III SA/Kr 712/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008. na posiedzeniu niejawnym na posiedzeniu niejawnym wniosku S. i E. A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze sobą oraz synem. Określając swój majątek uwidocznili, że w jego skład wchodzi 60 metrowe mieszkanie własnościowe. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając swoje starania w obszernych wywodach zaakcentowali, że sporym obciążeniem dla budżetu domowego są koszty leczenia żony która boryka się ze rozmaitymi schorzeniami i dolegliwościami zdrowotnymi. Wytknięte im przez mops prace remontowe powodowane zaś były zwykłą potrzebą życiową. Posiłkowali się zresztą przy nich pożyczkami. Do wniosku skarżący dołączyli kopię zaświadczenie o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia z czerwca, które uwidacznia dochody skarżącego w kwocie 2567,07 zł netto, odcinek renty jego żony z kwotą 898,39 zł do wypłaty oraz zaświadczenie lekarskie wraz wynikami badań bakteriologicznych które dokumentują, iż jest ona inwalidką I grupy która jest leczona na liczne schorzenia. Na podstawie pomocniczych akt administracyjnych okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje to, że stałe miesięczne wydatki obejmujące czynsz, media, lekarstwa, raty pożyczek oscylują wokół kwoty 1000 zł. (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego ora kopie dokumentów źródłowych k. 11-25). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa jest z zakresu pomocy i opieki społecznej (symbol 6320) to tym samym skarżący pozostaje z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli zatem skarżący korzystają ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżący mają już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżących a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenia te są wystarczające dla oceny. Uzupełniają je bowiem kopie dokumentów źródłowych zalegające na kartach pomocniczych akt administracyjnych. Sytuacja skarżących rysuje się w ten sposób, że przy miesięcznych dochodach na poziomie niemal 3.500 zł netto gospodarstwo domowe skarżących obciążają stałe miesięczne wydatki oscylujące wokół kwoty 1000 zł. Skoro zatem po uregulowaniu płatności i wykupie lekarstw gospodarstwu domowemu skarżących pozostaje do rozporządzenia kwota około 2.500 zł, to trudno jest bronić poglądu, iż opłacenie przez nich własnym sumptem kwalifikowanego pełnomocnika procesowego stanowić będzie wydatek, którego poniesienie odbędzie się uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania tej rodziny. Biorąc bowiem pod uwagę stawki takiej pomocy wynikające w przypadku adwokatów z §18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) wypada stwierdzić, że koszt ten nie przewyższa ani dochodów gospodarstwa domowego skarżących ani nawet wysokości środków pieniężnych pozostających do jego dyspozycji po uregulowaniu stałych wydatków. Opłacenie takiego pełnomocnika będzie tym łatwiejsze, że nawet w ramach niniejszego postępowania skarżący korzystają ze zwolnienia przedmiotowego co oznacza, że nie wiąże się ono dla nich z żadnymi kosztami. Podsumowując należy stwierdzić, że udzielenie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie dla nich adwokata nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu bowiem zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa, jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. W przypadku zaś ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez majątku, bezrobotnym, samotnym i bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Toteż mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji działając na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.