III SA/Kr 649/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić na rzecz skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem, matką oraz synem. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 1852 zł wyjaśniając, że składa się na to 1652 zł emerytury ojca i 200 zł alimentów na syna. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała że syn jest uczniem liceum. Rodzina korzysta z opieki społecznej. Ponosi bieżące koszty utrzymania w które wchodzi 150 zł opłaty za mieszkanie, 114 zł za energię elektryczną, 230 zł za gaz. Do tego dochodzi wykup leków za ok. 250 zł miesięcznie. Skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Opieka nad starszymi rodzicami uniemożliwia jej podjecie pracy. Nie posiada wiedzy ani umiejętności prawniczych a nie stać jej na wynajęcie pełnomocnika z wyboru. Do wniosku dołączyła kopię wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o uznaniu na trwałe ojca skarżącej za osobę całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, kart leczenia szpitalnego ojca, orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającej matkę skarżącej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wymagającej pomocy innej osoby, kopię zaświadczenia lekarskiego stwierdzające, że skarżąca opiekuje się dwojgiem niedołężnych przewlekle chorych rodziców. Nadto kopie odcinków świadczeń i płaconych rachunków, zaświadczenia i decyzji o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną, zaświadczeń o stanie majątkowym stwierdzających że skarżąca i jej rodzice nie figurują w rejestrach podatkowych, zaświadczenia że syn skarżącej jest słuchaczem pierwszego semestru Uzupełniającego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest odmowa przyznania skarżącej przez organy świadczenia pielęgnacyjnego a sprawa opatrzona została symbolem "6329" (vide: zarządzenie z dnia 29 czerwca 2009 r. k. 1), kwalifikującym ją do kategorii spraw innych z zakresu pomocy społecznej (vide: załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sprawach administracyjnych) . W konsekwencji uznania, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jej wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne". Owa "dokładność" stopniowana jest z kolei przeświadczeniem czy to sądu czy też referendarza, że strona okoliczności te wykazała to znaczy przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, iż przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, że stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów oraz nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony do składania dodatkowych oświadczeń lub przedkładania dokumentów źródłowych (arg. ex art. 255 ppsa). Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony najzwyczajniej albo nie będzie stać na pokrycie wymaganych opłat albo odbędzie się to kosztem istotnego uszczuplenia jej majątku to może wydać rozstrzygniecie w przedmiocie zwolnienia bez konieczności dalszych wezwań. W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa, przedstawiając na poparcie swych twierdzeń szereg kopii z dokumentów źródłowych, które ocenić należy jako obiektywne świadectwo zapisanym w nich faktów i danych. Rodzina nie należy do zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać czteroosobową rodzinę skarżącej w której dochód na osobę wynosi ok. 460 zł (1852/4), bez majątku, za to problemami natury zdrowotnej, dotkniętej bezrobociem, zmuszonej poszukiwać wsparcia w ośrodkach pomocy społecznej. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że po opłaceniu wykazanych bieżących kosztów utrzymania mieszkania i mediów skromne środki wystarczają rodzinie na opędzenie najbardziej podstawowych potrzeby życia codziennego. Biorąc pod uwagę ograniczenia wynikające z opieki nad rodzicami trudno czynić skarżącej zarzut, że nie stara się poprawić swej sytuacji życiowej. Biorąc to wszystko pod uwagę udzielono skarżącej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na jej rzecz radcę prawnego, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.