III SA/Kr 664/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. I. W dniu 14 kwietnia 2016 r. A. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko G. T. i na kolejne dziecko M. T. W treści wniosku A. Z. podała, że w skład rodziny wchodzi ona sama oraz wymienione wyżej dzieci. Decyzją z dnia 28 maja 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy przyznał A. Z. świadczenie w formie: 1. świadczenia wychowawczego przyznanego na M. T. w kwocie [...] zł, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. 2. świadczenia wychowawczego przyznanego na G. T. w kwocie [...] zł, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że A. Z. spełnia przesłanki określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do przyznania powyższych świadczeń. II. W dniu 11 stycznia 2017 r. A. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. F. ur. 31 grudnia 2016 r. W treści wniosku A. Z. podała, że w skład rodziny wchodzi ona sama, jej dwie córki G. T., M. T., syn A. F. oraz ojciec A. F. J. F. Decyzją z dnia 19 stycznia 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy przyznał A. Z. świadczenie w formie świadczenia wychowawczego na A. F. w kwocie [...] zł na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że A. Z. spełnia przesłanki określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do przyznania powyższego świadczenia, gdyż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. III. Pismem z dnia 2 marca 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy zawiadomił A. Z. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego "w sprawie uchylenia decyzji dot. świadczenia wychowawczego". Decyzją z dnia 22 marca 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy uchylił swoją decyzję z dnia 28 maja 2016 r. nr [...] w zakresie pkt 2 przyznającego świadczenie wychowawcze na G. T. (jako pierwsze dziecko w rodzinie) w kwocie [...] zł, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Organ I instancji podał, że w dniu 19 stycznia 2017 r. wydał decyzję nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko A. F. na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz decyzję nr [...] przyznającą świadczenie rodzicielskie na dziecko A. F. na okres od 31 grudnia 2016 r. do 30 grudnia 2017 r. Organ I instancji powołując się na treść art. 2 pkt 20 lit. g oraz art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stwierdził, że w tym przypadku dochód uzyskany z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu wynosi [...] zł - za miesiąc luty 2017 r. Organ I instancji podniósł, że materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy pozwala przyjąć, że dochód z 2014 r., który stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017, wynosi [...] zł. Uwzględniając tzw. dochód utracony w całości A. Z. za 2014 r. w wysokości [...] zł, dochód utracony J. F. za 2014 r. z firmy [...] Ł. R. w wysokości [...] zł oraz biorąc pod uwagę dochód pochodzący z alimentów w wysokości [...] zł/12 m-cy, dochód uzyskany z umowy o pracę w firmie Auto-Gum za listopad 2015 r. w wysokości [...] zł netto oraz dochód uzyskany ze świadczenia rodzicielskiego za miesiąc luty 2017 r. w wysokości [...] zł, to miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...] zł. Organ uznał zatem, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło przekroczenie na członka rodziny kryterium określonego w art. 5 wymienionej wyżej ustawy o kwotę [...] zł i stwierdził, że wobec tego świadczenie nie przysługuje stronie od marca 2017 r. Organ I instancji odniósł się również do dostarczonego przez A. Z. wyroku zasądzającego alimenty świadczone na rzecz innych osób spoza rodziny oraz odręcznego potwierdzenia alimentów płaconych przez J. F. do rąk osoby uprawnionej – E. W. , zawierające wysokość kwot oraz okresy dokonywanych wpłat alimentów. Organ I instancji powołał się na treść § 2 pkt 2 lit. f i lit. g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze i stwierdził, że ustawodawca wymaga aby fakt zapłaconych alimentów na rzecz osób spoza rodziny potwierdzony był przekazami bądź przelewami pieniężnymi. Zgodnie natomiast z definicją zawartą w Słowniku Języka Polskiego przekaz pieniężny oznacza usługę płatniczą polegającą na przyjęciu środków pieniężnych przez podmiot do tego uprawniony i ich przekazaniu wskazanemu przez płatnika odbiorcy. Przelew pieniężny to z kolei jedna z form pieniężnych rozliczeń bezgotówkowych. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że przedstawione przez stronę dokumenty potwierdzające zapłatę alimentów nie mogą stanowić dowodu w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji dochód rodziny A. Z. nie może zostać pomniejszony o kwotę zapłaconych alimentów na rzecz osób spoza rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji A. Z. wniosła o jej uchylenie i wyrównanie płatności od miesiąca, w którym wypłata została wstrzymana. Odwołująca się uważa, że organ I instancji nieprawidłowo nie uwzględnił faktu płacenia przez J. F. alimentów do rąk własnych osoby uprawnionej, gdzie zachowane są potwierdzenia w formie pisemnej oraz oświadczenie matki dziecka – E. W. Odwołująca się podniosła również to, że J. F. taką formę płacenia alimentów przyjął od początku płacenia alimentów, zgodnie zresztą z wyrokiem Sądu z dnia 24 czerwca 2009 r., który w punkcie III zasądził alimenty w kwocie [...] zł płatne w określonym terminie do rąk powódki E. F. Zdaniem odwołującej się, jeśli ustawa ma luki czy jeśli jest sprzeczna z wyrokiem sądowym, to ta okoliczność nie powinna powodować utraty należnych świadczeń, gdyż wyrok jest wiążący. Decyzją z dnia 17 maja 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 5, pkt 13, pkt 14, pkt 16, pkt 19, pkt 20, art. 4 ust. 1-3, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 3, art. 10 ust. 1, art. 13, art. 18 ust. 1, art. 27 ust. 3, art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214), a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 22 marca 2017 r. nr [...]. W ocenie Kolegium, sposób i wysokość obliczonego dochodu w rodzinie odwołującej się są prawidłowe. Kolegium stwierdziło, że nie neguje faktu płacenia przez J.F. alimentów na rzecz innego dziecka w kwocie po [...] zł miesięcznie do rąk matki tego dziecka – E. W. Jednak, aby móc płacone alimenty odliczyć od swojego dochodu należy je przekazać osobie uprawnionej "czyli do jej rąk" w określony normatywnie sposób, a nie w sposób dopuszczalny prawnie, ale ustalony przez strony. Zdaniem Kolegium, ten sposób został wyraźnie określony w § 2 pkt 2 lit. g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r., gdzie wskazano, iż jedynie przekazy lub przelewy pieniężne dokumentują wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową, ugodą zawartą przed mediatorem lub innym tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. Kolegium stwierdziło, że od dłuższego już czasu w szeregu polskich przepisów prawa (m.in. podatkowego) organy państwa polskiego domagają się transparentności działań obywateli i w tym celu coraz częściej wprowadzają wymóg przekazywania pieniędzy między obywatelami w ściśle określony sposób, a jest nim najczęściej przekaz lub przelew (bankowy). I tylko takie sposoby, zdaniem Kolegium, skutkują względniejszym dla obywatela skutkiem prawnym, co nie oznacza, że inne sposoby transferu pieniędzy między obywatelami są zabronione. Równocześnie Kolegium zastrzegło, że te inne sposoby transferu pieniędzy między obywatelami mogą w pewnych sytuacjach (m.in. w takiej sytuacji w jakiej znalazł się J. F.) wywoływać niekorzystne następstwa prawne. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, że miesięczny dochód 5-osobowej rodziny A. Z. wynosi [...] zł, co daje [...]zł w przeliczeniu na osobę i dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe o [....] zł. Zatem, w myśl art. 18 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie na pierwsze dziecko w rodzinie nie przysługuje od marca 2017 r. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się A. Z. i pismem z dnia 16 czerwca 2017 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1, art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżąca nie zgodziła się z tym, że organy nie pomniejszyły dochodu jej rodziny o alimenty płacone przez J. F. na jego syna M. do rąk matki dziecka – E. F. Skarżąca podkreśliła, że taka forma płacenia alimentów została zasądzona przez Sąd w wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r. Skarżąca podniosła, że w świetle polskiego prawa nie ma nakazu posiadania konta bankowego, a przekazy pocztowe narażają obywatela na dodatkowe koszta. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Sąd stwierdza z urzędu, że w aktach adm. sprawy tut. Sądu sygn. III SA/Kr 663/17 (wywołanej łącznie z niniejszą) znajduje się odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, XI Wydział Cywilny – Rodzinny z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt [...] zobowiązujący J. F. do płacenia alimentów na rzecz małoletniego M. F. w kwocie [...] zł miesięcznie do rąk matki dziecka E.F., noszącej obecnie nazwisko W. W tych aktach adm. znajdują się także odpisy oświadczeń i potwierdzeń pisemnych E. W. potwierdzających otrzymanie przekazanych przez J.F. kwot alimentów zgodnie z powyższym wyrokiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu, skarga A. Z. jest w pełni uzasadniona. Podstawę prawną decyzji w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego rodzinnych stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195). W oparciu o delegację ustawową art. 13 ust. 22 tej ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214), które określa m.in. sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego (§ 1 pkt 1). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy jako jeden z dokumentów stwierdzający wysokość dochodu rodziny można traktować pisemne poświadczenie odbioru alimentów przekazanych przez osobę zobowiązaną dokonane przez osobę uprawnioną do ich otrzymania – jak chce tego skarżąca, czy też wyłącznym dokumentem stwierdzającym przekazanie takich alimentów stanowi pocztowy "przekaz pieniężny" lub bankowy przelew pieniężny – jak twierdzą to organy obu instancji. Powyższą kwestię sporną reguluje w § 2 ust. 2 pkt 1 litera g wskazane wyżej rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze w sposób następujący: "§ 2. (...) 2. Do wniosku o świadczenie wychowawcze należy dołączyć odpowiednio: (...) 1) dokumenty stwierdzające wysokość dochodu rodziny, w tym odpowiednio: (...) g) przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem lub innym tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny," Niespornym jest, że w rodzinie skarżącej A. Z. członek rodziny J. F. jest zobowiązany wyrokiem Sądu Okręgowego, XI Wydział Cywilny – Rodzinny z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt [...] do płacenia alimentów na rzecz małoletniego M. F. w kwocie [...] zł miesięcznie do rąk matki dziecka E. F., noszącej obecnie nazwisko W. Niespornym jest także, iż alimenty te przekazywane są matce dziecka do rąk własnych za pisemnym potwierdzeniem odbioru. Nadto uprawniona do odbioru złożyła pisemne oświadczenie potwierdzające przekazywanie przez J. F. kwot alimentów zgodnie z powyższym wyrokiem. Mając na względzie cel ustanowionych przepisów o świadczenie wychowawcze, którym jest pomoc Państwa rodzinom nie tylko w utrzymaniu wszystkich dzieci, ale przede wszystkim pomoc rodzinom najuboższym, przy czym ich dochód powinien być obliczony w sposób jak najbardziej odpowiadający rzeczywistym dochodom oraz mając na względzie treść przytoczonego wyżej przepisu § 2 ust. 2 pkt 1 litera g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r., Sąd stwierdza, że rację ma skarżąca domagając się, aby organy administracyjne do obliczenia dochodu jej rodziny potraktowały jako jeden z "dokumentów stwierdzających wysokość dochodu rodziny" pisemne poświadczenie odbioru alimentów przekazanych przez osobę zobowiązaną (J. F.) dokonane przez osobę uprawnioną do ich otrzymania (E. W.). Na poparcie swego stanowiska Sąd podnosi, że - po pierwsze: pisemne potwierdzenie odbioru alimentów stanowi niewątpliwie dowód tego, że alimenty w ujawnionej w potwierdzeniu kwocie rzeczywiście zostały przez zobowiązanego przekazane uprawnionemu. Nie sposób bowiem przypuszczać, że uprawniony do odbioru alimentów poświadczy swym podpisem ich odbiór bez faktycznego otrzymania pieniędzy narażając się na niemożność przymusowego ich ściągnięcia. - Po drugie: literalne brzmienie przepisu § 2 ust. 2 pkt 1 litera g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. mówi o przekazie (lub przelewie pieniężnym), a nie o "pocztowym przekazie pieniężnym" jak sugerują to organy administracyjne obu instancji. Mają rację organy administracyjne tylko o tyle, że ze Słownika Języka Polskiego wynika, że jednym ze znaczeń pojęcia "przekaz" jest "przekazanie komuś pieniędzy za pośrednictwem poczty lub banku", ale jest to tylko jedno ze znaczeń tego słowa podczas gdy pojęcie "przekaz" może oznaczać także – według tego samego Słownika Języka Polskiego - "przekazanie czegoś". - Po trzecie: nie jest możliwa interpretacja przepisu aktu niższego rzędu – w tym wypadku przepisu rozporządzenia - w sprzeczności z przepisem aktu wyższego rzędu jakim są przepisy ustawy, w oparciu które rozporządzenie zostało wydane jak i w sprzeczności z obowiązującym całym systemem prawnym, w tym wypadku w sprzeczności z np. kodeksem postępowania cywilnego, który wskazuje na możliwość wywiązania się zobowiązanego z obowiązku płacenia sum pieniężnych – w tym wypadku alimentów – "do rąk" osoby uprawnionej. Co prawda pojęcie "do rąk" jest pojęciem prawnym, jednak pojęcie to obejmuje swym zakresem zarówno zapłatę w sposób faktyczny "z rąk do rąk" jak i "na adres osoby uprawnionej" w jakikolwiek sposób – przekazem pocztowym czy przelewem bankowym. Zapłata faktyczna sumy pieniężnej "z rąk do rąk" nawet bez potwierdzenia już wypełnia zobowiązanie, jednak dla celów dowodowych przekazanie sumy pieniężnej w taki sposób powinno zostać udokumentowane pisemnym potwierdzeniem otrzymania tej kwoty przez osobę uprawnioną. Po czwarte: obywatel, wypełniający swoje zobowiązania w sposób zgodny z prawem nie może być zaskakiwany takim unormowaniem, które pozbawia go możliwości skorzystania z nowego uprawnienia tylko dlatego, że nowy przepis wyklucza jedną z prawnie dopuszczalnych form wywiązywania się z zobowiązania. Innymi słowy – wprowadzane przepisy nie mogą stanowić swego rodzaju "pułapki" dla obywatela wypełniającego swe obowiązki zgodnie z prawem. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że należący do rodziny skarżącej J. F. dokonuje przekazania sum pieniężnych z tytułu alimentów ustalonych prawomocnym wyrokiem sądu w sposób faktyczny "z rąk do rąk" posiadając dokumenty w postaci pisemnych potwierdzeń otrzymania tych kwot od osoby uprawnionej do ich odbioru. Mając powyższe argumenty na względzie Sąd stwierdza, że dokumenty w postaci pisemnego potwierdzenia otrzymania przez osobę uprawnioną sum pieniężnych należnych z tytułu alimentów zasądzonych wyrokiem sądu stanowią "przekaz", o jakim mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 litera g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze. A zatem wysokość dochodu w rodzinie skarżącej nie została prawidłowo obliczona. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę sprawy i przyjętą wykładnię przepisów w oparciu o art. 153 p.p.s.a.: "Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie." Sąd uznał więc, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego - wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze - mającego wpływ na wynik sprawy i wobec tego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji – jak w wyroku.