III SA/Kr 688/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Marta Kisielowska ( spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Rektora Akademii z dnia 16 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza na rzecz skarżącego A. A. od Rektora Akademii kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 16 marca 2021 r., znak [...] Rektor Akademii orzekł o odmowie przyznania A. A. (dalej: "skarżący") stypendium socjalnego w semestrze letnim w roku akademickim 2020/2021. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm., dalej "ustawa"), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), § 10- 14 oraz § 44 ust. 9 i 10 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii wprowadzony Zarządzeniem nr 57/2000 Rektora z dnia z 3 września 2020 r. (dalej: "regulamin"). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w świetle przepisów ustawy oraz zgodnie z § 44 ust. 9 i 10 regulaminu, stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora przysługują na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymać świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie od rozpoczęcia pierwszych studiów, w oparciu o liczbę miesięcy, w których wnioskodawca posiadał status studenta, również wówczas, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Do wskazanego okresu wlicza się okresy studiowania sprzed 1 października 2019 r. oraz za granicą. Z informacji będących w posiadaniu uczelni wynika, że na dzień 28 lutego 2020 r. skarżący posiadał status studenta przez okres przekraczający 6 lat. W rezultacie w ocenie organu nie jest uprawniony do stypendium. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 4 marca 2021 r. skarżący zwrócił się do Rektora o przyznanie stypendium socjalnego. Z treści wniosku wynika, że skarżący jest studentem czwartego roku niestacjonarnych studiów pierwszego stopnia na Wydziale [...], kierunku [...]. Do wniosku skarżący dołączył oświadczenie, że jego sytuacja materialna i rodzinna nie uległa zmianie w odniesieniu do semestru zimowego w roku akademickim 2020/2021. Skarżący nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żadnym z rodziców. Utrzymuje się z oszczędności z dochodów z pracy za granicą (Niemcy, Holandia). Od dnia 30 września 2020 r. skarżący posiada status osoby bezrobotnej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów ustawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu poniesionych przez skarżącego kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że spełnia wszystkie warunki przyznania stypendium socjalnego (w tym w szczególności znajduje się w trudnej sytuacji materialnej). W ocenie skarżącego wskazany w art. 93 ustawy okres 6 lat należy rozumieć jako prawo studenta do pobierania świadczeń, a nie należy go łączyć z rozpoczęciem studiów. Wskazał, że prawo pobierania stypendium socjalnego przysługiwało mu łącznie przez 7 semestrów i w tych okresach skarżący je pobierał. W pozostałych semestrach tego okresu prawa do stypendium nie posiadał ponieważ nie znajdował się w trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że w ocenie organu art. 93 ustawy w sposób precyzyjny określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym studentowi przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów. Świadczenia nie przysługują studentowi, który na studiach pierwszego stopnia studiuje łącznie ponad 6 lat. Organ podniósł, że w Akademii [...] obowiązuje regulamin, który doprecyzowuje okres, w którym przysługują studentowi uczelni świadczenia z pomocy materialnej. W ocenie organu 6- letni okres, w którym przysługują studentowi świadczenia z Funduszu stypendialnego dotyczy okresu posiadania statusu studenta, a nie okresu pobierania świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Art. 93 ust. 1 stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Zgodnie z ust. 2 świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat; 2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Z § 44 ust. 9 i 10 obowiązującego w roku akademickim 2020/2021 regulaminu wynika, że świadczenia, o których mowa w § 2 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane – nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie od rozpoczęcia pierwszych studiów, w oparciu o liczbę miesięcy, w których wnioskodawca posiadał status studenta, również wówczas, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Do wskazanego okresu wlicza się także okresy studiowania sprzed 1 października 2019 r. W niniejszej sprawie bezsporne było, że skarżący jest studentem czwartego roku studiów niestacjonarnych, a łączny okres posiadania przez skarżącego statusu studenta przekracza 6 lat. Bezsporną okolicznością jest również, że skarżący pobierał stypendium socjalne przez okres krótszy niż 6 lat (zgodnie z oświadczeniem skarżącego przez okres 7 semestrów). Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest interpretacja art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Trzeba bowiem wskazać, że aktem wewnętrznym (jakim jest regulamin świadczeń dla studentów Akademii) nie można modyfikować zapisów ustawy, w szczególności poprzez wprowadzenie ewentualnych nieprzewidzianych ustawą ograniczeń w przyznawaniu pomocy materialnej studentom. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2021 r. (III OSK 3596/21, CBOSA), zgodnie z którym prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ustawie z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął organ w zaskarżonej decyzji. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie należy zauważyć, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Nie można zatem, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie Rektor, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ dla uzasadnienia swoich twierdzeń nie może powoływać się na postanowienia regulaminu, który w sposób niezgodny z brzmieniem ustawy reguluje kwestie przyznawania stypendium socjalnego. Regulamin jest aktem prawa wewnętrznego, nie może zatem modyfikować zapisów ustawy, a powinien pozostawać w zgodzie z przepisami powszechnie obowiązującymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zaprezentowaną w wyroku wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz zbada spełnienie przez skarżącego pozostałych kryteriów przyznania stypendium socjalnego, ponieważ w zaskarżonej decyzji nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.