III SA/Kr 717/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Skarżący (K. O.) zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 kwietnia 2019 r. znak [...] (utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miast z dnia [...] 2019 r. nr [...]) odmawiającej przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. O. Podniósł, że jego ojciec jest niepełnosprawny z tytułu utraty wzroku i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale pracuje zawodowo jako masażysta w prywatnym gabinecie masażu, natomiast skarżący pomaga mu dotrzeć do miejsca pracy i w powrocie do domu; zapoznaje go z dokumentacją lekarską pacjenta; prowadzi dokumentacje związaną z wykonywanymi zabiegami i ją archiwizuje. Nadmienił także, że zrezygnował z pracy zawodowej i podjął studia z uwzględnieniem zawodowych potrzeb jego ojca, a nauka nie pozostaje w kolizji z pomocą świadczoną jego ojcu. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazał na przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128, 23 27) i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.), których interpretacja powinna iść w kierunku ustalenia pierwszeństwa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonków. Podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nieposiadanie takiego orzeczenie przez małżonka uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie gdy małżonek nie może sprawować opieki z przyczyn obiektywnych niezależnych od niego i jego woli. Tymczasem małżonka ojca skarżącego pracuje zawodowo w pełnym wymiarze godzin i dokształca się dodatkowo, a więc brak opieki nad mężem jest uzależniony od jej woli. Na rozprawie 28 listopada 2019 r. skarżący wyjaśnił, że jego matka (żona A. O.) pracuje zawodowo jako pielęgniarka na zmiany i nie jest w stanie sprawować opieki całą dobę nad ojcem. Na pytanie Sądu, skarżący wyjaśnił, że studiuje elektrotechnikę, ale tylko w wymiarze 14 godzin tygodniowo, a jego wykładowcy znają jego sytuację rodzinną, więc jest w stanie dostosować grafik egzaminów i zaliczeń do konieczności sprawowania opieki nad ojcem. Skarżący wskazał, że w odwołaniu wymienił wyroki sądów administracyjnych zapadające w innych sprawach, gdzie sądy akceptowały przyznanie świadczeń i nie rozumie dlaczego odmówiono mu świadczeń pielęgnacyjnych na ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ żona A. O. nie zrezygnowała z zatrudnienia, a na dodatek posiada cechy (wiek, wykształcenie, praca pielęgniarki wykonywana zawodowo), które nie stanowią wyjątkowej okoliczności pozwalającej sądowi administracyjnemu na odstąpienie od zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych z pominięciem osób najbliższych. Podstawą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne był art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd przyznaje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko w sytuacji, gdy "(...) małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności" (por. wyrok z 8 października 2019 r., II SA/Rz 810/19). W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki. Do takich "obiektywnych" okoliczności nie zaliczają się ekonomiczne uwarunkowania. W rozstrzyganej sprawie małżonka ojca skarżącego zatrudniona była jako pielęgniarka – mogła więc, obiektywnie, wypełnić obowiązek opieki nad mężem. Systemowo bowiem, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługują tylko tym, którzy " (...) nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...). Sąd rozumie, że rezygnacja z zatrudnienia przez matkę skarżącego była trudna z uwagi na konieczność zapewnienia dochodów rodzinie (oświadczenie I. O. z 11 stycznia 2019 r. – k10 akt administracyjnych). System świadczeń rodzinnych został jednak tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny - małżonka i z tego powodu rezygnację lub niepodejmowanie innego zatrudnienia. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 14 maja 2019 r., III SA/Kr 225/19 "(...) przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są ściśle określone w przepisach ww. ustawy, która określa również tzw. przesłanki negatywne, wymienione w omawianym art. 17 ust. 5 ustawy, a wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne, wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy (które, jak wyżej omówiono, nie zostały w nin. sprawie jednak spełnione). Organ administracji jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. W powoływanych w odwołaniu orzeczeniach sądów administracyjnych sądy administracyjne właśnie podkreślały ten aspekt sprawy – jak bowiem wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 19 grudnia 2018 r., IV SA/Gl 925/18 (w odwołaniu mylnie podano sygnaturę IV SA/Gl 1925/19) świadczenie pielęgnacyjne ma "(...) za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności". Sąd ponownie podkreśla, że "obiektywne przesłanki" powinny być związane z wiekiem lub stanem zdrowia współmałżonka, a nie okolicznościami ekonomicznymi, które powodują, że zobowiązani do alimentacji w dalszej kolejności członkowie rodziny, będą wnioskować o przyznanie świadczenia w celu zapewnienia dodatkowych dochodów rodzinie. Mając powyższe na względzie sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.