III SA/Kr 734/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie : WSA Bożenna Blitek AWSA Janusz Kasprzycki spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej M. C. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2008 r. , Nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala II . przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. Z. – Kancelaria Adwokacka ul. [...] koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) , podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia [...] 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), art. 104, art. 107, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) Kierownik Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił M. P. przyznania zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów remontu mieszkania oraz dokonanie ekspertyzy mykologicznej. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 6 listopada 2007 r. M. P. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na ten cel. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji organ I instancji ustalił, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Według informacji przekazanych przez wnioskodawcę podnajmuje on pokój studentowi od 5 listopada 2007 r. Wnioskodawca został orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 maja 2007 r. zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas okresowy do dnia 31 maja 2009 r. i z powyższego tytułu otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 415,88 zł. Nadto, wnioskodawca otrzymuje też zasiłek stały w wysokości 81,44 zł. Dochód zatem M. P. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 497,32 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł. Z uwagi na powyższe nie mógł być mu przyznany zasiłek celowy z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji rozważył wobec tego przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Podkreślił, że powyższe świadczenie ma na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Analizując sytuację materialno-bytową wnioskodawcy przyznał organ I instancji, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, zwłaszcza z uwagi na jego stan zdrowia. W związku z tym objął go pomocą społeczną przyznając mu zasiłki celowe na leki, żywność oraz na dofinansowanie do opłat za gaz. Z uwagi jednak na fakt dysponowania ograniczonymi zasobami finansowymi, które ośrodek pomocy społecznej powinien rozdysponować, mając na uwadze w pierwszej kolejności osoby spełniające ustawowe kryteria dochodowe oraz osoby wymagające udzielenia pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, przyznanie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów związanych z kosztami remontu mieszkania oraz dokonania ekspertyzy mykologicznej nie jest zasadne. Organ I instancji podniósł, że z dokumentacji wynika, iż potrzebę wykonania remontu wnioskodawca uzasadnił zagrzybieniem wywołanym niedbalstwem spółdzielni mieszkaniowej. Organ wskazał, że z ustaleń poczynionych w tym zakresie wynika, iż w dniu 26 maja 2005 r. wnioskodawca otrzymał odszkodowanie ze spółdzielni w kwocie 2188,37 zł, które miało być przeznaczone na naprawę szkód w mieszkaniu. W związku z tym, w ocenie organu I instancji, przyznanie pomocy społecznej na ten cel jest niemożliwe w sytuacji, gdy wnioskodawca dysponował odpowiednimi środkami na zaspokojenie tej potrzeby. Ponadto, zauważył organ I instancji, zagrzybienie widoczne jest jedynie w jednym z rogów pomieszczenia toalety. Poza tym mieszkanie spełnia wszystkie podstawowe funkcje użyteczności i nie wymaga dokonywania jakichkolwiek innych prac remontowych, o czym świadczy dodatkowo wynajęcie pokoju studentowi. Udzielenie pomocy finansowej na wykonanie ekspertyzy mykologicznej jest niemożliwe, gdyż nie stanowi to niezbędnej potrzeby bytowej. Nie wpływa bowiem na polepszenie warunków bytowych. Udzielenie pomocy na ten cel, byłoby zdaniem organu I instancji sprzeczne z celem ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał także, że, zgodnie z orzecznictwem sądowym (wyrok NSA z 24 lutego 1999 r.; I SA 1708/98), pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania. Wobec powyższego organ I instancji orzekł jak sentencji decyzji. Z decyzją tą nie zgodził się M. P. i wniósł od niej odwołanie. Opisał w nim swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Opisał nieprawidłowe, w jego ocenie, działania organu pomocy społecznej w tym zakresie. Wniósł o przyznanie mu pomocy społecznej. Decyzją z dnia 20 maja 2008 r., sygn. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 8 i 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji prawidłowo odmówił w niniejszej sprawie przyznania M. P. pomocy. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Podzielił pogląd, podobnie jak organ I instancji, prezentowany w orzecznictwie sądowym, że po pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania (por. wyrok NSA z 24 lutego 1999 r., sygn. SA 1708/98). Kolegium podkreśliło, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe ośrodka nie każda prośba strony może być spełniona. Wnioskodawca jednakże taką pomoc niezmiennie otrzymuje. Organ I instancji musiał jednak wyważyć proporcje biorąc pod uwagę potrzeby odwołującego się, potrzeby innych osób korzystających z pomocy społecznej, oraz własne, ograniczone możliwości finansowe. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możności dokonania przez organ orzekający wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny na skutek uznania przez organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. W tego typu sprawach organy odwoławcze badają jedynie, czy w trakcie prowadzonego postępowania nie zostały złamane przepisy prawa oraz granice uznania. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania. Decyzja organu I instancji została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację życiową ubiegającego się o pomoc. Słusznym jest także, zdaniem Kolegium, pogląd organu I instancji, że wykonanie ekspertyzy mykologicznej nie jest podstawową potrzebą bytową, gdyż nie ma wpływu na poprawę warunków życiowych wnioskodawcy. Wobec wypłacenia M. P. przez Spółdzielnię Mieszkaniową, odszkodowania w wysokości 2188,37 zł wnioskodawca dysponował kwotą, którą mógł przeznaczyć na remont i wyeliminowanie zagrzybienia mieszkania. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł M. P. Nie zgodził się ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz przez organy, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Zarzucił organowi odwoławczemu, że ten wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił jakie znaczenie dla bieżącego jego funkcjonowania ma rozpatrzenie i uwzględnienie jego wniosków o przyznanie mu pomocy w postaci zasiłków. Podniósł, że w jego ocenie, zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Wykonanie remontu mieszkania jest bowiem konieczne z uwagi na istnienie w nim czarnego grzyba pleśniowego. Podniósł również, że istnienie jego hamuje proces jego leczenia farmakologicznego i rehabilitacji. Porażenie tym grzybem wywołuje, bowiem niebezpieczne schorzenia, alergię i zmiany skórne. Poinformował o fakcie czterokrotnego wykonania zabiegu chirurgicznego na Oddziale Chirurgii Dermatologicznej, w związku z pozytywnym wynikiem badań i wykryciem czerniaka. Z powodu zagrzybienia nie może też wynajmować pokoju w mieszkaniu, gdyż wiązałoby się to z jego odpowiedzialnością cywilną i karną za rozstrój zdrowia powstały u najemcy. Wniósł zatem o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w `art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Treść tego przepisu przesądza więc o wyjątkowym charakterze zasiłku celowego. Może być on mianowicie przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Przez "szczególny" rozumie się "odznaczający się, charakteryzujący się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, wyjątkowy." (słownik języka polskiego PWN, pod red, Mieczysława Szymczaka, Warszawa 2002). Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do wzruszenia kontrolowanych decyzji. Skoro organy zbadały przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to w tym zakresie nie można postawić im zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) z powodu tego, że kwestii tej nie rozważały. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów pomocy społecznej, że sytuację skarżącego nie można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Trudnej sytuacji materialnej i życiowej zarazem, żaden z organów nie zanegował. Nie wystarcza to jednak do przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z remontem mieszkania i wykonaniem ekspertyzy mykologicznej na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w sposób wyraźny nie odcina się od sytuacji innych potencjalnych osób ubiegających się o pomoc społeczną także na cele z tym związane Nie ma ona cech wyjątkowej, odznaczającej się. Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej obu instancji wykazały w sposób dostateczny, że w tym wypadku indywidualny interes prawny skarżącego, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie zasługuje na uwzględnienie i nie może zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące im zadania, cele i kryteria działania zasadnie podniosły, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Prawidłowo zaakcentowały, że pomoc społeczna ma na celu przezwyciężenie sytuacji osób, które przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych nie są w stanie bez tej pomocy sytuacji tej zmienić. Za wystarczające uznać należy w tym zakresie argumenty organów, że skarżący racjonalnie gospodarując posiadanymi środkami finansowymi, zwłaszcza, że otrzymał określoną sumę pieniężną z tytułu odszkodowania od spółdzielni mieszkaniowej, mógł samodzielnie, bez pomocy publicznych pieniędzy, swoją sytuację przezwyciężyć, poprawiając swoje warunki mieszkaniowe. Ustalenia organów poczynione w tym zakresie mają swoje odzwierciedlenia w dokumentach sprawy. Fakt zasądzenia odszkodowania jak i jego wypłacenia nie budzi wątpliwości. Argumenty zaś skarżącego o złym stanie mieszkania nie są do końca prawdziwe. (k. 2334 akt I instancji, teczka oznaczona P/17 i k. 2421 – 2423, druga teczka oznaczona P/17). W aktach administracyjnych sprawy znajduje się bowiem orzeczenie techniczne mykologiczno – budowlane (k. 2361, teczka oznaczona P/17), jak wynika z dopisku na pierwszej stronie tego orzeczenia, przedłożone zresztą przez samego wnioskodawcę, w którym stwierdzono jednoznacznie, że zagrzybienie występuje jedynie w pomieszczeniu wc. Z wyjątkiem tych opisanych nieprawidłowości stan techniczny mieszkania oceniono jako dobry. Istotnie zalecono przeprowadzenie prac remontowych w celu likwidacji stwierdzonego zagrzybienia w pomieszczeniu wc, to jednak stwierdzenie to w obliczu faktu dysponowania przez skarżącego odpowiednimi środkami finansowymi, które mógł przeznaczyć na ten cel, nie może przesądzać o istnieniu przesłanek do zaliczenia tej sytuacji jako wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie mu pomocy społecznej. Nie negując negatywnego wpływu zagrzybienia na zdrowie człowieka, nie sposób pominąć istotnej okoliczności, że nieprawidłowość tę można usunąć, a co najistotniejsze, że organy wykazały dostatecznie, że mógł ją usunąć we własnym zakresie skarżący. Prawdą jest, że wypłacona kwota odszkodowania została przeznaczona na zaległość czynszową (k.2423, akt I instancji, teczka oznaczona P/17), jednak bez zgody skarżącego rozdysponowanie tymi środkami na ten cel nie byłoby możliwe. Istniała więc potencjalna możliwość przeznaczenia tych środków przez skarżącego na likwidację zagrzybienia. Powstałe zadłużenie czynszowe wskutek nieterminowego opłacania przez skarżącego oraz brak podjęcia działań w likwidacji zagrzybienia mieszkania świadczą o nieracjonalnym gospodarowaniu środkami finansowymi przez skarżącego i przyczyniają się do pogorszenia przez niego samego swojej trudnej sytuacji. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów jak i cały przebieg postępowania w niniejszej sprawie nie naruszają zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).