III SA/Kr 7/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi B. M. na postanowienie Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 29 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I instancji postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnimi córką i synem. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że nie ma żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Na miesięczne dochody gospodarstwa domowego składa się tylko 1200 zł wynagrodzenia żony pracującej jako sprzedawca. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej utracił jedyne źródło utrzymania rodziny. Nie stać go na opłacenie profesjonalnego prawnika bo w chwili obecnej jego sytuacja majątkowa i finansowa jest bardzo trudna. Nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W zakładzie karnym otrzymał co prawda skierowanie ale do zatrudnienia nieodpłatnego Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Na pomoc rodziców nie może liczyć bo ci żyją tylko ze skromnej emerytury a przy tym pomagają żonie. Skarżący ma zasądzone alimenty, których nie płaci. Dzieci są przewlekle chore, mają astmę, pozostają pod stałą kontrolą. Skarżący powiada, że miesięczny koszt zakupu potrzebnych lekarstw to wydatek ok. 100-200 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć należy od tego, że skoro niniejsza sprawa odnosi się do postanowienia Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] uchylającego postanowienie Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od opinii służbowej i jeśli w postępowaniu sądowoadministracyjnym jej przedmiot opatrzono symbolem "6191" opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa "Żołnierzy zawodowych" więc przynależy ona do zakresu spraw ze stosunków służbowych. Sytuacja taka oznacza, że skarżący jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. d ppsa w związku z art. 241 ppsa). W konsekwencji przyjęcia, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jego wniosek w tym zakresie należało więc uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem złożenia oświadczenia, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa) a owa dokładność stopniowana jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała". Zgodnie natomiast z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienia to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swoją aktualną sytuację. Oświadczenie to wypada uznać za wystarczające do oceny jego aktualnych możliwości. Te zaś nie rysują się specjalnie. Ze swej istoty dla osoby osadzonej w zakładzie karnym (vide: dowody doręczeń) konieczność wygospodarowania sum potrzebnych na koszty postępowania generalnie stanowi problem, zwłaszcza gdy nie ma jakiegokolwiek majątku ani bieżących dochodów. Na pomoc małżonki skarżący nie może liczyć. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że niewielkie wynagrodzenie jakie otrzymuje wystarcza na opędzenie najpilniejszych potrzeb jej i dwojga małoletnich dzieci, zwłaszcza gdy te borykają się jeszcze z problemami natury zdrowotnej. Z relacji skarżącego zarazem, że i rodzice skarżącego nie są w stanie go wspomóc. Mając więc na uwadze przytoczone okoliczności i przewidując minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi można stwierdzić, że skarżącego nie będzie stać na wynajęcie kwalifikowanego pełnomocnika. Chociaż obiektywnie są to kwoty niewielkie to jednak relatywnie przekraczają obecne możliwości płatnicze strony. Skoro zaś skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swej rodziny opłacić kosztów pełnomocnika z wyboru bo konieczność wygospodarowania takich środków grozi zachwianiem sytuacji materialnej oraz bytowej tych osób w taki sposób że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, to należało udzielić mu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustanowić adwokata opłacanego ze środków budżetowych Skarbu Państwa. Rozstrzygnięcie takie uwzględniając ogólny status skarżącego zabezpiecza równocześnie gwarantowane mu konstytucją prawo do sądu a nadto wspiera zasadę równości broni, która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż jej przeciwnika procesowego. Z tych względów orzeczono więc jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.