III SA/Kr 729/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski ( spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Grażyna Danielec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 22 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego kwotę 257,- ( dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Rektor Uniwersytetu działający przez upoważnionego Prorektora ds. dydaktyki, decyzją z dnia 22 kwietnia 2010 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu z dnia [...] 2010 r. Nr [...] znak [...] orzekającą o skreśleniu J. D., studenta I roku studiów w roku akademickim 2009/2010 na kierunku [...] na Wydziale [...], w związku z niepodjęciem studiów. Decyzja Rektora oparta została na przepisie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego /dalej kpa/ w związku z art. 207 ust. 1 i 190 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm./ oraz § 37 ust. 4 Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich uchwalonego uchwałą Senatu Uniwersytetu z [...] 2006 r., zmienionego uchwałami Senatu Uniwersytetu nr [...] z [...] 2007, nr [...] z [...] 2008, oraz nr [...] z [...] 2009. W uzasadnieniu swojej decyzji Rektor Uniwersytetu wskazał, że Dziekan Wydziału [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] 2010 r. skreślił J. D. studenta, I roku w roku akademickim 2009/2010 na kierunku [...], na tym Wydziale, w związku z niepodjęciem studiów do dnia 31.10.2009 r. Podstawę decyzji stanowił przepis art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z postanowieniami § 32 ust. 4 w związku z § 4 ust. 5 a Regulaminu studiów. Zgodnie z § 4 ust. 5 a (zd. II) Regulaminu studiów, przez niepodjęcie studiów rozumie się przypadek gdy student bez usprawiedliwienia nie złożył deklaracji, o której mowa w § 4 ust. 5 w wyznaczonym terminie lub zadeklarował mniejszą liczbę punktów zaliczeniowych niż wymagana, z zastrzeżeniem § 11 studiów. Organ I instancji ustalił, że w wyznaczonym do dnia 31.10.2009 r. terminie student bez usprawiedliwienia nie złożył deklaracji, co uzasadniało decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W odwołaniu od tej decyzji złożonym dnia 16 marca 2010 r., którego braki formalne uzupełniono pismem z 30 marca 2010 r., podnoszono naruszenie prawa materialnego i wskazywano na okoliczności, które spowodowały zaniechanie złożenia wymaganej deklaracji w terminie, przez "niepodpięcie wybranych przedmiotów w elektronicznym systemie usosweb". Składający odwołanie podnosił, że przez pewien okres po przejściu procesu rekrutacji i rozpoczęciu w październiku semestru zimowego nie dysponował danymi do zalogowania do systemu usosweb, a telefoniczny kontakt z W. gdzie mieszka i pracuje był niemożliwy. Następnie został w sekretariacie studenckim poinformowany, że dane logowania znajdują się na jednym z dokumentów, które otrzymał podczas rekrutacji na studia, co okazało się wskazówką błędną, gdyż pozostały niezmienione od poprzedniego roku akademickiego, gdy po raz pierwszy rozpoczął studia na tym Wydziale. Kolejną przeszkodą było błędne oznaczenie w październiku 2009 w zakładce "zaliczenia etapów" w systemie usosweb, jako skreślonego z listy studentów. Przywrócenie etapu i statusu studenta wymagało kilkakrotnych interwencji, ale ponownie utracił możność korzystania z konta internetowego i złożenia deklaracji w przepisanym terminie. W odwołaniu podkreślono, że nieświadomy problemów z niezłożoną deklaracją i "niepodpjętymi przedmiotami", uczęszczał na wszystkie zajęcia w semestrze zimowym na zjazdach studentów niestacjonarnych uzyskując pozytywne oceny z omyłkowo niezadeklarowanych przedmiotów. W warstwie prawnej zarzutów do decyzji I instancji, podniesiono, że wskazane okoliczności powinny stanowić przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia deklaracji jednakże złożone do Dziekana Wydziału jak i do Prorektora ds. dydaktyki wnioski zostały rozpatrzone negatywnie. Zdaniem odwołania sankcja skreślenia z listy studentów jest nieproporcjonalną do uchybień i narusza art. 2 Konstytucji RP, a decyzje organów obu instancji oddalające wnioski o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji, jak i treść zaskarżonego rozstrzygnięcia naruszają wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę równości. Podnosił, że powszechną praktyką spotykaną na Uniwersytecie, w tym na Wydziale [...], jest uwzględnianie podań o przywrócenie nawet o kilka miesięcy spóźnionego terminu do złożenia deklaracji, przy czym odmowa przywrócenia skarżącemu terminu miała charakter dowolny. Zadaniem skarżącego postanowień § 32 ust. 4 oraz § 4 ust. 5 a Regulaminu studiów nie da się pogodzić z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż z niepodjęciem studiów równoważą sytuację, w której skarżący faktycznie studia podjął, uczęszczał na zajęcia i zdał egzaminy w sesji zimowej, a jedynym uchybieniem było "niepodpięcie" zadeklarowanych przedmiotów w systemie usosweb w terminie do 31 października 2009 r. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Rektor wskazał, że przepis art. 190 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym określa sytuacje, w których istnieje obowiązek kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej do skreślenia studenta z listy studentów, w tym z powodu "niepodjęcia studiów". Ustawa nie definiuje tego pojęcia, jednakże przepis art. 160 ust. 1 ustawy umocowuje Senat uczelni do określenia w Regulaminie studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z tym praw i obowiązków studenta. Nie podzielił Rektor zarzutu odwołania, że zawarte w Regulaminie studiów określenie niepodjęcia studiów pozostaje w sprzeczności z art. 190 ust. 1 ustawy, gdyż z przepisu art. 160 ust. 1 wynika, że ustawodawca zostawił władzom uczelni swobodę w dookreśleniu praw i obowiązków studentów. Takie dookreślenie obowiązków studenta, których niewypełnienie daje podstawę skreślenia z powodu niepodjęcia studiów, zawierają uregulowania § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5a Regulaminu studiów i łącznie z art. 190 ust. 1 ustawy stanowią podstawę prawną decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów. Organ nie kwestionował twierdzenia odwołania, że w dotychczasowych postępowaniach odwoławczych niejednokrotnie wyrażał zgodę na złożenie deklaracji co do przedmiotów po upływie terminu do jej złożenia, uwzględniając różną sytuację składających odwołanie, usprawiedliwioną szczególnymi okolicznościami. Zdaniem Rektora w przypadku składającego odwołanie nie można stwierdzić by miały miejsce szczególne okoliczności uzasadniające zgodę na złożenie deklaracji po upływie terminu. Wskazano, że powoływanie się na wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę równości znajduje uzasadnienie w sytuacjach relewantnych, kiedy istotna cecha występuje u wszystkich podmiotów, które mają być traktowane równo. Z zasady równości wynika postulat by zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w odpowiedniej relacji do różnić w sytuacji faktycznej. Wskazano, że rozstrzygnięcia odmowne w sprawie przywrócenia terminu do złożenia deklaracji na przedmioty wydawane są w przypadku nieusprawiedliwionego niezłożenia deklaracji w wyznaczonym terminie. W przypadku składającego odwołanie zaniechanie złożenia deklaracji nie było usprawiedliwione żadnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. Podkreślono, że w roku akademickim 2008/2009 był już studentem I roku na kierunku Prawo, z którego został skreślony. W roku akademickim 2009/2010 został ponownie przyjęty i uzasadnione jest przypuszczenie, że znane były mu zasady związane ze składaniem deklaracji przedmiotowych, przepisy ustawy, Regulaminu studiów oraz Uchwała Rady Wydziału [...], a wszelkie informacje dotyczące rejestracji były dostępne na głównej stronie internetowej Wydziału [...] w komunikacie Nr 11 Prodziekana Wydziału [...], w którym zaznaczono, że " przedmioty zarejestrowane lecz nie podpięte do dnia 31 października 2009 r. nie będą w terminach późniejszych dodatkowo podpinane", a także w systemie usosweb. Podkreślono, że prośba o zadeklarowanie i podpięcie przedmiotów, przedstawiona została dopiero po zakończeniu zimowej sesji egzaminacyjnej. Te okoliczności zdaniem Rektora uzasadniały utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, złożył J. D. z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji. Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego – przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez błędną wykładnię dokonaną w wyniku zastosowania § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5 a Regulaminu Studiów. Błędna wykładania zdaniem skarżącego polega na przyjęciu, że brak złożenia deklaracji oraz brak "podpięcia" zadeklarowanych przedmiotów w uniwersyteckim systemie elektronicznym Usosweb jest równoznaczny z niepodjęciem studiów w sytuacji, gdy bezspornym jest, iż brał udział w zajęciach dydaktycznych przypisanych do tego etapu studiów oraz złożył egzaminy w sesji zimowej z przedmiotów zaliczonych do grupy obowiązkowych. Uzasadniając zarzut skargi podniósł skarżący, że o ile regulamin studiów może nakładać obowiązek złożenia deklaracji przedmiotowej przez studenta, to za nieuprawnione i naruszające upoważnienie z art. 160 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym należy uznać te postanowienia regulaminu, które zrównują zaniechanie spełnienia tego obowiązku z niepodjęciem studiów. Zdaniem skarżącego zawarta w § 4 ust. 5 a Regulaminu studiów klauzula stanowi próbę wprowadzenia dodatkowej przesłanki uzasadniającej skreślenie z listy studentów i nie mieści się w ustawowym upoważnieniu z art. 160 ust. 1 ustawy. Zdaniem skarżącego treść tego przepisu ustawy nie dowodzi woli ustawodawcy w pozostawieniu organom uczelni swobody w określeniu tego pojęcia w oderwaniu od językowej wykładni przepisu. Nadto przydanie złożeniu deklaracji przedmiotowej w terminie znaczenia jako aktowi podjęcia studiów, czyni irrelewantnymi inne zachowania studenta wskazujące na zamiar i faktyczne rozpoczęcie studiów, które nie były przez organ badane. Zdaniem skarżącego podniesione jeszcze w odwołaniu okoliczności faktyczne jak uczęszczanie na zajęcia i zdanie egzaminów w sesji zimowej 2009/2010 nie zostały w zaskarżonej decyzji zanegowane, a pozostają w sprzeczności z językową wykładnią "niepodjęcia studiów". Nie kwestionując, iż brak złożenia deklaracji przedmiotowej w elektronicznym systemie usosweb stanowi niedopełnienie ciążących na studencie obowiązków, skarżący podniósł, iż nie może ono stanowić samoistnej przyczyny uzasadniającej pozbawienie go prawa pobierania nauki. Rektor Uniwersytetu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje ustalenia, że skarżący bez usprawiedliwienia nie złożył w terminie deklaracji przedmiotowej, o której mowa w § 4 ust. 5a Regulaminu studiów, a która zgodnie z § 12 ust. 1 zd. 1 i pkt 2 uchwały Rady Wydziału [...] może być złożona wyłącznie drogą elektroniczną przez system usosweb. Zdaniem Organu poprzez art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Uczelnia była umocowana do powzięcia postanowień zawartych w § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5 a Regulaminu studiów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył. Skarga jest uzasadniona. W myśl przepisu art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 12070 z późn. zm.) – dalej ustawa ppsa – sądy administracyjne orzekają (poza zakresem określonym § 2), także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z poźn. zm.) kryterium sądowej kontroli stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zawarty w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) – dalej ustawa – przepis art. 207 ust. 1 stanowi, że do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z poźn. zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Sprawując kontrolę pod względem zgodności z prawem, stosownie do przepisu art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej spawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ppsa stanowi, iż uwzględniając skargę na decyzję (lub postanowienie) sąd uchyla decyzję (lub postanowienie) w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zachodzą podstawy z art. 145 § 1 pkt 1 do uwzględnienia skargi opisane w punktach a i b tego przepisu. Wyjść należy od przypomnienia, że przepisy działu IV (art. 159 i n.), ustawy z dnia 27 lipca 2005r. prawo o szkolnictwie wyższym /Dz. U. Nr 164, poz. 365 z późn. zm. – dalej ustawa) zawierają m.in. regulacje dotyczące organizacji studiów (Rozdz.1) jak i praw obowiązków studentów /Rozdz. 2/. Podstawowe zasady organizacji studiów znajdują odbicie w przepisie art. 160 ustawy, który m.in. w ust. 1 stanowi, że organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów, a w ust. 2 – gim, że studia w uczelni są prowadzone według planów studiów i programów nauczania. Ustawa określa zarazem, że organem właściwym do uchwalenia regulaminu studiów jest senat uczelni (art. 62 ust.1 pkt 2 i art. 161 ust. 1), a kompetencja do uchwalania (zgodnie z wytycznymi senatu uczelni publicznej lub organu kolegialnego uczelni niepublicznej) planów studiów i programów nauczania należy do rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni (art. 68 ust. 1 pkt. 3). Organem kompetentnym do uchwalania planu studiów i programu nauczania, jest zatem w świetle słownika zawartego w art. 2 ust. 1 pkt 29 także Rada Wydziału [...]. Przepis art. 68 ust. 3 ustawy stanowi, że uchwały rady podstawowej jednostki organizacyjnej w sprawach należących do jej kompetencji są wiążące dla kierownika, pracowników, doktorantów i studentów tej jednostki. Senatowi z kolei służy kompetencja uchylenia uchwały rady podstawowej jednostki organizacyjnej sprzecznej z ustawą, statutem lub uchwałą senatu ( art. 68 ust. 5). Zawarty w Rozdziale 2 , Działu IV, dotyczącym praw i obowiązków studentów przepis art. 189 w ust. 1 stanowi, że student obowiązany jest postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Przepis ust. 2 tego artykułu wymienia przykładowo ("w szczególności") obowiązki studenta zaliczając do nich; uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1), składanie egzaminów, odbywanie praktyki i spełnianie innych wymogów przewidzianych w regulaminie studiów (pkt 2) oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni (pkt 3). Zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i 189 ust. 1 regulacje wskazują zatem, że podstawowym – poza ustawą - aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Obowiązek przestrzegania innych przepisów obowiązujących w uczelni, powstaje niejako pośrednio przez wskazanie ich materii w regulaminie studiów i poprzez przepis art. 189 ust. 2 pkt 3 ustawy. Potwierdza te zasady Regulamin studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich uchwalony przez Senat Uniwersytetu uchwałami z [...] 2006, z [...] 2007. z [...] 2008 i z [...] 2009 r. w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2009 r. zwany dalej Regulaminem studiów. W myśl § 4 ust. 1 Regulaminu studia odbywają się według planu studiów i programu nauczania uchwalonego przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej. Postanowienia § 4 ust. 2 definiują program nauczania jako określony uchwałą rady podstawowej jednostki organizacyjnej sposób realizacji założonych efektów kształcenia na danym kierunku lub specjalności, formę realizacji poszczególnych przedmiotów, warunki ukończenia studiów i uzyskania dyplomu oraz liczbę punktów i inne wymogi dopuszczenia do egzaminu dyplomowego (licencjackiego lub magisterskiego), jeżeli jest on przewidziany w tym programie. Z kolei w myśl § 4 ust. 4 istotę planu studiów stanowi określenie szczegółowej organizacji i sposobu realizacji programu nauczania. Zarazem Regulamin studiów zastrzega w § 4 ust. 7, że plan studiów i program nauczania nie może być z nim sprzeczny. W myśl § 4 ust. 5 Regulaminu studiów plan i program nauczania może przewidywać listę przedmiotów obowiązkowych, których realizacja warunkuje zaliczenie danego roku studiów, sekwencyjny system zajęć i egzaminów, obowiązek zaliczenia praktyk lub innych zajęć o szczególnym charakterze, a także obowiązek składania przez studentów w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczących wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku. Do przewidzianego planem i programem nauczania obowiązku składania w wyznaczonym terminie deklaracji określającej wybrane do realizacji przedmioty, nawiązuje § 4 ust. 5 a stanowiąc, w zd. I, że; " w przypadku, o którym mowa w ust. 5 in fine student ma obowiązek zadeklarować co najmniej 60 punktów zaliczeniowych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w § 11, a w zd. II – gim, że; "Nieusprawiedliwione niezłożenie deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów zaliczeniowych uważa się za niepodjęcie studiów i stanowi podstawę do skreślenia z listy studentów". Regulamin studiów w § 32 ust. 1 pkt 1-4 określa przypadki, w których kierownik jednostki organizacyjnej skreśla obligatoryjnie studenta z listy studentów, na pierwszym miejscu wymieniając /pkt1/ niepodjęcie studiów. W tym zakresie Regulamin powtarza treść przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zarazem w ust. 4 § 32 Regulaminu zawarta jest regulacja, w myśl której przez niepodjęcie studiów, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 rozumie się przypadek, o którym mowa w § 4 ust. 5 a oraz § 30 a. Ten ostatni przepis dotyczy sytuacji niezgłoszenia się studenta do wpisu na kolejny rok zajęć po powrocie z urlopu od zajęć. Jest okolicznością bezsporną, że ustawa nie określa, ani nie definiuje co rozumie przez niepodjęcie studiów w rozumieniu jej art. 190 ust. 1 pkt 1. Jednakże w sporze między Uczelnią a skarżącym, czy ta okoliczność dawała podstawę Uczelni – w zakresie określonym art. 160 ust. 1 ustawy – do takiego dookreślenia pojęcia "niepodjęcie studiów" jak uczyniono to w § 4 ust. 5 a zd. II na potrzeby sprecyzowania przesłanki skreślenia ze studiów w oparciu o § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – rację należy przyznać skardze. Nie ma sporu w sprawie o to, że samo nałożenie § 4 ust. 5 a zd. I regulaminu studiów na studenta obowiązku zadeklarowania w określonym uchwałą w sprawie planu studiów i programu nauczania terminie, przedmiotów odpowiednio punktowanych wybranych do realizacji w danym roku studiów, w tym zdawanych w semestrze zimowym, znajduje oparcie w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy. Jednakże trzeba mieć na uwadze, że niepodjęcie studiów jako podstawa skreślenia studenta, stanowi okoliczność faktyczną wynikającą z zamierzonego lub niezależnego od woli studenta stanu, w którym student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem i etapem studiów, przez co nie poddaje się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania. Niepodjęcie studiów jako okoliczność faktyczna jest przeciwieństwem nałożonych art. 189 ust. 1 i ust. 2 ustawy na studenta obowiązków postępowania zgodnie z regulaminem studiów i przepisami obowiązującymi w uczelni, a w tym spełniania wymogów przewidzianych w planie studiów. Proklamowana art. 70 ust. 5 Konstytucji RP autonomia szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie, w świetle przepisu art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, nie daje podstawy do rozszerzenia przewidzianych art. 190 ust. 1 tej ustawy przypadków, w których następuje obligatoryjne skreślenie studenta z listy studentów. Katalog ustawowych obligatoryjnych podstaw skreślenia studenta z listy studentów jest zamknięty, a żaden przepis ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie daje podstaw dla organów uczelni, do poszerzenia tego katalogu. Nazwane dookreśleniem zdefiniowanie w Regulaminie studiów określonego stanu faktycznego, polegającego na niezłożeniu przez studenta w wyznaczonym terminie deklaracji lub zadeklarowaniu mniejszej liczby punktów, jako uważanego za niepodjęcie studiów i stanowiącego podstawę do skreślenia z listy studentów, prowadzi w istocie do rozszerzenia podstaw obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, przez wprowadzenie opartego na przepisie podustawowym – Regulaminie studiów - domniemania ("uważa się"), że niezachowanie terminu lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów, jest przejawem i zrealizowaniem zamiaru "niepodjęcia studiów". W takiej sytuacji przedmiot ustaleń sprowadza się do stwierdzenia czy w terminie złożono deklarację lub czy mimo zachowania terminu zadeklarowano mniejszą niż wymagana liczbę punktów, a nie do każdoczesnego ustalenia przez organ na podstawie całokształtu okoliczności, czy faktyczne niepodjęcie studiów miało miejsce i jakie były tego przyczyny. Natomiast podlegające dyspozycji przepisu § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przejawy niepodjęcia studiów mogą wynikać także z innych okoliczności faktycznych. Hipotezą przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym niewątpliwie objęty jest każdy stan faktyczny, z którego wynika, że osoba mająca przymiot studenta w rozumieniu art. 170 ustawy nie rozpoczęła studiów, a więc nie podjęła tych czynności, które dla danego roku studiów określa plan studiów i program nauczania. Ustawa w art. 190 ust.1 pkt 2 przewiduje inną także podstawę obligatoryjnego skreślenia ze studiów w postaci rezygnacji ze studiów. W tym zakresie ustawa nie rozstrzyga co do formy, czy sposobu, w jaki wyrażona ma być wola rezygnacji ze studiów. Lege non distinquente należy zatem przyjąć, iż w świetle ustawy każde zachowanie studenta, które w sposób wyraźny odzwierciedla jego zamiar zaprzestania kontynuacji studiów, ma charakter rezygnacji ze studiów w rozumieniu art. 190 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zgodnie z § 6 ust. 1 Regulaminu studiów rok akademicki rozpoczyna się 1 października i trwa do 30 września następnego roku kalendarzowego i dzieli się na dwa semestry. W myśl § 6 ust. 2 zd. II i III Regulaminu szczegółową organizację roku akademickiego dla wszystkich form, typów i kierunków studiów prowadzonych przez podstawową jednostkę organizacyjną określa jej kierownik po zasięgnięciu opinii samorządu studentów i z zachowaniem zasad ustalonych przez Rektora. Powinna być ona ogłoszona nie później niż trzy miesiące przed rozpoczęciem roku akademickiego. Z tymi postanowieniami Regulaminu studiów korespondują postanowienia § 11 ust. 3 i 5 powołanej uchwały Rady Wydziału [...] z dnia [...] 2008 r. z późniejszymi zmianami, w sprawie planu studiów i programu nauczania na kierunku [...] Wydziału [...]. Z postanowień tych odpowiednio do ich numeracji wynika, iż do dnia 15 września każdego roku, Dziekan Wydziału podaje do wiadomości studentów harmonogram wykładów rozpoczynających się w semestrze zimowym następnego roku akademickiego (ust. 3), a prowadzący przedmiot podaje do wiadomości studentów informację o przedmiotach rozpoczynających się w semestrze zimowym, dotyczące problematyki wykładu i materiałów dydaktycznych oraz wymagań egzaminacyjnych (ust. 5). W świetle tych regulacji przewidziany § 12 ust. 1 pkt 1 tej uchwały obowiązek dokonania przez studentów w terminie do dnia 31 października zapisów na zajęcia oraz dokonania deklaracji przedmiotów – drogą elektroniczną poprzez system usoweb – nie oznacza pierwszych czynności podejmowanych przez studenta przy rozpoczęciu studiów na danym ich roku. Rację ma zatem skarga zarzucając, iż przyjęte § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów rozumienie terminu "niepodjęcia" studiów jako niedokonania określonej terminem czynności po ich rozpoczęciu i przy dokonywaniu innych działań dowodzących zamiaru kontynuowania studiów, wykraczałby poza językową wykładnię słowa "podjąć, podejmować", rozumianą jako przedsiębranie jakiegoś działania, rozpoczęcie czegoś jak i kontynuowanie czegoś /por. Uniwersalny słownik Języka Polskiego, pod red. prof. Stanisława Dubisza, Wyd. Naukowe PWN Wa-wa 2003 str. 574/, którego termin "niepodjęcie" ma być przeciwieństwem. W tym zakresie w oparciu o przepis art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawia zastosowania postanowień § 4 ust. 5 a zd. II w zw. z § 32 ust. 4 Regulaminu studiów jako materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji. Stanowisko to doznaje wzmocnienia w wydanym na podstawie art. 162 ustawy Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia Regulaminu studiów w uczelniach niespełniających wymagań określonych w art. 56 ust. 2 i 58 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 120, poz. 832/. W świetle powołanych przepisów art. 56 ust. 2 i 58 ust. 4 adresatem tego rozporządzenia są zarówno uczelnie publiczne jak i niepubliczne niespełniające tylko określonej ustawą liczby uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora. Przepis § 1 pkt 9 powołanego rozporządzenia wskazuje, że podlegający uwzględnieniu w regulaminie tryb skreślenia z listy studentów, winien określać także sposób stwierdzania niepodjęcia studiów, sposób i tryb stwierdzania braku postępów w nauce oraz formę składania rezygnacji ze studiów. Porównanie treści przepisu art. 190 ust. 1 pkt 2 ustawy z postanowieniami § 32 ust. 1 pkt 2 Regulaminu studiów dowodzi, iż aktem tym zawężono hipotezę art. 190 ust. 1 pkt 2 ustawy przyjmując, że obligatoryjną decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów w przypadku rezygnacji ze studiów, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej wydaje wówczas gdy rezygnacja jest pisemna. Taka regulacja faktyczne zachowanie studenta, wyrażające się np. zaprzestaniem uczestniczenia w jakichkolwiek zajęciach i zaniechaniem realizacji harmonogramu studiów, odzwierciedlające w sposób dostateczny jego zamiar zaprzestania kontynuacji studiów lecz nie wyartykułowany w formie pisemnej, stawia poza przypadkiem określonym art. 32 ust. 1 pkt 2 regulaminu. Prowadzić to może do rozszerzenia przypadków objętych hipotezą § 32 ust. 1 pkt 1 regulaminu, a w konsekwencji do sprzeczności art. 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu studiów z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z pkt 2 ustawy. Te okoliczności skłaniają Sąd do stanowiska, iż zawarte w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym umocowanie do określenia regulaminem studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z nimi praw i obowiązków studenta nie obejmuje kompetencji senatu uczelni, do dookreślenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, a w szczególności na podstawie art. 190ust. 1 pkt. 1 ustawy w przypadku niepodjęcia studiów, przez definiowanie w regulaminie niektórych stanów faktycznych jako stanowiących ten przypadek. Zawarta w postanowieniu § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów regulacja, w myśl której samo nieusprawiedliwione niezłożenie przez studenta deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów uważa się za niepodjęcie studiów stanowiące podstawę do skreślenia z listy studentów, nie ma oparcia w przepisie art. 160 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z tych względów zgodnie z powołanym przepisem art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie jest związany uchwałą Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r., ustalającą wraz ze zmianami wprowadzonymi uchwałami z dnia [...] 2007 , z dnia [...] 2008 r. oraz z dnia [...] 2009 r., Regulamin studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich w zakresie w jakim przepisem § 4 ust. 5 a zd. II w związku z § 32 ust. 4, przez niepodjęcie studiów jako podstawę obligatoryjnego skreślenia z listy studentów nakazuje rozumieć każde, nieusprawiedliwione niezłożenie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów zaliczeniowych, w oderwaniu od innych okoliczności sprawy. Należało zatem rozważyć ocenę zgodności z prawem postanowień § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów nie jako regulacji definiującej "niepodjęcie studiów" w rozumieniu Regulaminu, lecz na płaszczyźnie regulacji określającej sposób stwierdzania niepodjęcia studiów. Na taki zamiar twórców Regulaminu może wskazywać dotychczas nieomawiany zwrot zawarty na początku zdania II § 4 ust. 5 a, w myśl którego "nieusprawiedliwione" złożenie deklaracji w warunkach opisanych w dalszej części tego przepisu uważa się za niepodjęcie studiów stanowiące podstawę do skreślenia z listy studentów. Taka regulacja wskazuje, że usprawiedliwione niezłożenie deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej ilości punktów nie jest uważane za niepodjęcie studiów a więc przesuwa kwalifikację tych samych zdarzeń w postaci niezłożenia deklaracji czy zdeklarowania zbyt mało punktów w zależności od okoliczności subiektywnych leżących po stronie studenta, do zdarzeń nie wywołujących negatywnych skutków. Z takim celem zamieszczenia postanowień zd. II § 4 ust. 5 a Regulaminu jako zmierzających do określenia sposobu ustalenia czy doszło po stronie studenta do niepodjęcia studiów można się zgodzić. Określenie bowiem w Regulaminie studiów obowiązków studenta mających wpływ na zapewnienie realizacji założonej przez uczelnię organizacji i toku studiów w celu spełnienia planu studiów i programu nauczania, ze wskazaniem trybu i przesłanek oceny czy obowiązki te student spełnia, w pełni mieści się w kompetencji senatu uczelni określonej przepisem art. 160 ust. 1 ustawy. Jednakże z tego punktu widzenia przepis § 4 ust. 5 a zd. II regulaminu, określając materialną przesłankę w postaci usprawiedliwienia przyczyn niezłożenia w terminie deklaracji przedmiotowej czy zawierającej wymaganą liczbę punktów zaliczeniowych, nie określa trybu w jakim następuje ocena czy uchybienie wymogom planu studiów i programu nauczania jest usprawiedliwione. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektora odpowiadając na twierdzenia odwołania przyznano, że w "dotychczasowych postępowaniach odwoławczych organ drugiej instancji niejednokrotnie wyrażał zgodę na złożenie deklaracji na przedmioty po upływie terminu do jej złożenia uwzględniając różną (a nie taką samą) sytuację studentów składających odwołanie, a więc usprawiedliwioną szczególnymi okolicznościami". To stwierdzenie wskazuje na praktykę, iż dopiero w odwołaniu od decyzji skreślającej studenta na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu z powodu niepodjęcia studiów, wynikające z przyjętego § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów domniemanie, że niezłożenie w terminie deklaracji przedmiotowej lub zadeklarowanie mniejszej niż wymagana liczby punktów jest przejawem "niepodjęcia studiów w rozumieniu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy" student może obalać i wskazywać oraz dowodzić powody usprawiedliwiające to opóźnienie i brak zamiaru niepodjęcia studiów. W istocie zatem ustalenie czy została spełniona przesłanka niepodjęcia studiów, rozumiana jako stan zgodny z wolą studenta i obiektywnymi okolicznościami, następowało by w postępowaniu tylko przed organem II instancji. Natomiast zgodnie z powołanym już art. 207 ust.1 ustawy m.in. do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a ten jako regułę statuuje dwuinstancyjność postępowania (art. 15 kpa). Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie wyłącza w sprawach studenckich zasady dwuinstancyjności postępowania. Zresztą przepis § 37 w ust. 1,3 i 4 przewiduje, że w indywidualnych sprawach studentów w pierwszej instancji rozstrzygnięcia podejmuje kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, od których służy odwołanie do Rektora. Z przedstawionych akt postępowania wynika nadto, że wydanie decyzji z dnia [...] 2010 r. poprzedzone zostało datowanymi na 3 marca 2010 r. jednobrzmiącymi podaniami skarżącego skierowanymi do Prodziekana ds. studiów [...] i Prorektora Uniwersytetu ds. dydaktyki z prośbą o "podpięcie" w sesji zimowej wskazanych w treści podania przedmiotów, na których widnieje adnotacja o odmowie adresatów zadośćuczynienia prośbie. Ponadto w odpowiedzi na podanie z 3.03.2010 r. Prorektor Uniwersytetu wystosował do skarżącego pismo z dnia 9.03.2010 r. znak [...], z konkluzją, że z uwagi na odmowną decyzję Prodziekana Wydziału [...], a także podniesione argumenty nie mógł przychylnie rozpatrzeć prośby. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektora mimo przytoczenia wskazanych przez skarżącego w odwołaniu okoliczności mających świadczyć o tym, iż nie tylko nie miał zamiaru niepodjąć studiów, ale je podjął i mimo "niepodpięcia przedmiotów" uczestniczył zajęciach i uzyskał pozytywne oceny z niezadeklarowanych w terminie przedmiotów, Organ nie odniósł się do tych okoliczności. Poprzestano w uzasadnieniu na przyjęciu ustalenia, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, aby takie szczególne okoliczności – "uzasadniające zgodę na złożenie deklaracji po terminie" miały miejsce oraz, że "prośbę o zadeklarowanie i podpięcie przedmiotów przedstawił skarżący po zakończeniu zimowej sesji egzaminacyjnej". Na tle powyższych okoliczności całkowicie niejasny jest przyjęty przez Uczelnię w Regulaminie studiów tryb i sposób postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o usprawiedliwienie w rozumieniu § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu złożenia wymaganej § 4 ust. 5 in fine deklaracji wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów po wyznaczonym terminie lub zadeklarowania mniejszej niż wymagana liczby punktów zaliczeniowych, jak też charakter rozstrzygnięcia (akt zgody, decyzja, czy przywrócenie terminu). Regulacja zawarta w § 37 ust. 1,2 i 4 wskazuje na możliwość postępowania zbliżonego do postępowania o przywrócenie terminu, a rozstrzygnięcie kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej miało by charakter postanowienia, o którym mowa w art. 59 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 207 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełny tryb takiego postępowania nie został jednak w sprawie zachowany, gdyż skarżący nie był pouczony o dopuszczalności, trybie i sposobie wniesienia środka odwoławczego od rozstrzygnięcia Dziekana Wydziału, które nadto nie zawierało żadnego uzasadnienia rozstrzygnięcia, ale i sam wniosek nie zawierał pełnych danych do oceny jego zasadności. Treść natomiast uzasadnienia zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę, wskazuje na traktowanie zawartych w odwołaniu od skreślenia z listy studentów wniosków o usprawiedliwienie opóźnionego zadeklarowania przedmiotów jako podania o wyrażenie "zgody" "na podpięcie przedmiotów" o których rozstrzyga organ drugiej instancji. W powyższej sytuacji uznał Sąd, iż przepis § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów nie spełnia wymogów prawidłowej legislacji w zakresie trybu stwierdzania przesłanki niepodjęcia studiów. Powyższa zasada wynika z art. 2 Konstytucji RP (Por. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20.01.2010 r. Kp 6/09- Lex nr 549318. OTK – A – 2010/1/3). Przepis § 4 ust. 5 a zd. II Regulaminu studiów w obecnym brzmieniu nie ma zatem umocowania w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, także w zakresie w jakim miałby regulować sposób stwierdzania niepodjęcia studiów. Wyłączną zatem przesłanką skreślenia skarżącego z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić może bezpośrednio stosowany przepis art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, którego treść powtarza § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu studiów. Jednakże podstawę faktyczną skreślenia z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić mogą dokonane z zastosowaniem wymogów art. 7 i 77 kpa, ustalenia okoliczności stanowiących dowód na to, że zamiarem skarżącego znajdującym wyraz w jego zachowaniu było niepodjęcie studiów, a dokonane ustalenia winny znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Brak w zaskarżonej decyzji ustaleń co do podniesionych w odwołaniu zarzutów, czy skarżący mimo niezłożenia deklaracji, o której mowa w § 4 ust. 5 Regulaminu, aż do zakończenia sesji zimowej, pomimo to uczestniczył w zajęciach tej sesji i zaliczał przedmioty zgłoszone w późniejszej deklaracji stanowi uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalenie, że wskazane przez skarżącego okoliczności miały miejsce, naruszenie przez skarżącego przewidzianego § 12 pkt 1 uchwały Rady Wydziału z dnia [...] 2008 w sprawie planu i programu nauczania na kierunku prawo, w związku z § 4 ust. 5 i ust. 5 a zd. I Regulaminu studiów obowiązku złożenia wyznaczonym terminie deklaracji wybranych do realizacji przedmiotów, lokowało by to uchybienie Regulaminowi, poza przesłanką niepodjęcia studiów w rozumieniu art. 190 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z tych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji ulegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpatrując sprawę wezmą organy pod uwagę następujące wskazania. Przedstawione oryginalne akty postępowania nie zawierają dowodów doręczenia skarżącemu zaskarżonej decyzji Rektora, jak i utrzymanej nią w mocy Decyzji Dziekana Wydziału [...] Nr [...] z dnia [...] 2010 r. Braki te potwierdził pełnomocnik Rektora Uniwersytetu przed Sądem. W aktach sprawy znajduje się identycznie oznakowana decyzja Nr [...] z dnia [...] 2010 r., co do której także nie ma dowodu doręczenia jej skarżącemu lub nawet daty jej ekspedycji. Jednakże odwołanie składane było od decyzji określonej datą z [...] 2010 r. jako doręczonej 19 marca 2010 r. Zgodnie z art. 110 kpa w zw. z art. 207 § 1 kpa Organy Uczelni związane są wydanymi przez nie decyzjami od chwili ich doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W przypadku zatem ustalenia, że skarżącemu doręczona została właśnie decyzja Nr [...] z dnia [...] 2010 r. a nie z 10 marca 2010 r. winien organ I lub II instancji rozważyć jej uchylenie w trybie art. 154 kpa w stosownym postępowaniu, niezależnie od wyniku ustaleń prowadzonych przy ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów. Nadto Sąd zauważa, że lektura regulaminu studiów dowodzi, iż Regulamin jako akt określający prawa i obowiązki studenta nie określa sposobu składania w wyznaczonym terminie deklaracji, o których mowa w § 4 ust. 5 in fine i ust. 5 a zd. I, a w szczególności nie zawiera postanowień, które obligowały by ogół studentów do wyłącznego składania tych deklaracji w trybie uczelnianego sytemu obsługi studenta (usosweb). Regulamin studiów w ogóle tym pojęciem się nie posługuje. Z kolei wskazana w uzasadnieniu decyzji Organu II instancji uchwała Rady Wydziału [...] z dnia [...] 2008 r. z późn. zm. w sprawie planów studiów i programu nauczania w brzmieniu obowiązującym od 1.10.2009, wydana na podstawie § 4 ust. 1 Regulaminu studiów, w §12 pkt 1 in princp. stanowi, że "studenci /kierunku [...] dokonują zapisów na zajęcia oraz dokonują deklaracji przedmiotów wyłącznie drogą elektroniczną poprzez system usosweb...", a więc system uczelniany, nie wskazując aktu, który go wprowadził na Uczelni. Powołany w uzasadnieniu tej samej decyzji Komunikat Nr 11 Prodziekana Wydziału [...] nie został przedstawiony z aktami sprawy. Orzeczenie w I punkcie sentencji oparto na przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ Mając na uwadze treść zaskarżonego rozstrzygnięcia i uwzględnienie skargi orzeczono jak w pkt II sentencji, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa zawodowego pełnomocnika kwoty 257 zł oparto na przepisie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 i 209 p.p.s.a.