III SA/Kr 649/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Ewa Michna Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Prądnik Biały - Michała Przybycień sprawy ze skargi M. K. i H. K. na decyzję Wojewody z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego skargę oddala Wojewoda decyzją z dnia 15 kwietnia 2019 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. znak: [...] orzekającą o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu H. K. i M. K. (zwanych dalej w skrócie skarżącymi) z lokalu przy ul. K w K. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 138 § 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) w skrócie Kpa w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Prezydent Miasta wszczął w dniu 24 grudnia 2018 r. postępowanie z wniosku A Sp. z o.o. z siedzibą w W z dnia 19 grudnia 2018 r. o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu H. i M. K. z lokalu przy ul. K w K. Spółka argumentowała konieczność wymeldowania mającą miejsce w dniu 23 października 2018 r. wykonaną przez komornika sądowego eksmisją ww. z lokalu. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...] orzekł o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu H. i M. K. z lokalu przy ul. K w K. Organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżący opuścili lokal przy ul. K w K i nie ma możliwości ich powrotu do tego lokalu, gdyż został on przekazany wnioskodawcy postępowania w związku z wykonaną egzekucją komorniczą. Skarżący M. K. w odwołaniu od ww. decyzji podniósł, że jest ona niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym potwierdzając, że odbyła się w stosunku niego i jego żony H. K. egzekucja komornicza z lokalu przy ul. K w K. Niemniej postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku, ponieważ wszystkie ich rzeczy osobiste i ruchomości pozostały w lokalu i nie zostały im wydane. Ponadto dotychczasowe czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone z udziałem komornika z naruszeniem przepisów prawa i w tym przedmiocie toczą się postepowania karne. W ocenie skarżącego organ I instancji powinien wstrzymać się z decyzją o wymeldowaniu do czasu zakończenia powyższych postępowań, które po pierwsze, rozstrzygną legalność podjętych czynności, a po drugie, wyjaśnią, czy pozbawienie odwołujących się dostępu do ich rzeczy odbyło się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wojewoda w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji wskazał, że postępowanie w sprawie o wymeldowanie skarżących z lokalu przy ul. K w K zostało wszczęte w dniu 21 grudnia 2018 r. na żądanie A sp. z o.o. w W, która poinformowała, że skarżący od dnia 23 października 2018 r. nie zamieszkują pod powyższym adresem. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. K w K zostało nabyte przez A sp. z o.o. z siedzibą w W w drodze przetargu. Skarżący zostali eksmitowani z ww. lokalu w dniu 23 października 2018 r. w asyście Policji oraz Komornika Sądowego. W mieszkaniu nie pozostały żadne rzeczy należące do skarżących. Po eksmisji skarżącym został zapewniony lokal tymczasowy znajdujący się w K przy ul. W. Organ wskazał dalej, że z treści przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności określającym przesłanki wymeldowania z pobytu stałego wynika, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy osoba fizycznie w danym lokalu nie przebywa, a opuszczenie tego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. O dobrowolności opuszczenia świadczy samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osób trzecich. Jak wskazał organ, kwestią wymagającą wyjaśnienia było ustalenie, czy stan polegający na nieprzebywaniu skarżących w miejscu stałego zameldowania wynika z dobrowolnego ich działania, czy też był następstwem innych działań od nich niezależnych. Opuszczenie przez skarżących miejsca pobytu stałego zdaniem organu nie wynikało z bezprawnych działań innych osób. Skarżący od dnia 23 października 2018 r. nie przebywają w lokalu przy ul. K w K. Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt [...] przysądził spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 16 położonego przy ul. K w K, nabyte w drodze przetargu przeprowadzonego w dniu 3 listopada 2017 r. na rzecz A Sp. z o.o. w W. Na podstawie powyższego postanowienia Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym protokołem z dnia 23 października 2018 r. sygn. akt [...] dokonał opróżnienia lokalu przy ul. K. Ruchomości należące do skarżących przemieszczono do lokalu tymczasowego, tj. do pomieszczeń przy ul. W w K. Skarżący odmówili eksmisji do lokalu tymczasowego przy ul. W w K. Skarżący M. K. słuchany do protokołu w dniu 14 stycznia 2019 r. kwestionował legalność przeprowadzonej egzekucji oraz wyjaśnił, że dopóki nie zostaną wydane mu oraz żonie rzeczy znajdujące się w lokalu - nie dokona wymeldowania z pobytu stałego. Organ uznał złożone wyjaśnienia za zgodne z pozostałymi zgromadzonymi dowodami i ustalił na ich podstawie, że opuszczenie przez skarżących miejsca stałego zameldowania nastąpiło zgodnie z przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Organ wskazał, że trwałość opuszczenia lokalu oznacza przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka interesów osobistych i majątkowych. O kwalifikacji pobytu danej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść jej oświadczeń, ale przede wszystkim całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazujących na to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, bądź dorozumiany przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W świetle przepisu art. 25 ust. 1 ww. ustawy należy przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję itp. Element woli osoby opuszczającej miejsce pobytu jest w orzecznictwie eksponowany w sprawach, w których strona podlegająca wymeldowaniu musiała opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych podmiotów i stanowi element ochrony tych osób. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu. Opuszczenie miejsca stałego pobytu co do zasady musi mieć charakter dobrowolny, jednak jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa, jak w niniejszej sprawie w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu, to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ tego rodzaju działania organów państwa najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która nią dany lokal opuścić. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika sądowego stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, co zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu i nawet jeżeli po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wejdzie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania będącego generalną przesłanką zameldowania i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Prawomocne postanowienie Sądu nakazujące wydanie lokalu przez skarżących stanowi dowód utraty uprawnień do przebywania w lokalu przy ul. K w K, który na podstawie przepisów prawa cywilnego wiąże nie tylko stronę i Sąd, który to orzeczenie wydał, lecz również inne sądy oraz organy państwowe i organy administracji publicznej. Odnosząc się do argumentacji odwołania dotyczącej wpływu zaskarżenia czynności komornika na wynik sprawy, organ podniósł, że skarga na czynności komornika jest środkiem służącym do zaskarżania ewentualnych uchybień o charakterze wyłącznie proceduralnym, związanych bezpośrednio z czynnościami dokonywanymi przez komornika lub zaniechaniem przez niego dokonania określonych czynności. Stanowi ona zatem środek obrony formalnej, a nie obrony merytorycznej, ukierunkowanej na badanie dopuszczalności i zasadności egzekucji. Organ podkreślił, że w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu są sytuacje, w których osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, została przymuszona, lecz nie skorzystała we właściwym czasie w sposób skuteczny z przysługujących jej środków prawnych w postaci powództwa o przywrócenie posiadania. Jeżeli zatem osoba zameldowana na pobyt stały została z lokalu usunięta wbrew jej woli, nie miała do niego dostępu, ale nie podjęłaby żadnego kroku umożliwiającego powrót do lokalu i faktycznie mieszkałby i koncentrowała swoje życie w innym miejscu, to odmowa wymeldowania takiej osoby utrwalałby fikcję zameldowania i wiarygodność ewidencji ludności. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść werbalna oświadczeń składanych przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. K. i H. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podtrzymano argumentację odwołania o konieczności zaniechania wymeldowania skarżących z pobytu stałego do czasu zakończenia postępowania związanego z kwestionowaniem czynności egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j., Dz.U. z 2018 r., poz. 1308, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z dnia 15 kwietnia 2019 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r., którą orzeczono o wymeldowaniu H. K. i M. K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w K. Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej w skrócie "u.e.l.") Stosownie do art. 35 niniejszej ustawy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a samo zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny, rejestrowy i nie kreuje prawa do lokalu. Podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Wymeldowanie z pobytu stałego winno być oparte na stwierdzeniu, że osoba zameldowana opuściła to miejsce pobytu oraz że miała wolę takiego działania. W takiej sytuacji celem prowadzonego postępowania winno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie takiej osoby zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Katalog takich sytuacji jest otwarty. Poza przypadkami oczywiście wskazującymi na taki zamiar, bo jednoznacznie związanymi z przeniesieniem ośrodka życiowego w inne miejsce, będą występowały takie, którym trudno przypisać jednoznaczny charakter. Dla tych przypadków decydujące powinny być okoliczności związane z fizycznym zamiarem opuszczenia lokalu. Ocena charakteru opuszczenia lokalu nie może odrywać się bowiem od realiów konkretnej sprawy. Okoliczności faktyczne, a niekiedy nawet prawne, muszą prowadzić do wniosku, że faktyczne opuszczenie lokalu nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych. W badanej sprawie bezsporne jest, że skarżący opuścili lokal przy ul. K w K od dnia 23 października 2018 r. wskutek wykonanego wyroku eksmisyjnego przez Komornika Sądowego (sygn. akt [...]). Podstawą wykonania egzekucji komorniczej było postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], którym przysądzono spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. K w K na rzecz A Sp. z o.o. w W. Sporna pomiędzy stronami pozostaje wyłącznie okoliczność czy skarżący opuścili lokal dobrowolnie. Jedynym zaś zarzutem podnoszonym przez skarżących w sprawie jest niezgodne z prawem wykonanie eksmisji. Ustalenia dotyczące rozumienia dobrowolności opuszczenia lokalu, nie są w każdej sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Zarówno na gruncie art. 35 u.e.l., jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10). Wola osoby zameldowanej nie ma bowiem znaczenia w razie gdy nastąpiło wykonanie orzeczenia o eksmisji. Wykonanie wyroku eksmisyjnego jest przyjmowane za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l., co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej (zob. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt 2111/15; z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10; z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 24/09). Skutkiem wykonania wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.e.l. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (wykonaniem wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę. Skutkiem wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest również uznanie, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. Celem orzeczenia o eksmisji jest bowiem doprowadzenie do stanu, w którym określona osoba nie będzie już zajmowała oznaczonego lokalu, a taki wyrok ma przy tym spowodować zmianę stałą, a nie jedynie tymczasową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 448/17). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż organy prawidłowo uznały, że wystąpiły w niej okoliczności świadczące o trwałym opuszczeniu lokalu przez skarżących w związku z wykonaniem wyroku eksmisji ze spornego lokalu. Należy powtórzyć, iż z regulacji ustawy o ewidencji ludności wynika, że wystarczające jest ustalenie samego faktu trwałego opuszczenia lokalu, a taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie podważyli skutecznie dokonanych przez organy ustaleń, ani też nie wykazali takich naruszeń w postępowaniu administracyjnym, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżących dotyczącego niezgodnego z prawem wykonania egzekucji, wyjaśnić należy, że pozostaje on bez znaczenia prawnego w niniejszym postępowaniu. Sąd w pełni podziela w tej mierze stanowisko, które nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że "Okoliczności zawiązane z kontrolą prawidłowości przeprowadzonych przez komornika w ramach wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję czynności nie mogą stanowić o istnieniu zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie dotyczącej wymeldowania." (tak wyrok WSA w Gdańsku z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 220/19, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro okoliczności te nie są prejudykatem dla postępowania w przedmiocie wymeldowania, tj. nie mają wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu, tym samym nie mogą odnieść zamierzonego przez strony skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji. Co prawda skarżący – jak twierdzą – złożyli skargę na czynności komornika kwestionującą postępowanie egzekucyjne, to jednak w żaden sposób nie wykazali, że podjęli skuteczne środki w celu wzruszenia orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, w oparciu o który doszło w tym wypadku do eksmisji (a w konsekwencji opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l.). Zatem przyjąć należy, że wydana decyzja orzekająca o wymeldowaniu skarżącego została wydana zgodnie z przepisami prawa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 517/13 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny stanu faktycznego, uznając, że skarżący opuścili lokal w sposób trwały, co w konsekwencji doprowadziło do ich wymeldowania z pobytu stałego w tym lokalu. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani też prawa materialnego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.