III SA/Kr 65/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek NSA Grażyna Danielec Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. G. działającego imieniem małoletniego K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 01.10.2008 r., sygn. akt [...] po rozpatrzeniu odwołania M. G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2008 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy materialnej o charakterze edukacyjnym w formie zasiłku szkolnego dla syna K. G. Przedmiotowa decyzja została wydana m. in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071), art. 90c ust. 2 i art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j., Dz. U. Nr 256, poz. 2572 z 2004 r. ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze poczyniło następujące ustalenia faktyczne i prawne. M. G. zwrócił się pismem z dnia 27.08.2007 r., do Wójta Gminy z wnioskiem o przyznanie synowi K. G. stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego. Do wniosku dołączył zaświadczenie o dochodach z dnia 10.05.2007 r. wydane dla żony B. G. oraz zaświadczenie o swoich dochodach z dnia 10.05.2007 r. Z zaświadczeń wynika, że skarżący nie uzyskuje dochodów, natomiast dochód żony za 2006 r. wynosi 4.173 zł. Przedłożył również zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22.08.2007 r., z którego wynika, że B. G. pobiera świadczenie rodzinne w wysokości 128 zł miesięcznie oraz zaświadczenie z Urzędu Pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2008 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 90b ust. 1,2,4, 90d, 90n, ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz art. 104 i 107 § 1 i 3 kpa odmówił przyznania pomocy materialnej o charakterze edukacyjnym w formie zasiłku szkolnego dla syna K. G. Uzasadniając swoją decyzję Wójt Gminy wskazał, iż zgodnie z brzmieniem art. 90e ust. 1 w/w ustawy zasiłek szkolny, przyznawany jest uczniom znajdującym się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Wskazano, że wnioskodawca M. G. co prawda uległ wypadkowi samochodowemu w 2003 r. i pozostaje w leczeniu w Poradni Urazowo - Ortopedycznej jednak z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego nie wynika, że jest on trwale niezdolny do pracy, a wypadek nie spowodował poważnego uszczerbku na zdrowiu. Organ pierwszej instancji wskazał także, że skarżący nie ubiegał się o żadną pracę, co więcej wraz z rodziną korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej i pomoc ta nie jest jednorazowa. Organ podkreślił również, że przyznanie zasiłku szkolnego nie jest czynnością obligatoryjną, albowiem jak wynika z przepisów może on być przyznany w określonej sytuacji związanej z wystąpieniem zdarzenia losowego. Takie zdarzenie u wnioskodawcy wystąpiło w 2003 roku, zaś niepełnosprawność skarżącego ma charakter niepełnosprawności lekkiej, nie jest więc osoba niezdolną do jakiejkolwiek pracy. Zdaniem organu obowiązku utrzymania i wychowania dzieci nie można przerzucić na inne podmioty, które mają za zadanie jedynie wspomagać rodziców bądź opiekunów w trudnych dla nich sytuacjach życiowych. Od powyższej decyzji odwołał się M. G. podnosząc, iż wypadek samochodowy miał miejsce w dniu 12.08.2003 r. ale do dnia dzisiejszego nadal leczy się po wypadku w związku z urazem jakiego doznał. Zaznaczył także, że w okresie kiedy składał wnioski o przyznanie pomocy materialnej dla synów w formie stypendium i zasiłków szkolnych pozostawał w leczeniu przechodząc różne rehabilitacje. W związku z tym wnosi o: przyznanie pomocy materialnej dla synów w formie stypendium i zasiłków szkolnych za okres wskazany we wnioskach oraz o przyznanie dla synów większej kwoty stypendium. Podkreślił także, iż nie stara się on przerzucić obowiązku utrzymania swoich synów na organy samorządu. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, ze zgodnie z art. 90b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 256, poz. 2571 z 2004 r. ze zm.) uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwiej jednostki samorządu terytorialnego. Jest ona udzielana w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Natomiast w myśl art. 90c i art. 90e w/w ustawy pomoc materialna ma charakter socjalny lub motywacyjny, zaś zasiłek szkolny może otrzymać uczeń znajdujący się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej, z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny może zostać przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymania stypendium szkolnego. Za organem I instancji SKO podkreśliło, że o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. SKO podkreśliło także, że istotą zasiłku szkolnego, jest to, że może zostać przyznany w sytuacjach nadzwyczajnych, związanych z zaistniałym zdarzeniem losowym. Organ zaś do którego taki wniosek wpłynie winien ustalić czy takie zdarzenie miało rzeczywiście miejsce, czy istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy wystąpieniem takiego zdarzenia a przejściową trudną sytuacją materialną wnioskodawcy i wreszcie czy od tego zdarzenia nie upłynęło więcej niż dwa miesiące. Wskazano, że skarżący powołuje się na zdarzenie które wystąpiło w 2003 r. i już sam ten fakt powoduje, że jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony, co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Zarazem organ odwoławczy wskazał na możliwość dochodzenia innego rodzaju świadczeń w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł M. G., wnosząc o uchylenie decyzji II instancyjnej jak i decyzji ją poprzedzającej z powodu naruszenia prawa. Nie wskazując naruszonych przepisów skarżący domagał się także zbadania przez WSA w Krakowie czy nie doszło do naruszenia procedury postępowania bowiem organy zbyt długo rozpatrywały jego wniosek i odwołania w sprawie. Skarżący domagał się także wypłaty zaległych zasiłków szkolnych w możliwie jak najszybszym terminie. Skarżący wymienił także szereg decyzji wydanych w jego sprawie o przyznanie pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego skoro uległ on wypadkowi w 2003 r. i od tego czasu leczy się w Poradni Urazowo - Ortopedycznej to winien otrzymywać zasiłek szkolny na swojego syna w każdym kolejnym roku szkolnym. Niezależnie od zarzutów podniesionych co do decyzji dotyczących przyznania zasiłku szkolnego, skarżący opisał przebieg postępowania w sprawie o przyznanie stypendiów szkolnych na rzecz synów i wskazywał na długotrwałość tego postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO w całości podtrzymało swoją argumentację zawartą w decyzji II instancji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga M. G. wniesiona w imieniu małoletniego syna K. G. nie jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153. poz. 1269 z późn. zm./ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawa nie stanowi inaczej i stosują środki określone w ustawie. W myśl przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej ustawa p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku wyrażonego wyżej, że skarga nie jest uzasadniona, a podnoszone i dostrzeżone uchybienia przepisom postępowania - o czym niżej - nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy - odmowę przyznania małoletniemu K. G. zasiłku szkolnego. Należy bowiem podkreślić, iż zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podstawę uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji w całości lub w części stanowi stwierdzenie naruszenia: a) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe regulacje oznaczają, iż nie każde stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa daje podstawę do uchylenia decyzji. Naruszenie prawa materialnego stanowi taką podstawę tylko wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek ("miało wpływ") z wynikiem sprawy. Przy naruszeniu przepisów postępowania, chodzi o prawdopodobieństwo, iż mogło mieć ono wpływ i to istotny na wynik sprawy - a więc na treść i sposób rozstrzygnięcia. Zarzuty skarżącego dotyczące przepisów postępowania skupiają się głównie na naruszeniu terminów dotyczących załatwienia sprawy przez długotrwałe rozpatrywanie wniosku i odwołania. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, iż poza przedmiotem tej sprawy i zakresem kontroli sądowej znajdują się sprawy wywołane wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego dla obu synów skarżącego, o których rozstrzygnięto, odrębnymi decyzjami jak również nie objętą skargą decyzją Wójta Gminy z [...] 2008 r. przyznającą zasiłek szkolny. Naruszenie przepisów art. 35 § 1, 2 i 3 w związku z art. 36 § 1 kpa regulujących terminy załatwienia spraw oraz obligujących organ do zawiadomienia strony o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie przez Wójta Gminy czy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie pozostaje w żadnym związku ze sposobem rozstrzygnięcia sprawy – odmową przyznania zasiłku szkolnego, a zatem nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając natomiast skargę na płaszczyźnie zarzutów naruszenia prawa materialnego wyjść należy od przypomnienia, że zgodnie z art. 90 c ust. 1, ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 90 b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm./ - dalej ustawa - zasiłek szkolny jest jedną z dwóch (obok stypendium szkolnego) form pomocy materialnej o charakterze socjalnym przysługującej uczniowi (a nie rodzicom, którzy go reprezentują) w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji i umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji, wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także w celu wspierania edukacji uczniów zdolnych. Ustawa przewiduje oddzielne podstawy i kryteria udzielania uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym. W odniesieniu do stypendium szkolnego, kryteria te określa przepis art. 90 d. W myśl tego przepisu uprawnienie do ubiegania się o stypendium szkolne warunkowane jest spełnieniem tzw. kryterium dochodowego przez odesłanie do przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Podstawę natomiast przyznania zasiłku szkolnego stanowi przepis art. 90e, który w ust. 1 stanowi, że zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Taka regulacja wskazuje, iż ustawowymi przesłankami powstania prawa do zasiłku szkolnego jest wystąpienie zdarzenia losowego, a więc zjawiska zewnętrznego w stosunku do uprawnionego, którego nie można przewidzieć ani mu przeciwdziałać, a zarazem związek tego zdarzenia z przejściową (w związku z tym zdarzeniem) trudną sytuacją materialną. Według przepisu art. 90e ust. 2 zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy materialnej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymanego stypendium szkolnego. W myśl ust. 3 art. 90e wysokość zasiłku szkolnego nie może przekroczyć jednorazowo kwoty stanowiącej pięciokrotność kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 90e ust. 4 stanowi, że o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Wzajemna relacja przepisów ust. 1, 2 , 3 i 4 art. 90e ustawy o systemie oświaty prowadzi do wniosku, że zasiłek szkolny ma charakter formy doraźnej pomocy materialnej udzielanej uczniowi jednorazowo w związku z trudną ale przejściową sytuacją materialną będącą następstwem zdarzenia losowego (np. klęski żywiołowej, śmierci, wypadku itp.) które tę trudną sytuację materialną wywołało. Prawo do otrzymania zasiłku szkolnego wygasa, jeżeli wniosek o przyznanie pomocy materialnej w tej formie zostanie złożony po upływie dwóch miesięcy od zdarzenia losowego uzasadniającego przyznanie zasiłku. Podkreśla się w piśmiennictwie (Por. M. Pilich, Komentarz do art. 90 e ustawy o systemie oświaty, ABC, Wyd. II 2008 r.), że regulacja zawarta w przepisie art. 90e ust. 2 i 3 wskazuje, że skoro wysokość zasiłku ustala się jednorazowo i do określonej górnej wysokości, to możliwość przyznania zasiłku kilka razy w roku, dotyczyć może tylko kilku oddzielnych zdarzeń o charakterze losowym, z którymi w związku pozostaje trudna sytuacja materialna. Zasiłek szkolny udzielany na podstawie art. 90e ustawy nie może być ze swej istoty zrównany z formą stałej pomocy materialnej udzielanej uczniowi, choćby znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ale nie pozostającej w bezpośrednim związku ze zdarzeniem losowym, które nastąpiło wcześniej niż dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia. W konsekwencji jedno zdarzenie losowe nie może stanowić podstawy do powstania więcej niż jednorazowo prawa do zasiłku szkolnego. Właściwą formą stałej pomocy materialnej uczniowi jest stypendium szkolne. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko organów, iż mający charakter zdarzenia losowego w rozumieniu art. 90e ustawy o oświacie wypadek jakiemu w 2003 roku uległ ojciec uczniów M. G., co pozostawało w związku z pogorszeniem sytuacji materialnej rodziny w 2003 roku, w roku 2007 nie mógł już stanowić podstawy przyznania małoletniemu K. G. zasiłku szkolnego na podstawie art. 90e ustawy o systemie oświaty. Będący następstwem wypadku z 2003 r. stwierdzony u M. G. stosownym orzeczeniem lekki stopień niepełnosprawności, nie wyłączający zdolności do podjęcia zatrudnienia – poza ograniczeniem wysiłku fizycznego - i pozostające w związku z tym leczenie i rehabilitacja, nie miały już w dacie złożenia wniosku (21.08.2007 r.) przymiotu zdarzenia losowego w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty, dającego podstawę do przyznania zasiłku szkolnego. Natomiast pogorszenie sytuacji materialnej rodziny w następstwie częściowego ograniczenia zdolności do pracy fizycznej ojca małoletniego skarżącego może być okolicznością uzasadniającą przyznanie świadczeń pomocy społecznej na zasadach określonych innymi przepisami. Na marginesie należy tylko zauważyć, iż podniesiona w skardze okoliczność, że Wójt Gminy kolejną decyzją z dnia [...] 2008 r. przyznał małoletniemu K. G. zasiłek szkolny w związku z wcześniej złożonym wnioskiem z dnia 6.04.2006 r. nie ma doniosłości prawnej, dla oceny jako zgodnej z prawem zaskarżonej decyzji. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.