III SA/Kr 724/25
WyrokWSA w Krakowie2025-10-16
Skład orzekający: Michał Niedźwiedź, Jakub Makuch, Ewelina Dziuban
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, rozpatrując ponownie sprawę po uchyleniu poprzedniej decyzji przez sąd administracyjny, należycie wykonał zalecenia sądu dotyczące wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności składkowych i zakresu zabezpieczenia hipotecznego, zgodnie z art. 153 PPSA?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej naruszył art. 153 PPSA, ponieważ nie wykonał należycie zaleceń sądu zawartych w poprzednim wyroku. Nie wyjaśnił w sposób wystarczający kwestii przedawnienia należności składkowych ani zakresu zabezpieczenia hipotecznego, nie uzupełniając akt o wymagane dokumenty źródłowe i nie przedstawiając analizy tych zagadnień. W związku z tym zaskarżona decyzja została uchylona.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Po uchyleniu przez WSA w Krakowie poprzedniej decyzji z powodu niewyjaśnienia kwestii przedawnienia należności i zakresu zabezpieczenia hipotecznego, organ ponownie wydał decyzję odmawiającą umorzenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak należytego wyjaśnienia przedawnienia i doręczenia decyzji. Sąd ponownie uchylił decyzję, stwierdzając naruszenie art. 153 PPSA przez organ, który nie wykonał zaleceń sądu z poprzedniego wyroku.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2025 r. oraz zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2025 r. nr UP-235/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej W. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną do Sądu decyzją z 04.04.2025 r. (znak 180000/71/47396/2025, nr UP–235/2025) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku W. M. (dalej "skarżąca") o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 07.12.2023 r. nr 2560/2023 (210000/71/OUM-2560/2023-AJ) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12.09.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 534/24) uchylił uprzednio wydaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20.02.2024 r. utrzymującą w mocy własną decyzję z 07.12.2023 r. o odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek. Decyzją tą organ orzekł w punkcie 1., w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny publikator" Dz. U. 2025 r., poz. 350; dalej "u.s.u.s.") o odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 374 882,32 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 283 085,92 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 07/2014-01/2015, 04/2015-06/2017, 11/2017-01/2018, 03/2018-02/2019, 05/2019-10/2022 w łącznej kwocie 162 472,52 zł,
- odsetek liczonych na 6 października 2023 r. od ww. składek – 120 429,00 zł
- kosztów upomnienia – 184,40 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 64 987,88 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 06/2014-12/2014, 02/2015-06/2017, 07/2018-02/2019, 05/2019-10/2022 w łącznej kwocie 29 060,68 zł,
- odsetek liczonych na 6 października 2023 r. od ww. składek – 35 650,00 zł,
- kosztów upomnienia – 277,20 zł
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 26 808,52 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 07/2014-01/2015, 04/2015-06/2017, 03/2018, 07/2018-02/2019, 06/2019-10/2022 w łącznej kwocie 17 327,33 zł,
- odsetek liczonych na 6 października 2023r. od ww. składek – 9 204,00 zł,
- kosztów upomnienia – 277,19 zł
w punkcie 2. w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie") o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 146 519,94 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 95,802,54 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 07/2014-01/2015, 04/2015-06/2017, 11/2017-01/2018, 03/2018-02/2019, 05/2019-10/2002 w łącznej kwocie 65 480,05 zł,
- odsetek liczonych na 6 października 2023 r. od ww. składek – 30 138,00 zł,
- kosztów upomnienia – 184,40 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 42 458,88 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 06/2014-12/2014, 02/2015-06/2017, 07/2018-02/2019, 05/2019-10/2022 w łącznej kwocie 29 060,68 zł,
- odsetek liczonych na 6 października 2023 r. od ww. składek – 13 121,00 zł,
- kosztów upomnienia – 277,20 zł
c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 8 258,61 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres 07/2014-01/2015, 04/2015-06/2017, 03/2018, 07/2018-02/2019, 06/2019-10/2022 w łącznej kwocie 5 657,42 zł,
- odsetek liczonych na 6października 2023r. od ww. składek – 2 324,00 zł.
- kosztów upomnienia – 277,19 zł
Uchylając zaskarżoną decyzję uprzednio orzekający Sąd podał, że organ orzekający nie zbadał należycie i nie wyjaśnił poprawnie tego, czy część obciążających skarżącą należności z tytułu składek nie uległa przedawnieniu, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Sąd zwrócił również uwagę, że z regulacji art. 24 ust. 4 i ust. 5b ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny publikator Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej u.s.u.s.) wynika, iż dane o wszczęciu i przebiegu postępowania egzekucyjnego oraz daty ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego, jak też wystąpienie innych zdarzeń zawieszających lub przerywających bieg terminu przedawnienia - są istotne dla oceny tego, czy należności z tytułu składek przypadających za dany okres, są nadal wymagalne. Natomiast w kontrolowanej decyzji brak było miarodajnej wypowiedzi organu, która wyjaśniałaby to kluczowe dla sprawy zagadnienie, tj. brak przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącą. Pierwsza wydana w tej sprawie przez Prezesa ZUS decyzja stwierdzała wyłącznie to, że termin przedawnienia uległ zawieszeniu w dniu 31.10.2014 r., tj. od chwili skierowania należności do egzekucji, co wg organu oznacza, że bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei druga decyzja organu wydana w tej sprawie, akcentowanej wyżej okoliczności już w ogóle nie podnosiła, a organ lapidarnie przywołał informację o zabezpieczeniu hipotecznym należności składkowych skarżącej mające mieć miejsce na 2-ch nieruchomościach, których skarżąca ma być współwłaścicielem. Sąd zwrócił uwagę na brak w aktach zarówno powoływanego przez organ dokumentu z 31.10.2014 r. o skierowaniu do egzekucji należności obciążających skarżącą, jak i też dowodu jego doręczenia. Wskazał ponadto, że czynność taka odnosiłaby skutek względem należności (składek) powstałych przed dokonaniem tej czynności i nie wywoływałaby skutku prawnego (w zakresie wpływu na bieg terminu przedawnienia) – na przyszłość, tj. co do wszystkich składek obciążających skarżącą w późniejszych (kolejnych) okresach. Z tych też powodów, w ocenie Sądu wówczas orzekającego, samo powołanie się organu na czynność z 31.10.2014 r. nie pozwalało uznać, iż nastąpiło skuteczne zawieszenia biegu przedawnienia wszystkich należności składkowych skarżącej – o których braku podstaw do umorzenia wyrzekał organ w kontrolowanej decyzji.
Odnosząc się do kwestii ustanowienia przez ZUS hipoteki na zabezpieczenie należności składkowych, Sąd wskazał, że w decyzji z 20.02.2024 r. nie zaprezentowano żadnych bliższych rozważań w tym względzie nawiązujących do realiów kontrolowanej sprawy. Kwestie obejmujące to, kiedy ten wpis został dokonany, jakie składki objął i jakie wywarł skutki dla przedawnienia, organ w decyzji zupełnie pominął. Z decyzji nie wynikało, w jakich okresach nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia i jakich należności składkowych to dotyczyło. Sąd zwrócił uwagę, że akta sprawy nie zawierają nawet odpisów treści ksiąg wieczystych pozwalających poczynić stanowcze oceny w kwestii wpisów hipotek na rzecz ZUS na nieruchomościach skarżącej. Z dokumentu z 11.10.2023 r. który tabelarycznie i opisowo prezentował pewne informacje o wpisach hipoteki wraz z odpowiadającym tym wpisom okresom należności składkowych mających być zabezpieczonymi hipoteką na rzecz ZUS nie wynikała informacja, czy wpisy hipotek objęły składki należne jedynie od skarżącej, czy także należne od zatrudnianych przez nią pracowników, o których organ orzekał w kontrolowanej decyzji. Z akt, w tym z analizowanego pisma nie wynika także, czy ustanowione hipoteczne zabezpieczenie należności ZUS-u (w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] o pow. 0,63 ha, kw [...]) dotyczy w ogóle składek, które obciążały skarżącą. Sąd podkreślił przy tym, że prezentacja w piśmie z 11.10.2023 r. zapisów mających się znajdować we wskazanej księdze wieczystej, obejmuje stwierdzenie o ustanowieniu na rzecz ZUS hipoteki na zabezpieczenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowników - za różne okresy - jednakże informacje te nie pozwalają na zidentyfikowanie osób, których należności (i odpowiadające im zabezpieczenie hipoteczne) mają w istocie dotyczyć. Sąd zauważył także, że wskazana wyżej nieruchomość objęta jest wspólnością małżeńską skarżącej i jej męża, który także prowadzi działalność gospodarczą (transportową) i także zatrudnia pracowników. Ciąży więc na nim powinność opłacania składek za siebie i za pracowników. Nie można było zatem, zdaniem Sadu, wykluczyć tego, że przywołane w piśmie z 11.10.2023 r. wpisy hipoteki na rzecz ZUS, mające figurować we wskazanej księdze wieczystej, odnoszą się do należności obciążających męża skarżącej, a nie należności, o których odmowie umorzenia wyrzeczono w kontrolowanej uprzednio decyzji.
Podsumowując Sąd zalecił uzupełnienie przez organ materiału dowodowego
w koniecznym zakresie i wyjaśnienie wątpliwości co do istnienia i zakresu zabezpieczenia hipotecznego należności obciążających skarżącą oraz przedstawienie analizy okoliczności faktycznych i prawnych wykazującej brak przedawnienia tych należności. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek, organ winien ponownie dokonać analizy wniosku skarżącej o umorzenie należności składkowych.
2. Prowadząc ponownie postępowanie organ pozyskał do akt:
- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącej oraz jej sytuacji materialnej z 28.02.2025 r. wraz z załącznikami, w tym umowę z 23.05.2011 r. o ustanowieniu z mężem rozdzielności majątkowej, dokumentację medyczną z lat 2017-2018 oraz 2023-2024 r. (recepty, zaświadczenie lekarskie, wyniki badań, skierowanie do pracowni diagnostycznej), wezwania do zapłaty wystawione przez Burmistrza Miasta i Gminy Dobczyce z 2024 r.), faktury za gaz, prąd oraz wodę z 2024 r. (gdzie jako nabywca figuruje inna osoba – C. Ż.), a także decyzję z 13.11.2024 r. o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej na jej wniosek. W oświadczeniu skarżąca podała m.in., że nie pracuje zarobkowo i z uwagi na stan zdrowia nie ma perspektyw na pracę, jest na utrzymaniu rodziny – mąż prowadzi firmę, ale z uwagi na problemy i długi nosi się z zamiarem jej zamknięcia, a udokumentowane koszty utrzymania skarżącej ponoszone są przez mamę i siostrę. Wskazała także, że dług wobec ZUS powstał z uwagi na zatrudnianie przez skarżącą pracowników i nieuzyskiwane dochodów. Skarżąca wyjaśniła, że wszelkie koszty regulowała z pieniędzy otrzymanych od rodziców, ale obecnie ojciec nie żyje, a mama potrzebuje opieki. Dom i działki, które obecnie posiada, także otrzymała od rodziców. Skarżąca podała, że na stałe miesięczne wydatki składają się opłaty w kwocie 1 177,04 zł., opłaty eksploatacyjne – 2 745 zł, koszty związane z leczeniem - 406 zł oraz czesne na szkołę syna w kwocie 4 100 zł. Zaznaczyła także, iż obecnie nie posiada perspektyw na zatrudnienie z uwagi na oczekiwanie na operację kręgosłupa.
- informacje o zabezpieczeniach na majątku, o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dokument o nazwie "wykaz czynności potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia", dokument tabelarycznie przedstawiający stan należności skarżącej z tytułu składek z rozbiciem na poszczególne rodzaje należności (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy), okresy zalegania, wysokość składki za poszczególne okresy oraz odsetki naliczone od nieopłaconych składek, jak też koszty egzekucyjne. Opisywany dokument zawiera także dane o braku zagrożonych przedawnieniem lub przedawnionych należności składkowych.
3. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes ZUS decyzją z 04.04.2025 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 7.12.2023 r. W uzasadnieniu powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej wynikające ze złożonego przez nią oświadczenia. Dodatkowo wskazał, że na nazwisko skarżącej nie jest zarejestrowany żaden pojazd, a na nieruchomościach których skarżąca jest współwłaścicielką, ZUS dokonał wpisu hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu składek. Kolejno organ podkreślił, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek opisanych w decyzji zawiesiło prowadzone postępowanie egzekucyjne i przedstawił tabelę zawierającą numer tytułu wykonawczego, okres za jaki należna była składka, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz czynność ingerującą w bieg terminu przedawnienia.
Dalej (k. 34 i nast.) Prezes ZUS przedstawił informację o dokonaniu wpisu hipotek przymusowych w księgach wieczystych dwóch nieruchomości skarżącej podając: datę wpisu, numer decyzji, czasem też nr tytułu wykonawczego, okresy poszczególnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz każdorazowo wpisaną sumę hipoteki.
Następnie organ odniósł się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że żadna z tych przesłanek w sprawie nie zachodzi. Organ analizował także przesłanki umorzenia należności składkowych określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i wskazał, że również i te przesłanki nie występują. Zaakcentował m.in., że skarżąca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy, jak też orzeczonym stopniem niepełnosprawności ani innym dokumentem świadczącym o całkowitym wykluczeniu jej z rynku pracy. Zwrócił uwagę, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Organ zaakcentował także, że skarżąca w złożonym oświadczeniu nie podała, jakie jej mąż uzyskuje dochody i w jakiej wysokości. W ocenie organu, sytuacja finansowa gospodarstwa domowego skarżącej jest niejednoznaczna – albowiem skarżąca z jednej strony wskazuje, że prowadzi 3-y osobowe gospodarstwo domowe (z synem i mężem), a jednocześnie podaje, że ona i syn są na utrzymaniu rodziny. Organ zwrócił również uwagę, że wybór szkoły dla syna z czesnym na poziomie 4100 zł miesięcznie jest świadomym wyborem skarżącej i nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zaakcentował przy tym, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Organ wskazał także, że obie nieruchomości skarżącej nie służą jednocześnie zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych skarżącej i jej rodziny.
Organ podkreślił, że skarżąca jest zdolna do pracy, a do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jej jeszcze 8 lat aktywności zawodowej. Wobec tej okoliczności organ stanął na stanowisku, że obecna sytuacja finansowa skarżącej jest przejściowa ponieważ nie istnieją obiektywne okoliczności, które pozbawiałaby jej możliwości uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę zaległości wobec ZUS.
4. W skardze na wyżej opisaną decyzję, skarżąca zarzuciła naruszenie:
a) art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przeprowadzenie postępowania dowodowego m.in. co do zakresu zaległości skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie, w tym brak wyjaśnienia i brak przedstawienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych wykazujących brak przedawnienia płatności w/w należności, tj. niewykazanie w pełni z jakich uwarunkowań faktycznych i prawnych tej sprawy organ przyjmuje, że nie doszło do przedawnienia wszystkich bądź tylko niektórych przedmiotowych należności, a nadto brak wykazania i udokumentowania (potwierdzenia), że wszystkie decyzje i inne akty będące podstawą wpisów i obciążenia skarżącej zostały w prawidłowy sposób jej doręczone a ich odbiór przez nią podpisany co ma istotne znaczenie dla prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego a co za tym idzie jego ustaleń w tym zakresie, nie wysłuchanie skarżącej i jej małżonka co do obecnych możliwości finansowych i sytuacji życiowej;
b) art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art,28 ust, 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, ze nie doszło do okoliczności pozwalających na umorzenie należności składkowych pomimo, iż istnieją uzasadnione przyczyny dla których możliwe jest umorzenie jak choćby sytuacja zdrowotna czy sytuacja życiowa skarżącej, korzystającej z pomocy finansowej matki i siostry.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, względnie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i umorzenie należności składkowych w całości lub w części. Do skargi załączyła zestawienie do zaliczki za marzec 2025 r. na rozliczenie roczne dla męża skarżącej, z którego wynika, że za okres 01.01.2025 r.- 31.03.2025 r. mąż skarżącej osiągnął dochód 40.2570,90 zł (przychód 180 075,35 zł, koszty uzyskania przychodu 139 817,45 zł), a w ubiegłych latach poniósł stratę w wysokości 40 257,90 zł.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
6. Na rozprawie w dniu 16.10.2025 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
7. Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym pozbawienie jej mocy wiążącej.
8.1. Z uwagi na to, że kontrolowana decyzja została wydana po uchyleniu przez WSA w Krakowie wyrokiem z 12.09.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 543/24) uprzednio wydanej w sprawie decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek (por. punkt 1 uzasadnienia) – wskazać należy, że stosownie do art. 153 ustawy z 30.08.2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organy administracji publicznej, a także sąd są obowiązane do przyjęcia wykładni przepisów prawa wynikającej z rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku oraz do uzupełnienia postępowania zgodnie ze wskazówkami wyroku. Naruszenie natomiast przez organy administracyjne przepisu art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). Zgodnie z poglądem NSA wyrażonym w wyroku z 21.03.2014 r. (sygn. akt l GSK 534/12) - art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
8.2. Wobec związania organów administracji oraz Sądu wydanym wcześniej w sprawie wyrokiem przypomnieć należy, że uprzednio orzekający WSA w Krakowie sformułował ocenę, z której wynikały wskazania obejmujące uzupełnienie materiału dowodowego w koniecznym zakresie i wyjaśnienie wątpliwości co do istnienia i zakresu zabezpieczenia hipotecznego należności obciążających skarżącą, jak też przedstawienia analizy okoliczności faktycznych i prawnych wykazującej na brak przedawnienia tych należności.
8.3. Uzasadnienie obecnie kontrolowanej decyzji, jak też zawartość przekazanych Sądowi akt administracyjnych wskazują jednak, że organ administracji ponownie rozpatrując sprawę nie poświęcił zagadnieniom wskazanym w wydanym w sprawie wyroku - albo żadnej, albo należytej uwagi. Powyższe świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 par. 1 wz. z art. 107 par. 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
8.4. Jak już wyżej wskazano, Prezes ZUS w ponownie prowadzonym postępowaniu dołączył do akt jedynie wydruki z systemu informatycznego Zakładu obejmujące:
a) informację o zabezpieczeniach na majątku skarżącej (wpisy hipotek – k. 11-12),
b) informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 13),
c) dokument stanowiący "wykaz czynności potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia" (k. 19-28), gdzie wskazano: nr TW, okres, termin płatności, kwotę, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz czynność ingerującą w bieg terminu przedawnienia, tj. reguły numery różnych decyzji ustalających obowiązek opłacenia składek, daty doręczenia zawiadomień przeddecyzyjnych i daty uprawomocnienia decyzji,
d) dokument tabelarycznie przedstawiający stan należności skarżącej z tytułu składek z rozróżnieniem na poszczególne rodzaje należności (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy), okresy zalegania, wysokość składki za poszczególne okresy oraz odsetki naliczone od nieopłaconych składek, jak też koszty egzekucyjne (k. 15-18).
Opisanym dokumentom nie towarzyszyło natomiast dołączenie do akt jakichkolwiek dokumentów źródłowych powoływanych przez organ w tabelach. W tym też aspekcie i w nawiązaniu do zaleceń Sądu sformułowanych w poprzednio wydanym wyroku dostrzec nadto trzeba, iż akta sprawy w dalszym ciągu nie zawierają dokumentu datowanego na dzień 31.10.2014 r. o skierowaniu do egzekucji należności obciążających skarżącą oraz dowodu jego doręczenia.
8.5. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ograniczył się jedynie do wskazania, że bieg terminu przedawnienia należności skarżącej z tytułu składek opisanych w decyzji zawiesiło prowadzone postępowanie egzekucyjne (przy jednoczesnym braku załączenia do akt dokumentu wszczynającego takie postępowanie), jak też do przedstawienia obszernej tabeli (k. 7-34 decyzji) przeniesionej ze znajdującego się w aktach wydruku z systemu informatycznego Zakładu, a zawierającej dane wskazane w punkcie 8.4.c) powyżej. W tabeli tej zawarto stwierdzenia, że czynnościami "ingerującymi w bieg terminu przedawnienia" były: upomnienie, różne decyzje ustalające obowiązek opłacania składek (podano ich numery i daty uprawomocnienia się), jak też postępowanie egzekucyjne. Dostrzec jednak należy, że uzasadnienie kontrolowanej decyzji w istocie nie prezentuje żadnej treści analitycznej odnoszącej się do danych zawartych w tabeli. Ciężko nawet mówić o wyrażeniu przez organ jakiegokolwiek stanowiska w kwestii przedawnienia należności, skoro sama tabela, agregująca różne dane i informacje - nie została opatrzona odpowiednimi i wyraźnymi wnioskami w formie opisowej. Powyższe czyni zaskarżoną decyzję niejasną i niezrozumiałą w zakresie odnoszącym się do kluczowej w sprawie kwestii tj. przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącą. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, gdy dostrzeże się, że powoływanym przez organ w tabeli informacjom (danym) nie towarzyszyło dołączenie do akt żadnych dokumentów źródłowych. Z ocenianego fragmentu decyzji (tabeli) nie sposób więc jasno i kategorycznie zorientować się, czy konkretne składki, za konkretne okresy składkowe w istocie nie uległy przedawnieniu. Nadto, organ powołując się na wydawanie "zawiadomień przeddecyzyjnych" nie tylko nie sprecyzował o jakie zawiadomienie dokładnie chodzi ale też nie wskazał podstawy prawnej możliwości uznania doręczenia takiego dokumentu za początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
8.6. Przechodząc do kolejnej kwestii na którą Sąd zwrócił uwagę w poprzednim wyroku, tj. dokonania wpisu hipotek przymusowych na dwóch nieruchomościach skarżącej i pominięcia przez organ w decyzji kwestii, kiedy ten wpis został dokonany, jakie składki objął i jakie wywarł skutki dla przedawnienia - wskazać należy, że w kontrolowanej obecnie decyzji organ, co prawda przedstawił informację o dokonaniu wpisu hipotek przymusowych w księgach wieczystych dwóch nieruchomości stanowiącej własność (współwłasność) skarżącej, podając już datę wpisu, numer decyzji, okresy poszczególnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz sumę hipotek, jednakże powyższe nie może zostać uznane za prawidłowe i zupełne wykonanie zaleceń Sądu zawartych w uprzednim wyroku. Stanowisko to wynika z następujących względów:
- po pierwsze, prezentacja danych o hipotekach ujęta na k. 34-35 zaskarżonej decyzji również nie została opatrzona przez organ jakimkolwiek komentarzem, analizą i oceną odnoszącą się choćby do tego, czy zabezpieczeniem hipotecznym objęte zostały wszystkie należności figurujące na koncie skarżącej;
- po drugie, nawet przyjmując, że zaprezentowane w decyzji (k. 34-35) dane o wpisach hipotek w istocie dotyczą czasookresów, w których to skarżąca nie opłacała należnych składek – stwierdzić należy, iż:
a) w aktach administracyjnych dalej brak odpisów z ksiąg wieczystych nieruchomości, w których figurować mają oceniane wpisy hipotek;
b) Sąd w wydanym wcześniej w sprawie wyroku wskazywał, że z akt nie wynikało, czy wpisy hipotek dotyczą jedynie należności obciążających skarżącą, czy też jej męża, który również prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnienia pracowników. W tych warunkach, zadaniem organu było wyjaśnienie i udowodnienie powyższej kwestii, tj. tego, czy wpisy zabezpieczeń dokonane w księgach wieczystych odnoszą się jedynie do należności obciążających skarżącą. Stanowisko to było o tyle zasadne, gdy uwzględni się, że sporne wpisy do ksiąg wieczystych zaprezentowane nawet w kontrolowanej obecnie decyzji (k. 35) obejmują także zabezpieczenia należności składkowych za okresy, które w ogóle nie dotyczą tej sprawy, gdyż obejmują składki np. za lata 2010-2013 r. (k. 35), podczas gdy najstarsza ze składek objętych decyzją wydaną w tej sprawie dotyczy lipca 2014 r. Powyższe rodziło więc wątpliwości, czy w faktycznie prezentowane przez organ informacje o zabezpieczeniu hipotecznym składek skarżącej mogą być uznane za wiarygodne i mogą być miarodajne dla oceny braku przedawnienia tych należności, o które w tej sprawie chodziło. Zauważyć przy tym należy, iż w obecnie zaskarżonej decyzji, Prezes ZUS wskazywał, że dokonał wpisu hipotek przymusowych na podstawie różnych decyzji, których przywołał numery i daty wydania. Skoro więc w aktach sprawy brak jest tych decyzji, to powyższe powoduje, że w nie sposób jest stwierdzić, iż ZUS wypełnił zalecenie Sądu dotyczące jednoznacznego wykazania, iż ogół przywoływanych zabezpieczeń hipotecznych ujętych w księgach wieczystych stanowiącej własność (współwłasność) skarżącej, odnosi się wyłącznie do składek ją obciążających. W istocie bowiem nie wiadomo, czy wskazywane decyzje wydane zostały w sprawie składek skarżącej. Brak w aktach dokumentów (decyzji, tytułów wykonawczych), na które ZUS powołuje się na kartach 34-35 zaskarżonej decyzji powoduje, iż nie zostały zrealizowanie zalecenia sformułowane przez uprzednio orzekający Sąd, a to świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.
9.1. Reasumując, w ocenie Sądu, Prezes ZUS nie wykonał należycie zaleceń i wskazań zawartych uzasadnieniu wyroku wydanego wcześniej w sprawie skarżącej, czym naruszył art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a., w zw. z art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.
9.2. O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r., poz. 1935).
10. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji uwzględni przedstawioną ocenę i wypowie się w kwestiach sygnalizowanych powyżej oraz w wyroku wydanym uprzednio w tej sprawie (punkt 1 uzasadnienia), a które dotychczas pozostały poza zakresem jego uwagi. Organ uzupełni akta sprawy o dokumenty konieczne do rzetelnej oceny zagadnienia przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącą. Dane rzutujące na kwestię przedawnienia organ zaprezentuje w sposób niebudzący wątpliwości i poddający się kontroli, jak też przedstawi ich pełną analizę i ocenę. W sytuacji natomiast, gdy organ ustali, że istnieją nieprzedawnione należności, które mogą być przedmiotem decyzji o umorzeniu, ma obowiązek wszechstronnie zbadać stan faktyczny i rozważyć wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, a podjętą decyzję uzasadnić zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło