III SA/Kr 674/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie pomocy w postaci zakupu posiłków I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. W. - Kancelaria Adwokacka ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2011 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2011 r., nr [...] orzekającą o przyznaniu pomocy w postaci zakupu posiłków dla syna skarżącej D. K. od dnia 14 lutego 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. oraz odmowie przyznania skarżącej G. K. i S. K. pomocy społecznej w formie zakupu obiadów w szkolnej stołówce przy Zespole Szkół Publicznych Nr [...] w W ul. S. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Skarżąca wnioskiem z dnia 31 grudnia 2010 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie obiadów dla syna, siebie i jej męża. Skarżąca uzasadniła wniosek przewlekłą chorobą jej i syna, ciężką sytuacją finansową, a także bezrobociem. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w stałym leczeniu w wielu poradniach specjalistycznych w W i w K z powodu choroby wielonarządowej - tocznia. Syn skarżącej cierpi na astmę. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i mężem. Łączny dochód rodziny w listopadzie 2010 r. wyniósł 838,60 zł i objął: zasiłek stały w kwocie 54,01 zł, zasiłek okresowy: 212,34 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 141,00 zł i świadczenie finansowane z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 400,00 zł. Zatem dochód rodzinny nie przekracza minimum dochodowego rodziny tj. 1.053 zł oraz 150% kryterium dochodowego rodziny tj. 1.579,50 zł. Decyzją z dania [...] 2010r. organ pierwszej instancji przyznał pomoc w postaci zakupu posiłków dla syna skarżącej od dnia 14 lutego 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. i odmówił skarżącej oraz jej mężowi przyznania żądanej pomocy pomimo nieprzekroczenia kryterium dochodowego, gdyż w miejscu zamieszkania skarżącej, w J nie ma możliwości zakupu posiłków w stołówce, a ponadto rodzina własnym staraniem jest w stanie przygotować sobie gorący posiłek, tym bardziej, że mąż pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym od dłuższego czasu jest bezrobotny i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Ponadto cała rodzina ma zapewniony gorący posiłek, z którego korzysta w Kuchni [...] w W. Z oświadczenia kierownika Kuchni [...] wynika, że skarżąca od poniedziałku do soboty korzysta z gorącego posiłku w postaci kalorycznej zupy, biorąc posiłek do naczynia dla siebie, męża i syna. Ponadto skarżaca otrzymuje codziennie chleb, drożdżówki oraz okazjonalnie ciasto. Rodzina skarżącej otrzymuje także żywność z Banku Żywności w ramach programu PEAD. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła odwołanie, w którym nie zgodziła się z pkt II zaskarżonej decyzji dotyczącym "nieprzyznania obiadów jej i jej mężowi". Ponadto oświadczyła, że zarówno ona jak i jej mąż " w każdej chwili podejmują prace dorywcze". Decyzją z dnia 15 marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę wydania decyzji organ odwoławczy wskazał: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 48 ustawy o pomocy społecznej, jak również art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia organu I instancji, podkreślił także, że dochód skarżącej nie przekracza co prawda ustawowego kryterium 1.579,50 zł i dlatego przyznanie pomocy społecznej w formie posiłków dla D. K. było uzasadnione. D. jest uczniem szkoły ponadgimnazjalnej, kontynuuje naukę w Liceum Ogólnokształcącym w W, zatem ma możliwość skorzystania z obiadów w stołówce szkolnej w Zespole Szkół Publicznych nr [...] w W. Organ odwoławczy podkreślił, że rodzina skarżącej jest objęta systematyczną pomocą z Kuchni [...] i regularnie korzysta z gorącego posiłku w postaci kalorycznej zupy z "wkładką" oraz otrzymuje codziennie pieczywo. Dodatkowo organ podniósł, że rodzina wspierana jest różnego rodzaju artykułami spożywczymi przez Kuchnię [...] oraz otrzymuje żywność z Banku Żywności – PAED. Nadto zdaniem organu odwoławczego ponieważ skarżaca i jej mąż są osobami bezrobotnymi to mogą we własnym zakresie przygotować dla siebie dodatkowy gorący posiłek. Organ odwoławczy podkreślił także, że instytucja pomocy społecznej ma charakter jedynie pomocniczy, natomiast strona sama powinna wykazać się aktywnością zmierzającą do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Na powyższą decyzję G. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze powtórzyła, że udzielana jej pomoc jest niewspółmierna do potrzeb, zakwestionowała twierdzenie organów, że od poniedziałku do soboty korzysta z pomocy Kuchni [...], gdyż jak stwierdziła, "nie ma list obecności i pod odpowiedzialnością karną oświadczyła, że wraz z mężem bierze obiady sporadycznie". Skarżąca opisała także objawy choroby na którą cierpi, żądając by odnośnie stanu jej zdrowia wypowiedział się lekarz. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które miały bądź mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też stanowią podstawę wznowienia postępowania. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Jednocześnie zgodnie z art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych wyżej kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), a nadto przepisy wydanego w oparciu o delegację ustawową zawartą w tej ustawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 25, poz. 186 ze zm.) oraz przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 1071) dalej jako u.p.s.. W myśl art. 7 wyżej powołanej ustawy o pomocy państwa w zakresie dożywiania, w sprawach dotyczących dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Organ wydając decyzję związany jest ponadto przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Działanie organu zgodnie z art. 7 k.p.a. oznacza - załatwienie sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doprecyzowaniem tej zasady jest przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 u.p.s.). Zabezpieczeniem realizacji opisanych powyższych zasad jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., ustanawiające dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny. Zgodnie z artykułem 36 ust. 2 pkt j ustawy o pomocy społecznej, świadczeniami z pomocy społecznej są świadczenia niepieniężne - posiłek. Przypomnieć także należy, że zasadę udzielania pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących, formułuje art. 8 ust 1 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej" oraz przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 u.p.s. Okolicznościami tymi są między innymi ubóstwo, bezrobocie, bezdomność, długotrwała choroba, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" celem programu jest: m.in. poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach. Art. 5 ust. 1 tej ustawy określa, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Podstawę obliczenia kwoty uprawniającej do powyższego świadczenia stanowi § 1 ust. 1 pkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z którym kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Ze wskazanych powyżej przepisów określających zasady przyznawania pomocy w zakresie dożywiania jednoznacznie wynika, że udzielane świadczenia jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel przez organ. O treści decyzji w tym przedmiocie decyduje zatem ocena i przekonanie organu o celowości wydania decyzji o określonej treści. Oznacza to, że rodzaj, forma i rozmiar przyznanego świadczenia dostosowane są do indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy, a żądanie przez osobę ubiegającą się o pomoc przyznanie świadczenia w określonej formie, pozostaje bez wpływu na treść decyzji. Zatem uznanie administracyjne, na zasadzie którego przyznawana jest nieodpłatna pomoc w zakresie dożywiania pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze, w świetle celów określonych dla przyznania tej pomocy. Oznacza to pewną swobodę organu przy podejmowaniu decyzji. Działanie w granicach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności przy załatwianiu sprawy. Organ związany jest zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami prawa materialnego. Dla dokonania oceny legalności decyzji uznaniowej istotną kwestią jest natomiast to, że decyzja uznaniowa nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia jej celowości. Dokonywana przez Sąd kontrola legalności sprowadza się do oceny, czy uwzględniony został całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz czy ocena materiału dowodowego nie była dowolna, a organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Innymi słowy, Sąd bada czy dopuszczalne było uznanie administracyjne i czy wydając decyzję nie przekroczono jego granic, a w szczególności, czy prawidłowo uzasadniono rozstrzygnięcie, poprzez wyraźne określenie kryteriów jakimi organ kierował się przy wyborze rozstrzygnięcia. Z zaskarżonej decyzji wynika, że wydając decyzje organ kierował się również art. 48 ust. 1 i ust. 4 u.p.s. który stanowi, że osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, przy wydaniu zaskarżonych decyzji organ uwzględnił wskazane wyżej kryteria oraz prawidłowo ustalił stan faktyczny, w tym dochód skarżącej oraz dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów. Nigdy nie kwestionowano, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że od wielu lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej stąd jej sytuacja jest znana pracownikom opieki społecznej. Jednak skarżaca, jak słusznie podkreśliły organy obu instancji ma zapewnione posiłki, gdyż korzysta w Kuchni [...], gdzie pobiera wysokokaloryczną zupę do naczyń na trzy osoby. Dodatkowo otrzymuje stamtąd codzienni pieczywo: chleb, drożdżówki, a w miarę możliwości ciasto. Nadto z Kuchni [...] otrzymuje różne produkty żywnościowe. Wspiera ją również różnymi artykułami żywnościowymi Bank Żywności – PAED. Nie można także zapominać, że syn skarżącej ma opłacone obiady w szkolnej stołówce przy Zespole Szkół Publicznych Nr [...] w W ul. S, gdzie się uczy. Skarżąca w skardze podniosła, że z uwagi na swój stan zdrowia powinna odżywiać się dietetycznie, jednak zwrócić należy uwagę, że posiłki w szkolnej stołówce również nie będą dietetyczne. Dodatkowo Sąd podziela stanowisko organów, że skoro rodzina skarżącej otrzymuje produkty żywnościowe z Banku Żywności, z Kuchni [...], a skarżąca jest osobą bezrobotną, podobnie jak jej mąż, to są w stanie sobie przygotować samodzielnie dietetyczny posiłek. Oprócz otrzymywanych produktów, skarżąca, jak wynika z akt sprawy, otrzymuje również stałe świadczenia pieniężne z opieki społecznej, za które jest w stanie dokupić sobie brakujące produkty do przygotowania dietetycznego posiłku. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. Organy w wydanych decyzjach w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia stanu faktycznego, wskazały przepisy, które miały zastosowanie w sprawie, prawidłowo interpretując ich treść. Dodatkowo, Sąd uwzględnił powszechnie znaną okoliczność, że środki przeznaczane na świadczenia z pomocy społecznej są dość ograniczone. Organy odpowiedzialne za realizacje zadań z zakresu pomocy społecznej muszą rozdzielać posiadane fundusze na różne niezbędne potrzeby bytowe swych beneficjentów oraz pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega, zatem wątpliwości, że organy pomocy społecznej nie mogą zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc, jak również nie są zobowiązane udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącej adwokata orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. –Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie §19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).