III SA/Kr 697/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. M. C.-G. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2013r. nr [....] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu skargę oddala Do Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców Urzędu Miasta K. wpłynęło pismo Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta K. z dnia 27 listopada 2012 r. Nr [....] , wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta K. , wnioskujące o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu P.K. . W piśmie tym podano, że została spełniona przesłanka wymieniona w art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna z dniem 3 września 2012 r. Do pisma dołączono ostateczną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 7 sierpnia 2012 r. Nr [....] uznającą dłużnika alimentacyjnego P.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wraz z dowodami doręczenia tej decyzji. Pismem z dnia 16 stycznia 2013 r. Prezydent Miasta K. zawiadomił P.K. o wszczęciu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy kategorii B jednocześnie informując m.in. o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w ciągu dni 14-tu, z czego zawiadomiony nie skorzystał. Decyzją z dnia 21 lutego 2013 r. Nr [....] Prezydent Miasta K. orzekł o zatrzymaniu P.K. prawa jazdy kategorii B na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że jak wynika z pisma z dnia 27 listopada 2012 r. Nr [....] , decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego P.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna z dniem 3 września 2012 r., a zatem, w oparciu o treść art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Prezydent Miasta K. był zobowiązany do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. P.K. podniósł, że obecnie jest zarejestrowany w Grodzkim Urzędzie Pracy w K. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a prawo jazdy jest mu potrzebne do znalezienia pracy. Odwołujący się podniósł, że ma jedynie doświadczenie jako zawodowy kierowca i nie ma wykształcenia, które pozwoliłoby mu na szukanie pracy w innej branży. Odwołujący się stwierdził, że podejmowane przez niego w ostatnich latach prace (jako kierowca karetki pogotowia ratunkowego, kierowca taksówki osobowej, kierowca-sprzedawca w hurtowni alkoholu, zaopatrzeniowiec w lokalu gastronomicznym) były związane z posiadaniem prawa jazdy. P.K. uważa, że zatrzymanie mu prawa jazdy ograniczy jego możliwości znalezienia pracy i oddali w czasie możliwość spłacenia jego długów alimentacyjnych. Decyzją z dnia 4 kwietnia 2013 r. Nr [....] , wydaną na podstawie art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 21 lutego 2013 r. Nr [....] . Kolegium stwierdziło, że pomimo informacji zawartej we wniosku Dyrektora Wydziału Spraw Społecznych z dnia 27 listopada 2012 r., o tym, że decyzja z dnia 7 sierpnia 2012 r. Nr [....] o uznaniu dłużnika alimentacyjnego P.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, organ II instancji dokonał również weryfikacji ostateczności tej decyzji pod kątem wpływu ewentualnego odwołania od niej. W wyniku tego sprawdzenia ustalono, że do chwili obecnej brak jest sprawy dotyczącej odwołania P.K. od decyzji z dnia 7 sierpnia 2012 r. Nr [....] . Wobec powyższego Kolegium uznało, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. Organ odwoławczy nadto podał, że zatrzymanie prawa jazdy, o jakim mowa w przepisach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma stanowić sankcję dyscyplinującą dłużników alimentacyjnych. Aby sankcja ta była realna organy stosujące przepisy ustawy muszą - w wypadkach w niej określonych - stosować przewidziane prawem środki. W ocenie Kolegium, organ I instancji spełnił również wszystkie wymogi formalne, jakim powinna odpowiadać decyzja administracyjna, zgodnie z treścią art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślając, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Kolegium podało, że istotą ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji w niniejszej sprawie był wpływ uzasadnionego wniosku właściwego organu wraz z powołaniem się na ostateczną decyzję w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W takim wypadku organ I instancji nie mógł, zdaniem Kolegium, podjąć innej decyzji jak według art. 5 ust. 5 wymienionej wyżej ustawy orzec o zatrzymaniu prawa jazdy. Natomiast sytuacja zawodowa, na którą powołał się odwołujący, nie może skutkować uchyleniem decyzji o zatrzymaniu mu prawa jazdy, albowiem przepisy prawa tego nie przewidują. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie zgodził się P.K. , który pismem z dnia 28 maja 2013 r. wniósł na nią skargę. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja jest nieżyciowa i w znacznej mierze pozbawia go możliwości znalezienia pracy w zawodzie, który wykonywał przez wiele ostatnich lat. Skarżący podał, że stawiając się na terminy wyznaczane mu w Grodzkim Urzędzie Pracy szczególną uwagę zwraca właśnie na stanowiska związane z posiadaniem prawa jazdy. Skarżący dodał, że prawie we wszystkich ofertach pracy widnieje zwrot "prawo jazdy wymagane". Skarżący uważa zatem, że zatrzymanie mu prawa jazdy ogranicza jego możliwości znalezienia płatnego zajęcia, a co za tym idzie oddala znacznie w czasie możliwość choćby częściowej spłaty jego zadłużenia alimentacyjnego. Skarżący podniósł również, że z senackiego projektu zmian w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że gminy nie wystąpią już do starosty o zatrzymanie prawa jazdy, a jedynie skierują wniosek do prokuratora o ściganie przestępstwa niealimentacji. Zdaniem skarżącego, oznacza to w praktyce likwidację instytucji zatrzymywania prawa jazdy niesolidnym dłużnikom alimentacyjnym. Skarżący stwierdził, że wspomniany projekt to skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07, w którym Trybunał uznał, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Skarżący dodał, że w jego przypadku wykorzystano w nadmiarze wszystkie możliwości, gdyż Urząd Miasta K. skierował także jego sprawę do Prokuratury Rejonowej w K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podniosło również, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07 orzekł, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 5 ust. 5 innej ustawy, bo ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7), którego niekonstytucyjność nie została przez Trybunał orzeczona. Kolegium podkreśliło, że organy administracyjne nie mogą odstąpić od zastosowania ustawy, albowiem z mocy art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) przy orzekaniu członkowie zespołów orzekających są związani wyłącznie przepisami prawa powszechnie obowiązującego i nie mogą wypowiadać się w zakresie konstytucyjności przepisów prawa. Organy nie są więc uprawnione do odmowy zastosowania przepisów ustawowych, nawet wówczas, gdy co do jej treści istnieją wątpliwości natury konstytucyjnej. Na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. wniósł o zawieszenie postępowania sądowego wskazując, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa ze skargi Prokuratora Generalnego w przedmiocie niezgodności z Konstytucją przepisów dotyczących niniejszej sprawy. Wymieniona wyżej sprawa nie została jeszcze zakończona. Sąd nie uwzględnił powyższego wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Na wstępie należy zauważyć, że organy administracyjne zobowiązane są stosować obowiązuje przepisy prawa, choćby przepisy te stanowiły przedmiot pytania skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ich zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd zauważa, że pomimo wniosku Prokuratora o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z Konstytucją RP przepisów stanowiących podstawę wydanych decyzji, Sąd nie jest związany tym wnioskiem, albowiem – zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. "Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym". Oznacza to, że Sąd nie jest zobowiązany do zawieszenia postępowania w każdym przypadku skierowania takiego pytania do Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd nie powinien zawiesić postępowania na wymienionej wyżej podstawie zwłaszcza w sytuacji, gdy nie podziela poglądów stanowiących uzasadnienie pytania o zgodność danego przepisu z Konstytucją RP, a tak jest w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, zatrzymanie prawa jazdy jest jedynym skutecznym środkiem mogącym spowodować faktyczne łożenie osób zobowiązanych do alimentacji na osoby uprawnione, jak również spowodować faktyczny zwrot przez tych zobowiązanych wyłożonych przez społeczeństwo środków finansowych na utrzymanie osób uprawnionych. Dłużnik alimentacyjny – zdaniem Sądu – jest bowiem w stanie "ominąć" wszelką możliwość zgodnej z prawem egzekucji alimentów zarówno ze swego majątku, który gromadzi np. nie na swoje nazwisko, jak i z zarobków np. podejmując pracę "na czarno", co jest w dalszym ciągu zjawiskiem niepokojąco zbyt częstym. Zatrzymanie prawa jazdy będącego dokumentem o charakterze osobistym jest więc, co należy podkreślić, jedynym środkiem, który może spowodować faktyczną alimentację jak i zwrot środków społecznych wyłożonych na ten cel. Z tego względu Sąd nie podziela poglądu Prokuratora Generalnego o "naruszeniu zasady proporcjonalności" przez przepis stanowiący podstawę wydanej decyzji. Zdaniem Sądu, skarga P.K. jest nieuzasadniona,. Sąd zwraca uwagę na to, że problematykę zatrzymania prawa dłużnikom alimentacyjnym jazdy reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity z 2012 r., nr 1228), która na dzień wydania zaskarżonej decyzji (i decyzji ją poprzedzającej) w art. 5 stanowiła: Art. 5. 1. Organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. 2. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. 3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 3a. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. 3b. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.2)). 4. W przypadkach, o których mowa w ust. 3 pkt 2 i 3, starosta jest obowiązany do informowania o tym organu właściwego dłużnika. 4a. Organ właściwy dłużnika alimentacyjnego przekazuje powiatowemu urzędowi pracy informacje o utracie statusu dłużnika alimentacyjnego lub ustaniu potrzeby aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. 5. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. 6. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika - tak jak słusznie wskazał to organ odwoławczy - że po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07, od dnia 1 stycznia 2012 r. obowiązuje nie jednoetapowa, jak przed wydaniem wyroku przez Trybunał, a dwuetapowa procedura zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Najpierw bowiem prowadzone jest dwuinstancyjne postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych i takie postępowanie w stosunku do P.K. zostało przeprowadzone i zakończone wydaniem decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 7 sierpnia 2012 r. Nr [....] , którą uznano dłużnika alimentacyjnego P.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta wobec braku jej zaskarżenia stałą się ostateczna z dniem 3 września 2012 r. pozostając od tego dnia w obrocie prawnym. Dopiero po stwierdzeniu ostateczności decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 7 sierpnia 2012 r. nr [....] o uznaniu dłużnika alimentacyjnego P.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zaistniała podstawa do złożenia wniosku i wszczęcia kolejnego postępowania, tj. postępowania w niniejszej sprawie - zgodnie z zapisem przytoczonego wyżej art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z powyższego względu – zdaniem Sądu – w niniejszej sprawie organy nie naruszyły prawa. Także zgodnie z art. 61 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) i art. 10 § 1 k.p.a. organ I instancji uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z tych przepisów zawiadamiając P.K o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zatrzymania mu prawa jazdy i informując o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i przysługującym prawie wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji, z których to uprawnień, co należy zaznaczyć, skarżący nie skorzystał. Jak wynika z treści przytoczonego wyżej art. 5 ust. 5 omawianej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ administracyjny uznając wniosek o zatrzymanie prawa jazdy za uzasadniony dołączoną dokumentacją, był związany wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, co też organy obu instancji uczyniły. Mając powyższe na względzie, Sad nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa przez organy administracyjne obu instancji, a zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.