III SA/Kr 729/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie : NSA Krystyna Kutzner AWSA Janusz Kasprzycki spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2008 r. , Nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala II . przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. Z. – Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...] koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240 zł ( słownie : dwieście czterdzieści złotych ) , podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia [...] 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), art. 104, art. 107, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił M. P. przyznania zasiłku celowego specjalnego na uregulowanie opłat za gaz za miesiąc październik 2007 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 15 października 2007 r. M. P. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na ten cel. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji organ I instancji ustalił, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i pozostaje na stałym leczeniu farmakologicznym. We wrześniu 2007 r. dochód jego wyniósł 497,32 zł i stanowiła go renta inwalidzka w wysokości 415,88 zł oraz zasiłek stały w wysokości 81,44 zł. Dochód M. P. przekroczył zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł. Organ I instancji podkreślił, że koszty i wydatki związane z realizacją potrzeb, mogą zostać uwzględnione, według zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej, jeżeli służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej wraz z doprowadzeniem do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin korzystających z pomocy jest istotą pomocy społecznej. W świetle art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także kosztów pogrzebu. Jednym z warunków otrzymania świadczeń z pomocy społecznej jest niemożność przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych przy wykorzystaniu własnych środków, możliwości i uprawnień. Pomoc powinna być jednak nakierowana na rozwiązanie konkretnych sytuacji bieżących. W kontekście powyższego organ I instancji zwrócił uwagę, że M. P. posiada trzypokojowe mieszkanie o powierzchni 65 m2 i ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazł poprzez zamianę mieszkania na metrażowo mniejsze. Wówczas zmniejszyłyby się opłaty z tytułu czynszu oraz otworzyłaby się możliwość otrzymania dodatku mieszkaniowego. Zdaniem organu I instancji wnioskodawca może także wynająć pokój lub sprzedać mieszkanie kupując mniejsze na wolnym rynku. Uzyskany dochód z wynajmu pokoju, czy zamiany mieszkania pozwoliłby na zabezpieczenie potrzeb wnioskodawcy. Organ I instancji wskazał, że M. P. jest objęty stałą pomocą społeczną w formie zasiłku stałego i zasiłków celowych specjalnych posiadając przy tym stały własny dochód w postaci renty. Organ I instancji w rozpatrywanym przypadku odmówił M. P. pomocy finansowej, gdyż ustalił z zakładem gazowniczym, że w miesiącu październiku nie pokrywa on opłat za gaz. Ma to odzwierciedlenie w fakturach załączonych przez wnioskodawcę. Następny termin płatności przypada bowiem za listopad. W ocenie organu I instancji bieżące opłaty może on pokrywać samodzielnie z własnych środków finansowych. Ponadto zasiłek z art. 39 i 40 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej albo strat wynikłych ze zdarzenia losowego. Wobec powyższego nie ma możliwości udzielenie wnioskodawcy pomocy na zaspokojenie jego wszystkich żądań, zwłaszcza, że nie jest to niezbędna potrzeba bytowa. Z decyzją tą nie zgodził się M. P. i wniósł od niej odwołanie. Opisał w nim swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wniósł o przyznanie mu pomocy społecznej. Decyzją z dnia 20 maja 2008 r., sygn. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 8 i 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji prawidłowo odmówił w niniejszej sprawie przyznania M. P. pomocy. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Podzielił pogląd, podobnie jak organ I instancji, prezentowany w orzecznictwie sądowym, że po pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania (por. wyrok NSA z 24 lutego 1999 r., sygn. SA 1708/98). Kolegium podkreśliło, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe ośrodka nie każda prośba strony może być spełniona. Wnioskodawca jednakże taką pomoc niezmiennie otrzymuje. Organ I instancji musiał jednak wyważyć proporcje biorąc pod uwagę potrzeby odwołującego się, potrzeby innych osób korzystających z pomocy społecznej, oraz własne, ograniczone możliwości finansowe. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możności dokonania przez organ orzekający wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny na skutek uznania przez organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. W tego typu sprawach organy odwoławcze badają jedynie, czy w trakcie prowadzonego postępowania nie zostały złamane przepisy prawa oraz granice uznania. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Decyzja organu I instancji została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację życiową ubiegającego się o pomoc. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł M. P. Nie zgodził się ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz przez organy, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Zarzucił organowi odwoławczemu, że ten wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił jakie znaczenie dla bieżącego jego funkcjonowania ma rozpatrzenie i uwzględnienie jego wniosków o przyznanie mu pomocy w postaci zasiłków. Podniósł, że decyzja wydana w tej sprawie jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Może to doprowadzić do sytuacji, że zakład gazowniczy odłączy mu dopływ gazu. Od czerwca 2007 r. organ odmawia mu, ogranicza, jak również wstrzymuje świadczenia na pokrycie należności z tytułu opłat za nośniki energii. Wniósł zatem o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Treść tego przepisu przesądza więc o wyjątkowym charakterze zasiłku celowego. Może być on mianowicie przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Przez "szczególny" rozumie się "odznaczający się, charakteryzujący się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, wyjątkowy." (słownik języka polskiego PWN, pod red, Mieczysława Szymczaka, Warszawa 2002). Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie można postawić organom zarzutu przekroczenia ram uznania administracyjnego. Wprawdzie organ I instancji nie zastosował się w pełni do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., jeśli chodzi o przedstawienie motywów uznania sytuacji skarżącego za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to nie mniej jednak, wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania pomocy finansowej na uregulowanie opłat za gaz są ustalenia z zakładem gazowniczym o braku konieczności dokonania opłat z tego tytułu w miesiącu październiku 2007 r. (vide: notatka urzędowa, k. 2239 akt I instancji, teczka oznaczona P/17). Zważywszy zatem na to, że okoliczności te mają odzwierciedlenie w dokumentach sprawy oraz na argumenty podniesione w uzasadnieniu organu odwoławczego, uchybienie formalne organu I instancji nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem, że sytuację skarżącego nie można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Trudnej sytuacji materialnej i życiowej zarazem, żaden z organów nie zanegował. Wręcz przeciwnie, jest ona doskonale znana organom, które oceniły ją jako trudną i związku z tym objęły skarżącego pomocą społeczną. Nie wystarcza to jednak do przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z opłatami za gaz na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w sposób wyraźny nie odcina się od sytuacji innych potencjalnych osób ubiegających się o pomoc społeczną także na cele z tym związane. Nie ma ona cech wyjątkowej, odznaczającej się. Zdaniem Sądu bezsprzecznym jest, że w tym wypadku indywidualny interes prawny skarżącego, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie zasługuje na uwzględnienie i nie może zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące zadania pomocy społecznej, cele i kryteria działania, organy pomocy społecznej zasadnie podniosły, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Słusznie zaakcentowały organy orzekające, że pomoc społeczna ma być instrumentem służącym do poprawy sytuacji osób, które nie są w stanie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne zasoby majątkowe. Nie sposób przy tym nie dostrzec, że skarżący wnioskujący o pomoc ze środków publicznych jest jednocześnie beneficjentem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego i to trzypokojowego położonego w K. Żadnego jednak z tych pokoi nie wynajmuje. Za wystarczającą uznać więc należy argumentację, że w realiach rynku najmu nieruchomości w tym mieście, wynajęcie pokoju pozwoliłoby skarżącemu na osiągnięcie dodatkowego dochodu i tym samym doprowadziłoby do samodzielnej likwidacji jego trudnej sytuacji materialnej. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów jak i cały przebieg postępowania w niniejszej sprawie nie naruszają zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Zdaniem Sądu, brak jest wobec powyższego podstaw do wzruszenia decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego. Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają wobec tego ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).