III SA/Kr 673/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego M. Z. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie : - art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000r.98.1071) ; - art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 7 pkt 4 i 5, jak też art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U.2009.175.1362) ; - § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.127.1055) – decyzją z dnia 02 kwietnia 2012r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy znak: [...] z dnia [...] 2012r. w sprawie przyznania skarżącemu C. M. specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości 437,50 zł na pokrycie kosztów zakupu o,5 tony opału. Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy : Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy społecznej na zakup 1 tony węgla . W wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód rodziny skarżącego wynosi 2.109,42 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił , że w rodzinie tej występuje niepełnosprawność i bezrobocie , a zakup opału stanowi duże obciążenie finansowe , dlatego przyznano pomoc społeczną w formie bezzwrotnego zasiłku celowego. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia, organ uwzględnił z jednej strony uprawnienia, zasoby i możliwości skarżącego, a z drugiej strony - możliwości finansowe Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że kwota przyznanej pomocy na zakup 0,5 tony węgla jest dla niego krzywdząca, gdyż jest ostra zima. Twierdził, że kwota przyznanej pomocy jest za niska z powodu ogromnej drożyzny żywności, energii, gazu i opału. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób , by mógł kupić jeszcze drugie 0,5 tony węgla. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę skarżącego ustaliło, że skarżący wraz z żoną , córką i trzema synami stanowią sześcioosobową rodzinę w rozumieniu art.6 pkt 14 ww. ustawy o pomocy społecznej, gdyż wspólnie zamieszkują i gospodarują. Dwóch synów z tej rodziny są osobami niepełnosprawnymi i z tego tytułu są uprawnieni do renty socjalnej. Czwarty syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie wspomaga rodziny skarżącego. Miesięczny dochód tej sześcioosobowej rodziny został ustalony przez organ odwoławczy na kwotę 2.109,42 zł i na ten dochód składają się: emerytura skarżącego w wysokości 678,40 zł, renta socjalna syna S. w kwocie 540,62 zł, renta socjalna syna T. w kwocie 540,62 zł, świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 306,00 zł oraz wartość dochodu z gospodarstwa rolnego wynosząca 43,78 zł. Obliczony w ten sposób dochód przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, które dla sześcioosobowej rodziny odpowiada kwocie 2.106,00 zł . Organ stwierdził, że wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego nie przysługuje skarżącemu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Mimo to, w ocenie organu pierwszej instancji, skarżący kwalifikował się do udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego i na miarę możliwości finansowych tego organu, przyznał skarżącemu specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości 437,50 zł na pokrycie kosztów zakupu o,5 tony opału Organ podniósł , że zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy, specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie, posiadającej dochód przekraczający ustawowe kryterium dochodowe, tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach , a skarżący nie wykazał , że oprócz bieżących wydatków, musi ponieść jakiś dodatkowy nadzwyczajny wydatek. W związku z powyższym, w ocenie organu, przypadek skarżącego nie można oceniać jako szczególnie uzasadniony . Ponadto organ stwierdził , że zakup żywności, energii, gazu i opału , to wydatki , które mają charakter wydatków bieżących, które z reguły ponosi każda rodzina. Zdaniem organu odwoławczego, skoro organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy w kwocie 437,50 zł, mimo że składając wniosek o udzielenie pomocy, nie udokumentował konieczności poniesienia dodatkowego nadzwyczajnego wydatku, to nie ma podstawy do kwestionowania wysokości przyznanej mu pomocy. Ponadto organ podniósł , że na terenie Gminy zamieszkują też inne osoby i rodziny, niejednokrotnie wielodzietne, które nie posiadają żadnego dochodu lub których dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego. W tej sytuacji organ pierwszej instancji, dysponując ograniczonymi środkami pieniężnymi na pomoc społeczną, jest w stanie przyznawać zasiłki tylko w takim rozmiarze, który mieści się w granicach jego możliwości. Wskazując na powyższe okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzję skarżący uznał ją za krzywdzącą dla niego i całej rodziny, a ponadto podniósł szereg zarzutów wobec pracy pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W piśmie z dnia 21 stycznia 2013r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 41 ust. 1 ww. o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wniosek skarżącego o udzielenie pomocy w wysokości przewyższającej kwotę przyznaną decyzją organu pierwszej instancji nie spełnia wymogów wskazanych w tym przepisie w sytuacji, gdy zgodnie z zamysłem ustawodawcy art. 41 miał być wykorzystany w sytuacjach wyjątkowych, których nie da się w ustawie enumeratywnie przewidzieć. Ponadto pełnomocnik zarzucił decyzji naruszenie przepisu art. 2 ust. 1 tej ustawy podnosząc, że zaskarżona decyzja sprzeciwia się zasadzie wyrażonej w tym przepisie i pozbawia skarżącego prawa do godnych warunków życia. W ocenie pełnomocnika istnieją w przypadku skarżącego szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego w kwocie wyższej , niż przyznana. Pełnomocnik podniósł , że kryterium dochodowe zostało przekroczone zaledwie 3 złote 42 grosze. W rodzinie skarżącego (sześcioosobowej) występuje szereg trudności życiowych, które sama nie jest w stanie przezwyciężyć. Skarżący i jego żona są osobami w podeszłym wieku, żona nie pracuje zawodowo, zajmuje się jedynie gospodarstwem i z tego względu nie uzyskuje dochodu, który mogłaby przeznaczyć na zakup opału. Trzy osoby w rodzinie skarżącego posiadają orzeczenie o niepełnosprawności. Syn skarżącego i córka są zarejestrowaniu w PUP jako bezrobotni, nie uzyskując żadnego dochodu. Pełnomocnik podniósł, że choć zaskarżona decyzja nosi charakter uznaniowy, to wydający ją organ był nie tylko związany przepisem art. 41 ustawy pomocy społecznej , ale też celem jego funkcjonowania w systemie prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz.1270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem powyższych kryteriów doprowadziła do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ww. ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art.3 ust.3 ww. ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Z kolei ust.4 wskazanego przepisu stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej . Pomoc społeczną , zgodnie z art. 7 ww. ustawy , udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej. Z kolei stosownie do art. 8 ust. 1ww. ustawy ,prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ; osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej - co do zasady - jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Kryteria dochodowe ustala – zgodnie z art.9 ust.8 ww. ustawy, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma ww. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z § 1 pkt. 1 lit. b tego rozporządzenia, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł. W związku z powyższym należy stwierdzić , że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły , ze kryterium dochodowe dla sześcioosobowej rodziny, uprawniające do otrzymania pomocy społecznej wynosi 2.106 zł. W rodzinie skarżącego dochód ten wynosi 2.109,42 zł, a zatem kryterium określone w powyższych przepisach zostało przekroczone , co prawda tylko o 3,42 zł , jednak zawsze istnieje granica, z którą ustawodawca wiąże określone uprawnienia dla beneficjenta tej pomocy. Nadmienić należy , że przy określonym kryterium dochodu dla osoby w rodzinie, sposób obliczenia dochodu w rodzinie skarżącego, został szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie był kwestionowany. Okolicznością bezsporną w sprawie jest także , że kryterium dochodowe w rodzinie skarżącego zostało przekroczone . W związku z powyższym należy stwierdzić , że mając na uwadze przytoczone przepisy oraz wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo ustaliło wysokość dochodu skarżącego i twierdzenie organu, że kryterium dochodowe w rodzinie skarżącego zostało przekroczone jest uzasadnione. Wójt Gminy uznał, że sytuacja skarżącego odpowiada pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi , że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Rozstrzygnięcie oparte o powyższy przepis wydane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego . O tym, że decyzja wydana w oparciu o art. 41 ustawy ma charakter uznaniowy, przesądza użyte w tym przepisie słowo "może" co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do otrzymania specjalnego zasiłku celowego nie każda osoba musi go otrzymać. Samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd badał, czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej, do uzasadnienia wydanej decyzji. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę , organ pierwszej instancji uwzględnił całokształt – podkreślić należy – wyjątkowych okoliczności , które bez wątpienia występują w rodzinie skarżącego, a mianowicie: podeszły wiek skarżącego i jego żony, bezrobocie dwóch członków rodziny i niepełnosprawność trzech członków rodziny. Zgodzić się również należy z pełnomocnikiem skarżącego , że okoliczności sprawy wskazują , że w rodzinie skarżącego występuje życiowa niezawiniona niezaradność . Organ przyznał skarżącemu specjalny bezzwrotny zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu 0,5 tony opału w wysokości 437,50 zł, pomimo, że skarżący wnioskował o środki finansowe na zakup 1 tony opału. Celem pomocy społecznej – jak wyżej podniesiono - nie jest jednak zapewnienie wnioskodawcy środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb i w pełnej wysokości , a jedynie wspieranie takiej osoby , czy rodziny. Przyznanie świadczenia , choć w mniejszej od wnioskowanej wysokości , bez wątpienia jest formą wsparcia dla rodziny skarżącego znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej . Reasumując należy stwierdzić , że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy , dokonały ustaleń wszystkich okoliczności , od jakich świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego i z należytą starannością, w sposób dokładny i wyczerpujący rozważyły oraz uzasadniły przesłanki przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w ustalonej wysokości. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił. Rozstrzygnięcie z pkt. II wyroku uzasadnia art. 250 ww. ustawy w związku z § 15 pkt.1, § 14 ust.2 pkt.1 lit. c i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2022r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1349).