III SA/Kr 682/21

WyrokWSA w Krakowie2021-10-26

Skład orzekający: Maria Zawadzka, Hanna Knysiak-Sudyka, Elżbieta Czarny-Drożdżejko

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia i pobiera ona zasiłek dla opiekuna?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy błędnie utrzymał w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że przesłanka dotycząca momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) została uznana za niekonstytucyjną przez Trybunał Konstytucyjny, co czyni odmowę przyznania świadczenia na tej podstawie niedopuszczalną. Ponadto, sąd uznał, że stan matki skarżącej, postępująca choroba Alzheimera i związane z nią potrzeby, uzasadniają bezpośredni związek przyczynowy między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia.
Stan faktyczny
Skarżąca E. P. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką I. Z., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz pobieranie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, mimo że samo wskazało na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r., argumentując brak bezpośredniego związku przyczynowego między opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 18 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej E. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką I. Z. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 6 sierpnia 2020 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. Z. Organ I instancji ponownie rozpoznając wniosek po raz kolejny odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. Z. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wójt Gminy odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki tj. I. Z. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności wydany przez wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 kwietnia 2012 r. nr [...], jednakże niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto organ stwierdził, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, uniemożliwia przyznania dochodzonego przez skarżącą świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Organ wyjaśnił również postanowieniem z dnia 12 listopada 2020 r. zostało zawieszone postępowanie w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej stronie prawo do zasiłku dla opiekuna do momentu rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. W odwołaniu podniosła, że jej matka I. Z. wymaga całodobowej opieki, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Wyjaśniła, że była ubezpieczona w KRUS jako domownik, a kiedy jej mąż podjął zatrudnienie na umowę o pracę "została dopisana z dziećmi do jego ubezpieczenia". Wskazała także, że organ pomocowy błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO podniosło, że iż pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja ostatecznie jest prawidłowa, co uzasadniało utrzymanie jej w mocy. Nadto organ wyjaśnił, że niniejsza sprawa była wcześniej dwukrotnie przedmiotem postępowania przed Kolegium. Poprzednio wydane z upoważnienia Wójta Gminy decyzje zostały uchylone a sprawy przekazane do ponownego rozpoznania. Uchylając decyzję z dnia 1 września 2020 r. organ II instancji w decyzji z dnia 13 października 2020 r., sygn. Akt [...] wskazał na błędną wykładnię prawa dokonaną przez organ pomocowy w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kolegium stwierdziło także, że organ pomocowy zbyt pobieżnie ocenił treść oświadczenia skarżącej zawartego w odwołaniu od decyzji, z którego wynika, iż chce zrezygnować z pobierania zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Taka treść oświadczenia powinna bowiem poskutkować wszczęciem przez organ I instancji postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, a następnie wydaniem decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego uzyskania. Z kolei w decyzji kasatoryjnej z dnia 21 grudnia 2020 r., sygn. akt [...] Kolegium zaleciło organowi pomocowemu uzupełnienie materiału sprawy, poprzez zwrócenie się do placówki terenowej KRUS o wyjaśnienie, czy skarżąca podlega aktualnie ubezpieczeniom społecznym rolników, a jeżeli tak to z jakiego tytułu, w kontekście jej oświadczenia o zaprzestaniu z dniem 20 grudnia 2011 r. pracy w gospodarstwie rolnym. W dalszej części rozważania, organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo prący w gospodarstwie rolnym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy przez skarżącą, (do czego zresztą, jako córka, jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), Kolegium podkreśliło, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 sierpnia 2020 r. wynika, że I. Z. porusza się samodzielnie, ubiera i spożywa przygotowane przez córkę posiłki oraz nie wymaga korzystania ze środków higieny osobistej - pampersów, ponieważ korzysta z łazienki. W ocenie Kolegium, większość deklarowanych przez skarżącą czynności związanych z opieką nad matką, to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego, które nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowią zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Konieczność dowożenia matki a badania i wizyty lekarskie, ustalanie terminów wizyt, przygotowywanie posiłków oraz wykupywanie lekarstw nie mogą stanowić przeszkody uniemożlwiającej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ odwoławczy podkreślił również, że z dokumentacji medycznej wynika, że w przypadku I. Z. w dniu 12 stycznia 2018 r. wykonano zabieg operacyjny usunięcia zaćmy oka lewego, natomiast w dniu 15 października 2019 r. zaćmy oka prawego. Wymienione zabiegi przebiegły bez powikłań, zatem organ przyjął, iż w ich wyniku funkcjonowanie ww. w codziennym życiu znacznie się poprawiło. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na orzecznictwo sądowe podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. W ocenie Kolegium, zakres wymaganej opieki nad I. Z. nie wymaga rezygnacji z podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Na powyższą decyzję E. P., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką oraz z tego względu zrezygnowała z zatrudnienia, na co jej zdaniem wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wskazała, że Kolegium nie było uprawnione do czynienia ustaleń w kwestii konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż kwestia czy I. Z. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby została jednoznacznie rozstrzygnięta przez powołane do tego specjalistyczne organy lekarskie. Orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest, bowiem dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zdaniem skarżącej w aktach sprawy brak jest dowodów, które skutecznie podważyłyby fakty potwierdzone w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 14 stycznia 2021 r. wynika, bowiem, że pomaga swojej matce w dawkowaniu lekarstw, przygotowywaniu posiłków, w czynnościach higienicznych, podczas kąpieli i toalety oraz ubieraniu się. Do skargi dołączyła także kopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu 15 kwietnia 2021r. przez specjalistę neurologa, który wpisał, że I. Z. cierpi na otępienie typu Alzheimera i wymaga stałej opieki osób trzecich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 marca 2021r. pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.. Na kanwie niniejszej sprawy należy dodatkowo wskazać, że w przedmiotowej sprawie trzykrotnie była wydawana decyzja przez organ I instancji i trzykrotnie przez organ II Instancji. Pierwsza decyzja odmowna z upoważnienia Wójta Gminy została wydana 1 września 2020r. i oparta była na dwóch przesłankach: braku spełnienia przez matkę skarżącej E. P. warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz braku rezygnacji przez skarżącą z zasiłku dla opiekuna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 października 2020r. uchyliło tę decyzje organu I instancji z uwagi na zastosowanie niekonstytucyjnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., błędnej interpretacji przepisów co do kwestii zamiany zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne oraz nakazało organowi merytorycznie rozpatrzyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Tymczasem Wójt Gminy ponownie w dniu [...] 2020r. wydał decyzje odmawiająca skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak realizacji przez jej matkę przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stwierdził przy tym, że "w ocenie Ośrodka Pomocy Społecznej Trybunał Konstytucyjny nie przesądził jaki model ustalania prawa do świadczenia dla opiekunów osób dorosłych należy przyjąć. Zatem ustawa o świadczeniach rodzinnych nie została zmieniona w zakresie art. 17 ust. 1b". Ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 22 grudnia 2020r. uchylającej decyzję organu I instancji stwierdziło, że organ oparł się na niekonstytucyjnej przesłance określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nakazał jednocześnie ustalenie warunków materialnych decydujących o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy skarżąca podlega ubezpieczeniu w ramach KRUS. Aktualna decyzja Wójta Gminy odmawiająca skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 3 lutego 2021r. ponownie została oparta na przesłance określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz na tym że skarżąca otrzymuje zasiłek dla opiekuna. Tym razem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało ją w mocy, z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy pozostawaniem przez skarżącą bez pracy a sprawowana opieką nad swoją matka, jednocześnie ponownie podkreślając błędne oparcie się organu I instancji na niekonstytucyjnej przesłance określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została trzykrotnie podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który trafnie stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej. Zdanie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie prawnej. Sama ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień między innymi do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Na wstępie rozstrzyganej sprawy ze skargi Pani E. P., która w oświadczeniu swoim stwierdziła zaprzestanie prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 20 grudnia 2011r., należy zauważyć, że w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (a więc jest to już utrwalonym poglądem) podkreśla się, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt więc podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką. W niniejszej sprawie matka skarżącej Pani I. Z. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, przy czym symbolem przyczyny niepełnosprawności jest 02-P, a więc choroby psychiczne. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności pochodzi z 20 kwietnia 2012r. Skarżąca dołączyła również zaświadczenie lekarskie z dnia 15 kwietnia 2021r. wydane dla jej matki potwierdzające rozpoznanie otępienia typu Alzheimera. W skardze skarżąca stwierdziła, że jej matka nie potrafi samodzielnie wykonać takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie i rozbieranie się, wstawanie z łóżka, przygotowanie i podawanie leków, przemieszczanie się po domu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Podkreśla także, że proces chorobowy jest tak zaawansowany, że matka skarżącej zapomina o założeniu protez zębowych. Z urzędu Sądowi jest wiadome, ze procesy chorobowe u matki skarżącej będą się tylko pogłębiać. W dwóch wywiadach środowiskowych przeprowadzonych 18 sierpnia 2020r. oraz 14 stycznia 2021r. stwierdzono, że skarżąca zaspokaja wszystkie niezbędne potrzeby życiowe swojej matki związane z czynnościami higienicznymi, przygotowywaniem i podawaniem posiłków, podawaniem leków, załatwianiem spraw urzędowych i kwestii związanych z leczeniem. W pierwszym wywiadzie stwierdzono, ze Pani I. Z. porusza się samodzielnie, nie wymaga korzystania ze środków higieny osobistej – pampersów, ponieważ korzysta z łazienki. W drugim wywiadzie środowiskowym wskazano już, że Pani E. P. zakłada mamie na noc pieluchomajtki, a rano pomaga się ubrać. Stwierdzono, że Pani I. Z. ma postępujące procesy demencyjne, obniżony nastrój, lęk przed śmierci i samotnością. "Na pytanie skierowane do Pani E. dotyczące podjęcia jakiejkolwiek pracy, Pani I. zareagowała strachem w obawie, że zostanie sama". Z pism oraz załączonych kart informatycznych wynika, ze oprócz choroby psychicznej Pani I. Z. cierpi również na problemy ze wzrokiem oraz poruszaniem się. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w stanie w jakim znajduje się Pani I. Z., skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet na pół etatu. Musi bowiem nieustanie pilnować swojej matki i tego co ona robi z powodu rozwoju choroby Alzheimera i co więcej stan ten nie ulegnie poprawie, a jedynie pogorszy się. W tym stanie rzeczy Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznała, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad niepełnosprawna matka a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji II instancji uwzględni zaprezentowaną ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organu II instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło