III SA/Kr 698/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. N. - Kancelaria Adwokacka K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania N. K. (dalej jako skarżący), utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2019r., znak: [...], Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy o uznaniu N. K. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją dnia [...] 2019 r., organ I instancji uznał skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ powołał art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wskazał, że w dniu 1 lutego 2019 r. wpłynął wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej o podjęcie działań wobec skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 30.09.2020 r. i pobiera z tego tytułu zasiłek stały z pomocy społecznej. Zgodnie z w/w orzeczeniem skarżący jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że skarżący nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych i dlatego pismem z dnia 5 lutego 2019 r., został zobowiązany do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy w terminie 30-dniowym. Skarżący nie wywiązał się z obowiązku zarejestrowania się w PUP w wyznaczonym terminie. Nadto organ ustalił, że bezpośrednio przed wydaniem decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy skarżący dokonał następujących wpłat: w dniu 28.09.2018 r. - 60 zł, 23.11.2018 r. - 60 zł, 24.01.2019 r. - 60 zł. W pozostałych miesiącach ww. okresu nie dokonał żadnej wpłaty. Wobec powyższego organ uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu skarżący podniósł, iż jest osobą niepełnosprawną, leczy się psychiatrycznie (na leki psychotropowe wydaje ok. 150 zł miesięcznie). Ponadto pobiera zasiłek stały z pomocy społecznej i stara się płacić alimenty w miarę swoich możliwości finansowych, albowiem nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia. Decyzją z dnia 17 maja 2019 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 3 ust 5, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2018.554) zwanej dalej ustawą oraz podkreślił, że w postępowaniu wszczętym w trybie art. 5 ust. 3 ustawy organ bada jedynie, czy zaszły przesłanki wskazane w tym przepisie, tj. czy dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub też bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. Kolegium podkreśliło, że okolicznością bezsporną jest, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, ponieważ nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki N. Decyzją z dnia [...] 2019r., znak [...] Burmistrz przyznał N. świadczenia alimentacyjne w kwocie 450 zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. Świadczenia te nie są uiszczane przez skarżącego i dlatego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym prowadzi przeciwko skarżącemu egzekucję alimentów, która jest bezskuteczna. Z tych powodów organ właściwy wierzyciela Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpił do Wójta Gminy o podjęcie wobec skarżącego działań wynikających z cytowanego wyżej art. 3 ust. 5 ustawy. Organ właściwy dłużnika - Wójt Gminy po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ze skarżącym w dniu 30.11.2018 r., na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku stałego, wezwał skarżącego do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy oraz poinformowania o tym organu w terminie 30 dnia od otrzymania w/w wezwania lub w przypadku odmowy zarejestrowania przez PUP jako bezrobotny lub poszukujący pracy dostarczenia zaświadczenia potwierdzającego fakt odmowy zarejestrowania przez PUP. Przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwanie organu została skutecznie doręczona w dniu 12 lutego 2019 r. - odebrana przez matkę adresata. W wyznaczonym przez organ terminie, dłużnik nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, jak również nie nawiązał jakiegokolwiek kontaktu w tej sprawie. Nadto w dniu 18 marca 2019 r. do skarżącego zostało skierowane zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które zostało odebrane przez matkę skarżącego w dniu 25 marca 2019 r. Z informacji uzyskanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 22 marca 2019 r., wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy (przed wszczęciem postępowania) tj. od września 2018 r. do lutego 2019 r., skarżący nie wywiązał się w żadnym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych na poczet córki w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. We wskazanym okresie 6 miesięcy uiścił on tylko trzy razy po 60 zł. Po uzyskaniu informacji, że wszczęto przeciwko niemu postępowanie dotyczące uznania go za dłużnika uchylającego od zobowiązań alimentacyjnych, skarżący nie skontaktował się z organem w celu dopełnienia żądanych od niego czynności. Nie nawiązał też kontaktu z organem po osobistym odebraniu w dniu 5 kwietnia 2019 r. zawiadomienia o zakończeniu postępowania w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Oceniając zachowanie skarżącego Kolegium wskazało, że z dokumentów sprawy jak i odwołania nie wynika aby skarżący choć raz zgłosił się do organu by dopełnić tego obowiązku oraz aby istniała jakaś obiektywna okoliczność np. pobyt w szpitalu, ciężka choroba, która uniemożliwiałaby mu zgłoszenie się do organu. Zatem - w ocenie tut. Kolegium - nie było podstaw do zmiany decyzji organu I instancji, którą uznano skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do WSA w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając jej: • naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez brak uwzględnienia jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej; • naruszenie prawa materialnego, a to art. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego zastosowanie w sprawie i uznanie go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w sytuacji gdy nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302), dalej "P.p.s.a.". Kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie skutkowała uznaniem, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, organy naruszyły przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To z kolei uzasadniało uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2018.554) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 i ust. 3a ustawy organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. W myśl art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zatem podstawą wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji oraz wystąpienie jednej z sytuacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że prowadzona względem skarżącego egzekucja okazała się bezskuteczna. Skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzających wszczęcie postępowania administracyjnego tj. od września 2018 r. do lutego 2019 r., skarżący nie wywiązał się w żadnym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych na poczet córki w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. We wskazanym okresie uiścił on tylko trzy razy kwotę 60 zł, co potwierdza zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 22 marca 2019 r., zatem spełniony został warunek, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Jednak aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli. Wszystkie wymienione w art. 5 ust. 3 ustawy zachowania, tj. uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy, odmowa przyjęcia pracy, muszą wskazywać na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Spełnienie jednej z tych przesłanek stanowi niewątpliwie podstawę do wszczęcia postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a następnie do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem Sądu organy jednak nie wykazały, aby skarżący w sposób celowy i zamierzony uchylał się od realizacji obowiązku alimentacyjnego na swoją córkę. Przede wszystkim podkreślić należy, że alimenty na córkę skarżącego za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r., wynosiły 450 zł miesięcznie. Skarżący zaś, jak ustaliły organy utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego mu decyzją Wójta Gminy (Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej) z dnia 18 października 2018 r., nr [...] na okres od 1 lipca do 30 września 2018 w kwocie 384 zł, a od 1 października 2018 r. do 30 września 2020 r. w kwocie 645 zł. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, ze skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nie pracuje zawodowo, nie posiada stałego źródła dochodu, na podstawie orzeczenia z dnia 14 września 2018 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo, do dnia 30 września 2020 r. Pokreślić należy, że zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2019.1507) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że skarżący co prawda posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 września 2020 r., jednak jest on osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Obydwie decyzje zostały wydane przez ten samo organ – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy, jednak zdaniem Sądu decyzje te są ze sobą sprzeczne. Bo albo skarżący jest niezdolny do pracy i dlatego przyznano mu zasiłek stały (kryterium wieku w przypadku skarżącego nie wchodzi w grę, ponieważ urodził się on 1969 r.), albo skarżący jest zdolny do pracy, a w konsekwencji powinien on wypełnić warunki z art. 5 ust. 3 ustawy o Pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Niestety powyższe wątpliwości nie zostały wyjaśnione w trakcie postępowania administracyjnego. Faktem jest, że skarżący pomimo prawidłowego wezwania (skutecznie doręczonego matce skarżącego w dniu 12 lutego 2019 r.), nie stawił się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. Jednak podkreślić należy, że skarżący jest osobą chorą, nieporadną, która jak sam podnosi leczy się psychiatrycznie. Należy zatem podzielić stanowisko skarżącego, że w przedmiotowym postepowaniu organy dopuściły się uchybień w gromadzeniu i ocenie dowodów. Przypomnieć należy, że to na organach spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tak aby uzyskać wystarczającą podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej jest ściśle powiązana z realizacją zasady praworządności, bowiem tylko prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi niezbędny element właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Organ dokonuje analizy, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są niezbędne do przeprowadzenia. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zapadły przedwcześnie, bez wyjaśnienia i dogłębnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - Sąd uchylił obie te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organy ustalą czy skarżący jest zdolny do pracy jednak jej nie podejmuje i w związku z tym można mu przypisać negatywną wolę w stopniu uzasadniającym uznanie go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.