III SA/Kr 664/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec spr. Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody z dnia 22 maja 2009 r nr : [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji , II. orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane . Zaskarżoną przez J. D. decyzją z dnia 22.05.2009r. znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008r. znak [...] wydaną po wznowieniu postępowania orzekającą o uznaniu pobranego przez J. D. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 07.08.2004r. do 31.01.2005r. za nienależne pobrane świadczenie z Funduszu Pracy, o obowiązku zwrotu przez J. D. nienależnie pobranego świadczenia za okres od 07.08.2004r. do 31.01.2005r. w łącznej kwocie 2.941,30 zł stanowiącego zasiłek dla bezrobotnych z Funduszu Pracy, w tym kwotę: 2.632,68 zł stanowiącą zasiłek dla bezrobotnych z Funduszu Pracy w kwocie netto, 98, 10 zł stanowiącą pobraną zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i 210, 52 zł stanowiącą składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 76 ust. 1, 2 pkt 2, ust. 3, 5, 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r., Nr 69, poz. 415). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: W dniu 30.07.2004r. J. D. zarejestrował się w Grodzkim Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Decyzją z dnia [...] 2007r. znak [...] Prezydent Miasta orzekł o uznaniu J. D. za osobę bezrobotną, decyzją z tej samej daty orzeczono o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 07.08.2004r. W dniu 07.02.2005r. Prezydent Miasta decyzją znak [...] orzekł o pozbawieniu skarżącego prawa do zasiłku z powodu wyczerpania ustawowego okresu jego pobierania. Decyzją z dnia [...] 2005r. znak [...] orzeczono o pozbawieniu skarżącego z dniem 12.04.2005r. statusu bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy i niepowiadomienia w ciągu 5 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa. W dniu 22.06.2007r. skarżący złożył w Urzędzie Pracy oświadczenie, że był udziałowcem A Sp. z o.o. w okresie od czerwca 2006r. do kwietnia 2007r., i że obecnie nie posiada żadnych wpisów do ewidencji działalności gospodarczej w Urzędzie Miasta i w Krajowym Rejestrze Sądowym. W związku z tym organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, z którego wynikło, że J. D. zarejestrował w dniu 01.02.1990r. działalność gospodarczą o profilu usługi stolarskie – produkcja i montaż półek z płyt wiórowych pod nr [...], a wykreślił ją z dniem 19.06.2006r. Za datę rozpoczęcia działalności wskazał datę 15.02.1990r. W ewidencji podatników organu podatkowego skarżący figurował od 28.02.1997r., za lata 2003-2005 złożył PIT-37, w zeznaniach wykazując przychód z wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz przychód z innych źródeł, a za rok 1997 PIT-30, wskazując przychód ze świadczeń z Funduszu Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 12.10.2007r. J. D. składając wyjaśnienia w siedzibie organu, oświadczył pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że prowadził w/w działalność gospodarczą – usługi stolarskie – przez okres około dwóch lat, nie pamiętając daty początkowej i końcowej. Następnym ustaleniem organu było to, że J. D. był prezesem zarządu A Sp. z o.o. w okresie od 31.12.2005r. do 05.04.2007r. i był udziałowcem tej spółki. Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...] 2008r. znak [...] wznowił w związku z powyższymi okolicznościami z urzędu postępowanie i decyzją z dnia [...] 2008r. znak [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2004r. znak [...] orzekającą o uznaniu J. D. z dniem 30.07.2004r. za osobę bezrobotną, decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2004r. znak [...] orzekającą o przyznaniu skarżącemu od dnia 07.08.2004r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych, decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2005r. znak [...] orzekającą o utracie przez skarżącego od dnia 07.02.2005r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych i decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2005r. znak [...] orzekającą o pozbawieniu skarżącego z dniem 12.04.2005r. statusu bezrobotnego oraz orzekł o odmowie uznania skarżącego z dniem 30.07.2004r. za osobę bezrobotną oraz o odmowie przyznania skarżącemu od dnia 07.08.2004r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie, po którego rozpoznaniu Wojewoda utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji, wydając w tym zakresie decyzję z dnia [...] 2008r. znak [...], od której złożona przez J. D. skarga została oddalona wyrokiem tut. Sądu z dnia 6 listopada 2008r sygn. akt IIISA/Kr 724/08. Następnie, w dniu [...] 2008r. Prezydent Miasta wydał opisaną na wstępie decyzję pierwszej instancji znak [...] za podstawę prawną przyjmując art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 10 ust. 4 pkt 1, art. 76 ust. 1 ust. 2 pkt 2, ust. 3, 5 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przedstawiając w uzasadnieniu wyżej opisany stan faktyczny zaznaczył, że skarżący rejestrując się w Urzędzie Pracy w dniu 30.07.2004r. i nabywając z dniem 30.07.2004r. status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 07.08.2004r. w istocie nie spełniał warunków do uzyskania statusu bezrobotnego, jak też prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Podkreślił też, że skarżący został pouczony w dniu rejestracji o okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego oraz ustanie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych i podpisał stosowne w tym względzie oświadczenie. Również na drugiej stronie decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego znajduje się obszerna informacja dotycząca przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Skarżący złożył też nieprawdziwe oświadczenie, że nie prowadzi działalności gospodarczej, mając zarejestrowaną działalność gospodarczą. Tymczasem osoba, która nie posiada wyrejestrowanej działalności gospodarczej nie może uzyskać statusu bezrobotnego, tym samym uzyskać prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na tej podstawie zasiłek dla bezrobotnych pobrany przez skarżącego z Funduszu Pracy za okres od dnia 07.08.2004r. do dnia 31.01.2005r. jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. W odwołaniu od w/w decyzji J. D. wniósł o jej uchylenie z uwagi na przedawnienie roszczenia o zwrot zasiłku i powoływanie się na nieprawomocne decyzje. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję. Podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji w całości, a w rozważaniach prawnych odniósł się ściśle do zarzutów z odwołania o przedawnieniu wskazując, że roszczenia powiatowych urzędów pracy z tytułu zasiłków ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. Na podstawie analizy "indywidualnej karty wypłat zasiłków" ustalił, ze wypłata skarżącemu zasiłku za miesiąc sierpień 2004 r. nastąpiła w dniu 21.09.2004r., w związku z czym roszczenie nie uległo przedawnieniu. Bieg przedawnienia w sprawie tej uległ przerwaniu przez wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych. W skardze na w/w decyzję J. D. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez to, że decyzja pierwszej instancji została wydana zanim decyzja o pozbawieniu statusu bezrobotnego i odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnych w okresie od lipca 2004r. do stycznia 2005r. stała się ostateczna. Nastąpiło w sprawie przedawnienie ponieważ decyzja pierwszej instancji została mu doręczona z końcem maja 2008r. a trzyletni termin przedawnienia upłynął tymczasem z końcem lutego 2008r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyżej wskazanych kryteriów prowadzi do wniosku ,że skarga J. D. podlega uwzględnieniu. Podstawą rozstrzygnięcia jest wyjaśnienie dwóch kwestii : po pierwsze, czy pobrany przez J. D. zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 7.08.2004r. do 31.01.2005r jest nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art.76 ust.1-6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w/w ; po drugie, czy i ewentualnie w jakim zakresie obowiązek zwrotu uległ przedawnieniu. Odpowiadając na pierwsze z pytań, należy uwzględnić dwa aspekty pojęcia nienależnie pobranego świadczenia: aspekt obiektywny polegający na braku podstawy do wypłaty, oraz subiektywny, którego istota jest pouczenie przez organ o okolicznościach wykluczających uprawnienie do pobierania świadczenia, a w konsekwencji świadomość bezrobotnego co do braku podstaw do pobierania świadczenia. W myśl art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie; Nie ulega wątpliwości, że obiektywnie nie było podstawy do pobierania w spornym okresie przez J. D. zasiłku dla bezrobotnych, bowiem przesądzono tę kwestię ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] 2009r ,od której skarga została prawomocnie oddalona wyrokiem tut, Sądu z dnia 6 listopada 2008r (w/w). Natomiast ustalenia i oceny wymaga to, czy pobierający świadczenie J. D. był pouczony o okolicznościach z powodu których doszło do utraty przez niego uprawnień za wskazany w decyzji sporny okres. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku , że nie można zgodzić się z oceną dokonana przez organy co do nieprawdziwości oświadczenia jakie złożył skarżący rejestrując się jako osoba bezrobotna. Kwestionariusz, tj. Karta rejestracji bezrobotnego nie zawiera pytania, czy posiada wpis w ewidencji działalności gospodarczej, ale czy nie prowadzi już działalności gospodarczej. W sprawie zdaje się nie budzić wątpliwości fakt, że w dacie składania wniosku skarżący rzeczywiście nie prowadził działalności gospodarczej, to też pytany o to przez kwestionariusz odpowiedział o tyle twierdząco, że nie skreślił takiej rubryki. Skoro działalności nie prowadził, choć formalnie posiadał wpis, to oświadczył, iż jej nie prowadzi. Nie był pytany o to czy posiada wpis do ewidencji. Z kwestionariusza dotyczącego rejestracji bezrobotnego wcale nie wynika, że prowadzenie działalności gospodarczej ma być nie stanem rzeczywistym, a ściśle formalnym, tj. że chodzi o wpis do ewidencji, a nie o to czy działalność jest faktycznie prowadzona. Na tak postawione pytanie o status bezrobotnego, bez stosownych wyjaśnień przyjmującego oświadczenie, trudno zarzucić składającemu oświadczenie nieprawdziwość, skoro oświadczenie dotyczy stanu faktycznego, a nie formalnego. Pogląd ten został wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008r IOSK80/08 ( lex nr518219). Nieprawdziwość oświadczenia miała zdaniem organów polegać na tym, że skarżący wypełniając kartę rejestracyjną bezrobotnego, stwierdził, ze nie prowadzi działalności gospodarczej , bowiem nie skreślił takiego punktu kwestionariusza, przez co wprowadził organ w błąd. Źródła nieprawdziwości oświadczenia organy upatrują w tym, że skarżący zarejestrował działalność gospodarczą w dniu 1.02.1990r., i podjął ją, a następnie pomimo wcześniejszego zaprzestania działalności wykreślił z ewidencji działalności dopiero w dniu 19.06.2006r, a zatem w dacie rejestracji tj. 30.07. 2004r. w istocie nie spełniał ustawowych przesłanek do przyznania statusu bezrobotnego, właśnie z powodu istnienia tego wpisu., podczas gdy art. 2 ust.1 pkt. 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, status bezrobotnego przewiduje dla osoby, która nie posiada takiego wpisu. Jednakże istotą niniejszej sprawy jest nie to czy J. D. spełniał ustawowe przesłanki uznania go za bezrobotnego, lecz ustalenie czy pobrany zasiłek stanowi nienależne świadczenie w rozumieniu art. 76 ust.2 pkt.2 ustawy w/w. W ocenie Sadu, skoro skarżący nie został przez organ pouczony o konsekwencjach posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, to nie można uznać świadczenia pobranego przez J. D. za nienależne. Ustosunkowywując się do zarzutu przedawnienia należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom skargi bieg przedawnienia zostałby przerwany z chwila doręczenia zawiadomienia (z dnia 17.09.2007r.) o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. w dniu 25.09.2007r. Jednakże szczegółowe rozpatrzenie kwestii przedawnienia stało się bezprzedmiotowe, skoro nie zostały spełnione przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Z wyżej podanych względów należało stwierdzić,, że organy naruszyły prawo materialne poprzez błędną wykładnię przepisu art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy co odpowiada dyspozycji art.145 § 1 pkt1 lit a ppsa, dlatego na mocy tego przepisu i art. 134 § 1 , 152 ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku.