III SA/Kr 703/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na decyzję Rektora Uniwersytetu w przedmiocie odmowy publikacji postanawia: skargę odrzucić. M. N. (skarżący) złożył skargę na decyzję lub inny akt Rektora Uniwersytetu (Rektor), który odmówił publikowania jego prac w Repozytorium Uniwersytetu Biblioteki (Repozytorium). W skardze zarzucił również bezczynność w rozpoznaniu wniosku w przedmiocie publikacji jego prac naukowych. Z akt przesłanych przez organ wynikało, że pismem z 14 stycznia 2021 r. (kierowanym do Rektora Uniwersytetu i jednocześnie do Kierownika Działu Cyfrowego Biblioteki Uniwersytetu) skarżący przesłał w wersji elektronicznej 11 swoich prac naukowych do wydania w wersji cyfrowej wraz z "listem otwartym". W odpowiedzi, przesłanymej za pośrednictwem poczty elektronicznej, Kierownik Działu Cyfrowego poinformował skarżącego, że Repozytorium nie ma obowiązku publikacji przesłanych materiałów. Wskazał, że podstawą funkcjonowania Repozytorium jest jego regulamin dostępny na stronie: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/help/pl/0035. Zgodnie z tymi zasadami w Repozytorium gromadzone są cyfrowe wersje tekstów oficjalnie wydanych (preprinty, postprinty) lub materiały oryginalne cyfrowo, wcześniej niepublikowane. Mogą to być w szczególności: 1) artykuły i rozprawy naukowe, książki; 2) prace doktorskie; 3) materiały i prezentacje konferencyjne; 4) materiały dydaktyczne; 5) czasopisma naukowe; 6) dane badawcze (wyniki badań, pomiary, statystyki, raporty, sprawozdania itp.), powstałe w wyniku realizacji projektów finansowanych ze środków publicznych; 7) inne materiały związane z funkcjonowaniem Uniwersytetu. Repozytorium nie pełni bowiem roli wydawcy. Z materiałów wcześniej niepublikowanych w Repozytorium gromadzone się materiały, jeśli ich treść spełnia wymogi z punktów 2-7. Skarżący przesłał powyższą korespondencję Rektorowi wskazując, że stanowisko Kierownika Działu Cyfrowego nosi piętno represji i zemsty. Wyjaśnił, że nie jest pracownikiem Uniwersytetu, ale emerytem. Wskazał, że jego zdaniem Uniwersytet dołącza do listy wydawnictw blokujących jego publikacje. W dniu 16 lutego 2021 r. skarżący złożył ponaglenie. W odpowiedzi Rektor pismem datowanym na 15 lutego 2021 r. wskazał, że Uniwersytet nie zamierza udostępniać przesłanych prac naukowych w Repozytorium. Organ wyjaśnił, że zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Uniwersytet wprowadził "Politykę otwartego dostępu do publikacji naukowych i danych badawczych pracowników i doktorantów Uniwersytetu" stanowiącą załącznik do Zarządzenia nr 109 Rektora z 20 grudnia 2019 r. Rektor zaznaczył, że skarżący ma możliwość publikacji swoich prac we wszystkich wydawnictwach, czasopismach naukowych czy jednostkach naukowych, które wprowadziły bądź wprowadzają politykę otwartego dostępu. Na koniec Rektor zaznaczył, że pismo skierowane do skarżącego nie stanowi decyzji administracyjnej. W złożonej skardze skarżący podkreślił, że zgodnie z §1 ust. 2 Regulaminu udostępniania publikacji (ww. Załącznik do Zarządzenia Rektora nr 109 z 20 grudnia 2019 r.) prawa i obowiązki, o których mowa w ust. 1, (tj. pracowników i doktorantów) obejmują także inne osoby, z którymi Uniwersytet zawarł umowy, o ile tak stanowią postanowienia tych umów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w latach 2019 i 2020 opublikował w Repozytorium 27 swoich prac oraz 33 artykuły naukowe i glosy do orzeczeń sądowych oraz bibliografię prac naukowych w liczbie 264 pozycji. W 2020 r. Repozytorium nie chciało publikować kolejnych 5 prac naukowych, co było zdaniem skarżącego, spowodowane cenzurą. W 2021 r. skarżący przesłał 11 prac, w tym 5 odrzuconych. Zdaniem skarżącego, a także powołanych w skardze przedstawicieli doktryny, spośród różnych form działania administracji obowiązuje domniemanie na rzecz decyzji administracyjnej, a w szczególności odmowa korzystania z usług zakładu administracyjnego powinna nastąpić zawsze w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie skarżącego, jako były pracownik, emeryt powinien mieć zagwarantowane prawo do publikacji, tym bardziej, że Uniwersytet pobiera znaczne środki finansowe od Skarbu Państwa i Unii Europejskiej na realizację otwartego dostępu do nauki i publikacji prac naukowych. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w przypadku skarżącego udostępnianie w Repozytorium przesłanych prac mogło nastąpić jedynie na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 2 Regulaminu prawa i obowiązki, takich osób regulowane powinny być umowami zawartymi z Uniwersytetem. Decyzję Rektora o zawarciu lub niezawarciu umowy cywilnej należało więc traktować więc jako wybór kontrahenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skargę należało odrzucić ponieważ nie podlega kontroli sądu administracyjnego pismo Rektora odmawiające zawarcia z autorem (nieposiadającym statusu pracownika lub doktoranta Uniwersytetu) umowy cywilnoprawnej regulującej zasady publikacji jego pracy naukowej w Repozytorium. Sąd podkreśla, że żaden przepis prawa nie nakłada na Rektora obowiązku rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej wniosku autora prac naukowych o ich wydanie w wersji elektronicznej w Repozytorium. Co więcej, znajdujący w sprawie zastosowanie § 1 ust. 2 Regulaminu wyraźnie odsyła do "umowy", jako podstawy określenia wzajemnych praw i obowiązków stron tej umowy. Oznacza to, że tego typu publikacje regulowane są umowami cywilnoprawnymi, co w praktyce powoduje, że strony mają szeroki zakres swobody w negocjacjach i ostatecznym zawarciu lub niezawarciu umowy o publikację pracy naukowej. Nie jest więc tak, jak zdaje się rozumować skarżący, że Rektor ma obowiązek przyjmować do publikacji w Repozytorium wszelkie prace naukowe przesyłane przez ich autorów. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Jak wynika więc z przytoczonych wyżej przepisów stosunki cywilnoprawne co do zasady nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. Ponadto, skarżący nie ma racji, że istnieje "domniemanie na rzecz decyzji administracyjnej". Gdyby tak było to organy działałyby z naruszeniem podstawowej zasady praworządności tj. działania w na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji). W orzecznictwie i doktrynie mówi się jedynie o domniemaniu formy decyzji, ale pod warunkiem, że przepisy przewidują władcze działanie organu (por. wyrok WSA w Białymstoku z 9 marca 2017 r., II SA/Bk 63/17 i powołane tam orzecznictwo). W rozpatrywanej sprawie brak jest obowiązku, a jednocześnie uprawnienia organu do władczej regulacji praw i obowiązków autora publikacji naukowej. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę odrzucił na podstawie art. 58 §1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.