III SA/Kr 665/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Halina Jakubiec Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi R. D-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej skargę oddala Pismem z dnia 6 listopada 2018 r. R. D. – R. złożył w Urzędzie Miasta i Gminy wniosek o udzielenie mu pomocy podając, że jest "bezdomny – bez zameldowania" i nie wskazując ani miejsca pobytu ani adresu do korespondencji. Ustalono, że R. D. – R. figuruje jako dłużnik alimentacyjny pod adresem W ul. J, który to adres nie istnieje. Po ustaleniu, że R. D. – R. odbiera korespondencje pod adresem K, ul. K wniosek z dnia 6 listopada 2018 r. został w dniu 27 grudnia 2017 r. przekazany do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W dniu 31 stycznia 2018 r. R. D. – R. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej pismo zatytułowane "Odpowiedź + Załączniki", z którego wynika, że wnosi o pomoc żywnościową (bony do Baru Mlecznego) i o pomoc finansową. Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2 decyzje – jedną w sprawie odmowy przyznania R. D. – R. świadczenia w postaci posiłków w barze i drugą, będącą przedmiotem niniejszego postępowania nr [...] – [...] orzekającą o odmowie przyznania R. D. – R. pomocy finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona nie podała swojego miejsca pobytu jak również nie ustaliła terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny MOPS ustalając, że wnioskodawca odbiera korespondencję pod adresem ul. K, pismem z dnia 22.01.2018 r. wezwał R. D. – R. na powyższy adres do nawiązania z nim kontaktu do dnia 11.02.2018 r. W dniu 31.01.2018 R. D. – R. zgłosił się do pracownika socjalnego i poinformował, że nocuje na działce w Ł. W dniu 09.02.2018 r. wystosowano wezwanie na wskazany adres do korespondencji dotyczące nawiązania w terminie do dnia 01.03.2018r. kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym miejscu pobytu, jednak wnioskujący do dnia wydania decyzji nie nawiązał żadnego kontaktu z pracownikiem socjalnym, nie wskazał konkretnego miejsca pobytu ani nie ustalił terminu wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej i stwierdzając, że R. D. – R. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej, na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 1 i ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej odmówił przyznania R. D. – R. wnioskowanego świadczenia. Na powyższą decyzję (wskazując dokładny numer decyzji) R. D. – R. złożył w ustawowym terminie odwołanie wyrażając swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 4, art. 8, art. 11 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2017 r., poz. 1769) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podkreśliło wybiórcze odbieranie korespondencji kierowanej do odwołującego i brak możliwości przyjęcia od odwołującego się pisemnych oświadczeń w sprawie. W szczególności zaznaczono, że do dnia wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] 2018 r. R. D. – R. nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym, nie wskazał miejsca pobytu oraz nie ustalił terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zaznaczono, że przedmiotowa decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...] o odmowie przyznania R. D. – R. pomocy finansowej została wysłana na ustalony adres do doręczeń i została osobiście odebrana przez skarżącego w dniu 12 marca 2018 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść art. 39 ust. 1, art. 4 i art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podkreślając, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zobowiązuje osoby korzystające z pomocy społecznej m.in. do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej oraz wykorzystywania przyznanych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem. Organ II instancji zaznaczył, że chociaż R. D. – R. prawdopodobnie spełniałby warunki określone w art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej umożliwiające ubieganie się o zasiłek celowy, to jednak podejmując decyzję dotyczącą przyznania świadczenia należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym fakt odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, który stanowi samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organ powołał się na stanowisko sądownictwa administracyjnego wskazując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/G1 565/14. Kolegium zaznaczyło, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie mają charakteru obligatoryjnego i nie są zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Kolegium zwróciło uwagę na art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i podniosło, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi podstawowy element postępowania wyjaśniającego w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i jest traktowany jako obowiązkowy sposób zebrania informacji o wnioskodawcy. Potwierdzają to regulacje rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z § 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia wynika, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny, albo w miejscu ich pobytu. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy beneficjenta, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy jak również dokonuje analizy i oceny tej sytuacji oraz formułuje wnioski stanowiące podstawę planowania pomocy. Kolegium podało, że w pełni podziela stanowisko organu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że R. D. – R. uniemożliwił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego zgodnie z przepisami prawa. Kolegium wskazując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 331/16 zaznaczyło, że Naczelny Sąd Administracyjny w wielu swych orzeczeniach podkreślał obowiązek wnioskujących o pomoc społeczną współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stanęło na stanowisku, iż R. D. – R. nie podejmuje współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji bytowej i wykazuje bierną postawę w tym zakresie, której konsekwencją jest decyzja o odmowie przyznania wnioskowanych świadczeń pieniężnych. Zdaniem Kolegium w okolicznościach niniejszej sprawy odmowa przyznania pomocy finansowej nie przekracza granic uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego R. D. – R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazując, iż jest niezadowolony z otrzymanej decyzji i wniósł o jej uchylenie w całości, nie formułując żadnych konkretnych zarzutów względem zaskarżonej decyzji z dnia 12 kwietnia 2018 r, nr [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdza z urzędu, że z akt administracyjnych wynika, że R. D. – R. zgłosił się co prawda w dniu 31 stycznia 2018 r. do pracownika socjalnego MOPS, którego poinformował, że nocuje na działce w Ł i że złożył dokumenty, jednak bez złożenia wymaganych oświadczeń i bez dokonania uzgodnień opuścił nagle budynek (k. 29 akt adm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy znajduje uzasadnienie w dokumentacji znajdującej się w aktach. Okoliczności faktyczne nie były przez skarżącego kwestionowane. Sąd zauważa, że w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.) o pomocy społecznej (u.p.s.), ustawodawca określił cele i zasady pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, organy administracyjne prawidłowo uznały, że skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 u.p.s.: "Art. 106. 4. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego." Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjne i to niezależnie od tego, czy ktoś ma miejsce stałego pobytu czy go nie posiada. Sąd nie wyklucza istnienia osób bezdomnych, korzystających z przygodnych noclegów, jednak i ta okoliczność musi być przez pracownika zweryfikowana. Pomoc społeczna słusznie kierowana do takich osób w celu umożliwienia im życia w warunkach godnych człowieka nie może być jednak marnotrawiona, czy wykorzystywana niezgodnie z jej przeznaczeniem, na co może wskazywać niechęć skarżącego do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji życiowej (dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej) i unikanie możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego o jego faktycznej bezdomności. Sąd jednocześnie nie wyklucza istnienia złego stanu zdrowia u beneficjentów, który utrudnia lub uniemożliwia im wywiązywanie się z obowiązków nałożonych przez ustawę o pomocy społecznej. Jednakże utrzymywanie przez skarżącego wybiórczego kontaktu korespondencyjnego i stosowanie się przez skarżącego do terminów odwołania i skargi do Sądu budzi wątpliwości co do rzeczywistej nieporadności skarżącego. Sąd zwraca uwagę na treść art. 107 u.p.s., który w ust. 1 stanowi, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (...), przy czym ust. 4a i ust. 5 art. 107 u.p.s. stanowią: "Art. 107. 4a. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. 5. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia." Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika więc brak uznania administracyjnego w tym zakresie. Oznacza to, że w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub odmowy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym – jak w niniejszej sprawie – organ administracyjny ma ustawowy obowiązek odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Z akt sprawy wynika również, że skarżący ogranicza się jedynie do składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej, a taka właśnie postawa uzasadnia odmowę przyznania mu tej pomocy, albowiem pomoc społeczna ma na celu jedynie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, a nie wyręczanie ich w rozwiązywaniu ich problemów. Sąd stwierdza, że organy administracyjne zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. Wydane w tych sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia stanu faktycznego, wskazały przepisy, które miały zastosowanie w sprawach, prawidłowo interpretując ich treść. Skarga R. D. – R. nie mogła być uwzględniona, ponieważ wyniki oceny przeprowadzonego postępowania i stanowisko organów nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 p.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dostrzegł takich wad i uchybień, dlatego orzekł - jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.