III SA/Kr 644/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. i A. S. na decyzję Wojewody z dnia 4 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania postanawia: I. zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną oraz jej synem i córką . Określając swój majątek i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że należy do niego odziedziczone w spadku po ojcu pole i dom. Nadmienił, że nie korzysta z nich. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając swoje starania podał, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną, z prawem do zasiłku którego jednak jeszcze nie otrzymał. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że obciążają go bieżące alimenty na syna w kwocie 470 zł a prócz tego spłaca po 100 zł miesięcznie zaległe. Podnosi, że ponieważ jest schorowany więc pozostaje w ciągłym leczeniu. Aktualnie jest na zwolnieniu z powodu poparzenia rąk. Z uwagi na wiek i duże bezrobocie ciężko mu znaleźć pracę. Mieszka z partnerką i razem wynajmują dom. Z jego wyjaśnień wynika, że na utrzymanie domu przeznaczają miesięcznie 400 zł przy czym dochodzi do tego jeszcze miesięcznie koszt prądu 207 zł, wody 176 zł, gazu 60 zł, telefonu 120 zł oraz wydatki na śmieci. Zachodzi też konieczność zakupu opału za 1600 zł oraz drewna za 400 zł. Partnerka ma dwoje dzieci, na które otrzymuje z funduszu alimentacyjnego alimenty w kwocie 1000 zł i 212 zł zasiłku rodzinnego. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Przepis art. 245 ppsa przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2) natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt. 1 ppsa) zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce we wszystkich tych przypadkach, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). W realiach niniejszej sprawy wnioskodawca złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Z oświadczenia tego wynika, że aktualnie podstawą utrzymania czteroosobowego gospodarstwa domowego są alimenty konkubiny na jej dzieci w wysokości 1000 zł oraz 212 zł zasiłku rodzinnego. Wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, uprawniona do zasiłku. Na utrzymanie wynajmowanego domu muszą przeznaczać miesięcznie 400 zł. Do tego dochodzi jeszcze miesięcznie koszt prądu 207 zł, wody 176 zł, gazu 60 zł, telefonu 120 zł oraz wydatki na śmieci. Muszą też liczyć się z koniecznością zakupu opału oraz drewna. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przy obecnym poziomie cen oraz usług środki jakie ma do dyspozycji to gospodarstwo domowe wystarcza więc z trudem na opędzenie podstawnych potrzeb życiowych. W aktualnej zaś sytuacji wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wskazując na powyższe zauważyć równocześnie trzeba, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji przez skarżących przysługujących im publicznych prawa podmiotowych w świetle konstrukcji czy to nadużycia prawa do sądu czy też nadużycia uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jeśli chodzi o kwestię nadużycia prawa do sądu to w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się zresztą wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236). Gdy natomiast chodzi o nadużycie przez stronę uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu to zacząć należy od tego, że przyznanie stronie adwokata lub radcy prawnego z urzędu stanowi aspekt instytucji prawa procesowego – tzw. "prawa pomocy", czyli pomocy udzielanej przez państwo osobom które nie są w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania opłacić wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika. Skorzystanie przez stronę z tego uprawnienia jak już była o tym mowa następuje przez złożenie stosownego wniosku, który oprócz żądania przyznania pomocy prawnej musi zawierać pisemne oświadczenie złożone na urzędowym druku, obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Szkopuł w tym, że w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zasadzie nie ma instrumentów służących zapobieganiu nadużywania omawianego uprawnienia. Istnieje co prawa przepis art. 247 ppsa zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Dotychczasowa praktyka pokazuje jednak, że stosowanie przepisu art. 247 ppsa napotyka na duże trudności. W przeważającej większości przypadków oczywista bezzasadność skargi nie mogła być bowiem powodem do przekazania takiego wniosku sądowi gdy tylko przesłanki materialne umożlwiające przyznanie prawa pomocy zostały spełnione. W ustawie prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma też przepisu analogicznego do art. 117 §5 kpc. Wskazując na tę ostatnią okoliczność zastanowić się jednak trzeba czy jest to niezamierzona luka w prawie czy też świadomy zabieg legislacyjny ustawodawcy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w przeciwieństwie do procesu cywilnego, gdzie rządzi zasada kontradyktoryjności, w postępowaniu sądowo administracyjnym skarga wnoszona do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest dla Sądu wiążąca i w swojej istocie stanowi tylko informację o sprawie. Tym też należy tłumaczyć brak przymusu adwokacko-radcowskiego w postepowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Przymus ten pojawia się dopiero na etapie sporządzenia i wnoszenia skargi kasacyjnej. Zważywszy zaś na to, że sąd administracyjny nie jest związany zamieszczonymi w skardze zarzutami, wnioskami i jej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) a jednocześnie nie występuje przymus adwokacko - radcowski, to brak jest wystarczających argumentów do twierdzenia, że w sytuacji gdy nie wynika to z właściwości osobistych strony (np. wiek, głuchota, ślepota, ułomność intelektualna bądź ruchowa) lub złożonej sytuacji rodzinnej (np. opieka nad członkiem rodziny z uwagi na jego niepełnosprawność) złożenia przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu już na etapie postepowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie można postrzegać przez pryzmat nadużycia tego publicznego prawa podmiotowego. Przyjęcie takiej optyki nie ma to przy tym nic wspólnego z dokonywaniem jakiejkolwiek oceny zasadności skargi do czego uprawniony jest wyłącznie Sąd. Przeniesienie poczynionych uwag na grunt niniejszej sprawy nakazuje zatem rozważyć czy wnioskodawca nie nadużywa tego prawa domagając się już obecnie ustanowienia adwokata opłacanego przez Skarb Państwa. W ocenie orzekającego tak, gdyż nie ograniczają go ani właściwości osobiste ani sytuacja rodzinna. Wnioskodawca uskarża się co prawda na wiek i problemy zdrowotne ale nie można tracić z pola widzenia, że raptem ma zaledwie 46 lat zaś stan jego zdrowia nie pozbawiał go możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy. Dzieci konkubiny nie absorbują zaś go, bo po pierwsze konkubina jest także osobą bezrobotną. Poza tym jej syn ma 17 lat a córka 10. W konsekwencji realizacja subiektywnej potrzeby wnioskodawcy o skorzystanie z kwalifikowanego pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa już na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie może być zrealizowana w niniejszej sprawie. Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.