaży ww. nieruchomości organ wyjaśnił, iż powyższa sprawa nie mogła być przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż do rozstrzygania kwestii w tym zakresie właściwe są sądy powszechne, a nie organy meldunkowe. Organ odwoławczy podkreślił, iż dzieci wraz z matką mieszkają w lokalu przy ul. B w K, gdzie rodzina skoncentrowała swoje najważniejsze sprawy życiowe. Organ odwoławczy odstąpił od szczegółowej analizy poszczególnych dowodów w sprawie, z uwagi na to, iż w sposób rzetelny i prawidłowy zostało to już uczynione przez Wójta Gminy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję złożyła I. B. przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci – P. B. S. B., B. B. - zarzucając jej: - błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez stwierdzenie, że wraz z małoletnimi trwale i dobrowolnie opuściła ona budynek mieszkalny w miejscowości A; - nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. I. B. działająca w imieniu małoletnich dzieci podniosła, iż nie zgadza się z wydanymi decyzjami, gdyż uważa, że nie wzięto pod uwagę najbardziej istotnych spraw rodzinnych. Wydając decyzje błędnie ustalono, jej zdaniem, że wraz dziećmi, iż trwale i dobrowolnie opuściła zajmowany budynek mieszkalny. Podkreśliła, iż powodem dla którego wraz z małoletnimi dziećmi opuściła zajmowany budynek była długotrwała przemoc fizyczna i psychiczna jaką wobec rodziny stosował M. B. Stwierdziła ona, iż w domu w którym zamieszkiwali zostały rzeczy osobiste, których skarżący nie mogą odzyskać. I. B. wraz z dziećmi wielokrotnie próbowała wejść do domu, lecz udało jej się to tylko raz przy pomocy Policji. Reszta prób była bezskuteczna. Przedstawiciel ustawowy skarżących podkreśliła, iż M. B. ma ograniczone prawa rodzicielskie, w toku jest sprawa rozwodowa i sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich. I. B. nie zgadza się ze stwierdzeniem, że brak jest realnej możliwości powrotu do w budynku. Podkreśliła, iż walczy o część swojego majątku, który został bezprawnie, jej zdaniem sprzedany przez małżonka. Meldunek w w/w lokalu jest dla niej, jak przyznała, "ochroną" przed kolejną ewentualną niekorzystną umową sprzedaży. Jej zdaniem decyzja o wymeldowaniu powinna być wstrzymana do zakończenia sporu w sprawa cywilnych. Podniosła, iż skarżącym grozi bezdomność, a brak meldunku utrudnia zapisanie dzieci do szkoły, lekarza. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 23 października 2011 r. pełnomocnik skarżących podniósł, iż jego zdaniem zarówno decyzja Wojewody jak i Wójta Gminy narusza prawo materialne w postaci m.in. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Naruszenie polega na błędnej wykładni, zniekształcającej przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu, o której mowa w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pełnomocnik stwierdził, iż na tle tego orzecznictwa obydwa organy powinny uznać opuszczenie lokalu przez skarżących za niedobrowolne. Niedobrowolne opuszczenie lokalu nie może uzasadniać wymeldowania. Zwrócił uwagę, że skarżący powoływali się na fakt, że opuścili miejsce swojego trwałego pobytu ratując się przed bezprawną przemocą fizyczną i psychiczną. Pełnomocnik podniósł, iż opuszczenie było w niniejszej sprawie niedobrowolne, a upływ czasu nie może zmienić wstecz faktu, że skarżący ewakuowali się z powodu bezprawnej przemocy, a potem walczyli o powrót. Zdaniem pełnomocnika ani obecny, ani poprzedni właściciel nieruchomości nie powinien występować w sprawie jako uczestnik, ponieważ właściciel lokalu nie ma interesu prawnego w sprawie o wymeldowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr, 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, iż do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Odnośnie zarzutu zawartego w skardze, dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez stwierdzenie, że wraz z małoletnimi trwale i dobrowolnie opuściła I. B. budynek mieszkalny w miejscowości A, Sąd pragnie podkreślić, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Nawet jeśli przyjąć, jak chce przedstawiciel ustawowy małoletnich I. B., iż nie opuściła ona wraz z dziećmi dobrowolnie lokalu, a została do tego zmuszona w wyniku działania męża wbrew swej woli, to podkreślić należy, iż nie podejmowała ona żadnych prawnych kroków, które umożliwiłyby jej powrót do lokalu. Podejmowała tylko faktyczne próby wejścia do domu z których jak przyznała tylko jedna okazała się skuteczna. Pamiętać należy, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzenia do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja ta nie powoduje powstania, ani utraty jakichkolwiek praw, nie ma więc żadnego wpływu na kwestię ważności umowy sprzedaży nieruchomości czy też ewentualnych rozliczeń majątkowych między małżonkami. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący faktycznie nie zamieszkują w miejscu zameldowania. Mieszkanie jest bowiem tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe. Jest to więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla skarżących nie jest dom w miejscowości A. Podkreślić należy, iż I. B. sama przyznała w złożonej skardze, iż meldunek w w/w lokalu jest dla niej "ochroną" przed kolejną ewentualną niekorzystną umową sprzedaży. Jej zdaniem decyzja o wymeldowaniu powinna być wstrzymana do zakończenia sporu w sprawach cywilnych. Podkreśliła, iż walczy o część swojego majątku, który został bezprawnie, jej zdaniem, sprzedany przez małżonka. Sąd pragnie wyjaśnić, iż sprawa cywilna o unieważnienie umowy sprzedaży domu, jak również sprawy dotyczące majątku małżonków B., nie mają wpływu na postępowanie w przedmiocie wymeldowania tj. zawisła sprawa o unieważnienie umowy sprzedaży nie jest zagadnieniem wstępnym w stosunku do sprawy o wymeldowanie małoletnich dzieci. W związku z powyższym Sąd nie podzielił stanowiska przedstawiciela ustawowego skarżących, że "decyzja o wymeldowaniu powinna być wstrzymana do zakończenia sporu w sprawa cywilnych". Potencjalne unieważnienie umowy sprzedaży domu przez M. B. przez sąd powszechny w toczącym się postępowaniu, nie daje żadnych podstaw do utrzymywania zameldowania małoletnich dzieci – P. B., S. B. i B. B. Fakt, iż skarżący byliby zameldowani w domu nie stanowiłby dla I. B. żadnej ochrony przed kolejną ewentualną umową sprzedaży zawartą przez męża. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż skarżący nie mają dostępu do przedmiotowego lokalu i jak przyznała ich matka przez ostatnie dwa lata byli tam raz w asyście Policji. Nie ogniskują tam swoich spraw życiowych, gdyż skoncentrowali je w innym miejscu tj. S. i B. mieszkają z matką w K przy ul. B, natomiast P. przebywa obecnie w domu dziecka w K. Sąd zauważa, iż dom w A nie nadaje się do zamieszkania, jest opuszczony i nie ma w nim nawet energii elektrycznej. Należy zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżących dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a pozostawienie zameldowania stanowiłoby w takiej sytuacji jedynie fikcję meldunkową. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Sąd uznał, iż w sprawie nie zostały naruszone przepisy art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a., a organ II instancji w sposób prawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. W związku z powyższym orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono na mocy art. 250 ppsa.