III SA/Kr 670/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Ewa Michna Protokolant Małgorzata Krasowska-Świt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz decyzję Prezydenta Miasta w sprawie uznania M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z dnia 12 czerwca 2015 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata A. Z. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [....] działając na podstawie art. 8 b w związku z art. 2 pkt 9 oraz art. 1, 3 – 5 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. uznał M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od tej decyzji M. S. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 134 K.p.a. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzja ta nie została w prawidłowy sposób doręczona stronie, a zatem nie weszła do obrotu prawnego .Kolegium zaznaczyło, że organ l instancji winien prawidłowo doręczyć decyzję stronie. Decyzja - do czasu wejścia do obrotu prawnego, nie powoduje żadnych skutków prawnych. W aktach sprawy znajduje się także kolejna decyzja organu I instancji z dnia [...] 2015 r. nr [...] uznająca M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 8 b w związku z art. 2 pkt 9 oraz art. 1, 3 – 5 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104, art. 105 i art. 107 K.p.a. umorzył postępowanie wszczęte w dniu 23 kwietnia 2012 r. w sprawie uznania M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja z dnia [...] 2012 r. nie weszła do obrotu prawnego, a tym samym nie wywołała skutków prawnych. Dodatkowo w obrocie istnieje decyzja z dnia [...] 2015 r. o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego zatem postępowanie wszczęte w dniu 23 kwietnia 2012 r. należało umorzyć. M. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji ponosząc, że się z nią nie zgadza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 kwietnia 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 105 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że pozytywne przesłanki uprawniające organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały enumeratywnie w treści art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Są nimi: uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego; odmowa zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy; bez uzasadnionej przyczyny odmowa przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. Z tego wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Aby decyzja taka mogła zostać wydana przepis art. 5 ust. 3a stanowi, iż konieczne jest ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z akt sprawy wynika, iż pan M. S. jest osobą zobowiązaną do alimentacji swoich dzieci: M. S. i D. S. W dniu 23 kwietnia 2012 r., organ I instancji skierował do M. S. pismo zawiadamiające o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] 2012r., nr [...] M. S. został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od decyzji tej strona złożyła odwołanie. W dniu 19 grudnia 2016 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania od tej decyzji uznając, że decyzja ta nie została w prawidłowy sposób doręczona stronie, a zatem nie weszła do obrotu prawnego. Kolejną decyzja z dnia [...] 2015 r. uznano M. S. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, decyzja ta jest ostateczna. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 105 § 1 K.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. W niniejszej zaistniała bezprzedmiotowość polegająca na tym, że przedmiot został już objęty ostatecznym rozstrzygnięciem. Na mocy przywołanej wyżej decyzji z dnia [...] 2015 r. M. S. został uznany za dłużnika alimentacyjnego, natomiast decyzja z [...] 2012r., nie weszła w ogóle do obrotu prawnego. Na powyższą decyzję M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że decyzja SKO zawiera fałszywe i niezgodne z prawdą ustalenia. Stwierdził, że na każdym etapie toczącego się postępowania został pozbawiony prawa do obrony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentacje użytą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Skarga rozpoznana w świetle przywołanych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Rozpoczynając rozważania w przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, że Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2012 r. uznał M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od decyzji tej strona złożyła odwołanie. W dniu 19 grudnia 2016 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania od tej decyzji uznając, że decyzja ta nie została w prawidłowy sposób doręczona stronie, a zatem nie weszła do obrotu prawnego. W związku z powyższym Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2017 r. umorzył postępowanie wszczęte w dniu 23 kwietnia 2012 r. w sprawie uznania M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało powyższą decyzję w mocy. Sekwencja powyżej opisanych zdarzeń miała miejsce z tego powodu, że zdaniem organów orzekających w sprawie decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r. z powodu błędnego doręczenia nie weszła do obrotu prawnego i tym samym nie wywołała skutków prawnych. W tym miejscu stwierdzić należy, że stanowisko organów jest błędne. W ocenie Sądu, pomimo błędnego doręczenia decyzji z dnia [...] 2012 r., nie można przyjąć, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego i tym samym nie mogła wywołać skutków procesowych. Podzielić należy przyjęty w orzecznictwie pogląd, że koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2017r., sygn. akt I FSK 1213/15, z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 453/08 oraz z dnia 26 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 718/12). W szczególności nie można w niniejszej sprawie bezspornie i jednoznacznie przyjąć, że decyzja z dnia [...] 2012 r. została błędnie doręczona M. S. Decyzja ta została bowiem doręczona na adres ul. R, K. Adres ten wskazany był w aktach sprawy już w 2009 r. Tymczasem organ dopiero w 2014 r. uzyskał wiedze, że w tym czasie M. S. przebywał w zakładzie karnym. Jeśli organ nie mógł wiedzieć o innym adresie to trudno przyjąć, że decyzja została błędnie doręczona. Tej kwestii w ogóle nie rozważyły organy orzekające w niniejszej sprawie. Ponadto przepisy o doręczeniach mają służyć do zagwarantowania praw stronie, polegających między innymi na możliwości zaskarżenia decyzji wydanej w I instancji. Ponadto twierdzenie organów, że decyzja z dnia [...] 2012 r. nie wywołała żadnych skutków prawnych jest błędne również z tego powodu, że na podstawie tej decyzji organy wystosowały do Prokuratury Rejonowej wniosek o ściganie dłużnika alimentacyjnego. Skarżący na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r. podniósł, że w wyniku decyzji, która zapadła [...] 2012 r. "poniósł poważne konsekwencje finansowe (...) w jej wyniku zatrzymano mu prawo jazdy". W tej sytuacji trudno znaleźć usprawiedliwienie prawne dla wydania kolejnej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. uznającej M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta wydana została z tych samych przyczyn i na tej samej podstawie co decyzja z dnia [...] 2012 r. Rozstrzygała tą samą sprawę administracyjną. Organy niewątpliwie naruszyły także przepisy postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w celu weryfikacji faktu, czy decyzja z dnia [...] 2012 r. została faktycznie błędnie doręczona skoro doręczenia dokonano na jedyny znany organowi adres. Wobec powyższego organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny przeprowadzić pełne postępowanie wyjaśniające i orzec stosownie do jego wyników, a także mając na uwadze wskazówki zawarte w przedmiotowym wyroku. Organy powinny rozpatrzeć ewentualny wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, a następnie merytorycznie rozpatrzeć wniesiony środek odwoławczy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801). Obejmują one wynagrodzenie ze czynności adwokata w kwocie 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług.