III SA/Kr 663/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny – Drożdżejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Z. I. na decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2021 r., nr [...] skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy orzekł o wymeldowaniu Z. I. (skarżącej) z pobytu stałego pod adresem P, ul. C, gmina Z. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek A. I. Zdaniem organu istotne było sprawdzenie, czy skarżąca dobrowolnie opuściła swoje miejsce zamieszkania. Podstawą wymeldowania miało być, zgodnie z zacytowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, jedynie opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu i niedopełnienie obowiązku zameldowania się w innym miejscu. Decyzja o wymeldowaniu miała bowiem charakter czysto ewidencyjny. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 510 z późn. zm.) organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 powołanej ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do ustalonych faktów – organ wskazał, że skarżąca opuściła zajmowany budynek z powodu znęcania się nad nią przez byłego męża i byłą teściową oraz nadużywania alkoholu przez byłego męża. Pierwotnie organ odmówił wymeldowania skarżącej ponieważ deklarowała ona powrót do swojego miejsca zamieszkania, ale uzależniała swój powrót od poddania się leczeniu przeciwalkoholowemu przez męża. W trakcie ponownego postępowania skarżąca potwierdziła, że nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku. Opuściła go w grudniu 2012 r. z powodu konfliktu z byłym mężem i teściową. Nie próbowała przy tym ponownie zamieszkać w przedmiotowym budynku ponieważ jak wyjaśniła: "przez dwadzieścia lat się nie dogadali, więc byłby to absurd". Skarżąca wyraziła chęć powrotu, ale wtedy gdy teściowa straci siły do znęcania się nad nią. Organ ustalił, że w wyroku rozwodowym z 20 września 2012 r. Sąd Okręgowy orzekł o sposobie korzystania z mieszkania, ale skarżąca od wielu lat nie podejmowała żadnych faktycznych działań, żeby powrócić do miejsca zamieszkania. Powyższe okoliczności, zdaniem organu świadczyły o trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Organ przyznawał przy tym, że wprawdzie skarżąca opuściła miejsce zamieszkania z powodu działań osób trzecich, niemniej jednak długotrwałość zaniechania powrotu (od 2012 r.) pozwalała przyjąć, że opuszczenie budynku z upływem czasu stało się dobrowolne. W wniesionym odwołaniu skarżąca powołując wyroki: (rozwodowy i karny) oświadczyła, że opuszczenie mieszkania nie było dobrowolne i trwałe. Wskazała również, że brak efektów leczenia odwykowego uniemożliwia jej powrót z dziećmi do domu. Wojewoda decyzją z 5 marca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżąca faktycznie zamieszkuje pod innym adresem (w S), a w P nie była od 5 lat. Organ wskazał również, że budynek w P jest własnością wyłącznie wnioskodawczyni A. I. i nie zgadza się ona na powrót synowej. Zdaniem organu, który przytoczył poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, nawet jeżeli doszło do wymuszonego opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, to niepodejmowanie kroków prawnych i faktycznych w celu powrotu do mieszkania powodowało, że spełniona została przesłanka wymeldowania. W wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) dalej "k.p.a.". w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. , 75 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, a nade wszystko błędnym ustaleniu, że zabrany w sprawie materiał dowodowy wskazywał, że skarżąca opuściła budynek znajdujący się w P przy ul. C dobrowolnie podczas gdy, skarżąca została zmuszona do opuszczenia tego budynku. Dodatkowo skarżąca zarzuciła naruszenie art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów publicznych, naruszenie zasady bezstronności i równego traktowania, a nade wszystko uznanie, że skarżąca nie miała zamiaru powrotu do budynku znajdującego się w P przy ul. C i nie podejmowała żadnych działań zmierzających do powrotu podczas gdy skarżąca podjęła działania mające na celu powrót do przedmiotowego budynku. Zdaniem skarżącej dodatkowo organy naruszyły art. 7 k.p.a. poprzez na skutek zaniechania podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności wyjaśnienia okoliczności opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego budynku. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to: art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego wobec braku podstaw prawnych do wydania takiej decyzji. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej, która powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2016 r., II OSK 2741/14 opuszczenie mieszkania z obawy o własne bezpieczeństwo i czasowe zamieszanie pod innym adresem nie uzasadniało przyjęcia, że wyprowadzenie się miało charakter dobrowolny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istotą sporu była ocena, czy zamieszkiwanie przez skarżącą wraz z dziećmi od co najmniej końca 2012 r. i niepodejmowanie próby powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania z powodu troski o swoje bezpieczeństwo można było zakwalifikować jako trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Powołany przepis stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Należałoby przy tym podkreślić, że organy nie kwestionowały faktu wymuszenia na skarżącej opuszczenia jej stałego miejsca pobytu przez znęcających się nad nią byłym mężem i byłą teściową, ale uznały, że upływ czasu (8 lat) i niepodejmowanie prób powrotu do stałego miejsca pobytu uzasadniał wymeldowanie skarżącej. W tym kontekście powołany przez skarżącą wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2016 r., II OSK 2741/14 jest o tyle nieadekwatny do rozpatrywanego stanu faktycznego, że w sprawie, która toczyła się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym od momentu opuszczenia miejsca stałego pobytu minęło ok. 1 – 1,5 roku, a nadto "przed wydaniem zaskarżonej decyzji prowadzone było postępowanie przed Sądem Okręgowym w przedmiocie separacji i eksmisji (...) z przedmiotowego lokalu. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny skarżąca konsekwentnie twierdziła, że opuściła lokal na czas trwania zagrożenia ze strony męża. Liczyła przy tym, że stan taki ustanie, co umożliwi jej powrót do mieszkania. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że zarówno dobrowolność jak i trwałość opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu budziła wątpliwości i powinna podlegać ponownej ocenie przez organy administracji. Argumenty podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, nie podważając jego prawidłowości. Skarżący kasacyjnie przywołuje bowiem okoliczności mające świadczyć, że skarżąca w sposób trwały i dobrowolny opuściła przedmiotowy lokal. Okoliczności te będą mogły stanowić przedmiot oceny przez organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, przy czym organy te będą również zobowiązane uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji, jak również okoliczności wynikające z akt sprawy, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonego wyroku. Ze złożonych przez skarżącą dokumentów przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynika bowiem, że skarżąca została ponownie zameldowana w przedmiotowym lokalu ...". Przywołany fragment uzasadnienia obrazuje całkowicie odmienny stan faktyczny. W sprawie rozpatrywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny skarżąca podejmowała działania w celu powrotu do opuszczonego mieszkania. Natomiast w rozpatrywanej sprawie skarżąca zaniechała powrotu do miejsca zamieszkiwania, przy czym lokal ten stanowił wyłączną własność byłej teściowej wnioskującej o wymeldowanie skarżącej. Z tych to powodów Sąd uznał przede wszystkim za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., 75 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Organy prawidłowo zebrały i oceniły zgromadzony materiał dowodowy. Niewątpliwie skarżąca została zmuszona okolicznościami sprawy (przemocowe zachowania byłego męża i byłej teściowej) do opuszczenia domu w P. Organy tego faktu nie kwestionowały, co więcej w aktach zgromadzono odpisy wyroków skazujących byłą teściową za wielokrotne akty pobicia (przestępstwa z art. 157 § 1 k.k.; 207 § 1 k.k. ) wyrok skazujący jej byłego męża (art. 207 § 1 k.k.). Jednakże organ prawidłowo ocenił sens zeznań składanych przez skarżącą 17 czerwca 2019 r. Skarżąca uzależniła bowiem swój powrót do domu teściowej od tego czy teściowa "straci siły do znęcania się nad nami". Co więcej skarżąca wprost zeznawała, że nie próbowała zamieszkać w P, ani dogadać się z byłą teściową i byłym mężem bo boi się powtórki sytuacji i uważa to za nielogiczne. Organy ustaliły również, że skarżąca przeniosła się do S wraz ze swoimi dziećmi. Niemniej jednak powyższe ustalenia nie zmieniają faktu, że organy prawidłowo przyjęły trwałe opuszczenie przez skarżącą dotychczasowego miejsca zamieszkania z uwagi na upływ czasu i niepodejmowanie prób powrotu do budynku, co do którego Sąd Okręgowy Wydział XI Cywilny – Rodzinny orzekł w wyroku z 20 września 2012 r. o sposobie korzystania również przez skarżącą. Sąd rozumie, że skarżąca wyprowadziła się z domu w P zmuszona do tego przez zachowania byłego męża i byłej teściowej. Jednakże dodatkowe okoliczności: orzeczony rozwód; własność budynku przynależna byłej teściowej pozostającej ze skarżącą w trwałym konflikcie; uzależnianie przez skarżącą chęci powrotu od zaprzestania znęcania się nad nią – co wobec powtarzających się zachowań przemocowych w okresie wspólnego zamieszkiwania i braku pojednawczej postawy byłej teściowej (to ona złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącej i wskazywała na brak kontaktu) uzasadniają realność oceny organu, że opuszczenie budynku w P miało charakter trwały. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bardzo wyraźnie, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany (w niniejszej sprawie skarżąca) może i chce podejmować próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyrok WSA w Krakowie z 25 stycznia 2022 r., III SA/Kr 1291/21 i zawarte tam odwołania do wyroków NSA: z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1609/18, z 17 lipca 2020 r., II OSK 392/20; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14). Obowiązujące przepisy prawa spadkowego (art. 931 k.c) wyłączają skarżącą z grupy spadkobierców swojego byłego męża, który potencjalnie może odziedziczyć dom swojej matki. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że skarżąca wobec silnego konfliktu z byłą teściową i mężem nie uzyska praw właścicielskich do domu w P – praktycznie więc jej decyzja o zaprzestaniu potęgowania konfliktu poprzez odstąpienie od prób przywrócenia jej praw (wynikających z ww. orzeczenia wyroku rozwodowego z 2012 r.) do zamieszkiwania wspólnego w domu w P – uzasadniała zastosowanie w sprawie ww. art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W sytuacji więc wieloletniego, silnego konfliktu z właścicielami miejsca zamieszkania, przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, gdy ziści się z upływem czasu inna obiektywna okoliczność. Za taką uznaje się fakt, że osoba zainteresowana nie podejmuje w rozsądnym terminie formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w miejscu zameldowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 21 lipca 2021 r., II SA/Po 51/21). Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).