III SA/Kr 722/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie przewlekłości postępowania p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Sygn. akt III SA/Kr 722/10 P O S T A N O W I E N I E Dnia 21 września 2010r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku R. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie przewlekłości postępowania p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 11 sierpnia 2010r. skarżący S. F. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie przewlekłości postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, schorzenia, tragiczne warunki mieszkaniowe . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z synem R. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżącego S. F. z tytułu niepełnej emerytury w kwocie 643,39 zł. R. F. nie osiąga żadnych dochodów. Jest osobą niepełnosprawną. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Zamieszkuje wraz z synem w mieszkaniu przy ul. A, gdzie nie ma prądu, WC, ciepłej wody. Jak wskazuje – został tam umieszczony wraz z najbliższymi przez organy administracji. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości, a także innych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 643, 39 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, brak własnego majątku, liczne schorzenia - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego, a także innych ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). U Z A S A D N I E N I E W dniu 11 sierpnia 2010r. skarżący R. F. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie przewlekłości postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, schorzenia, tragiczne warunki mieszkaniowe . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z ojcem S. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez S. F. z tytułu niepełnej emerytury w kwocie 643,39 zł. R. F. nie osiąga żadnych dochodów. Jest osobą niepełnosprawną. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Zamieszkuje wraz z ojcem w mieszkaniu przy ul. A, gdzie nie ma prądu, WC, ciepłej wody. Jak wskazuje – został tam umieszczony wraz z najbliższymi przez organy administracji. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości, a także innych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 643, 39 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, brak własnego majątku, liczne schorzenia - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego, a także innych ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).