III SA/Kr 736/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie NSA Grażyna Danielec WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 16 kwietnia 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 17, art. 24 ust.4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne z dnia 2 czerwca 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks posterowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta – decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] odmówił M. M. przyznania pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej matki – K. S. oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Jako podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia organ wskazał na okoliczność pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, a co za rym idzie konieczność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że M. M. nie spełnia przesłanek do otrzymania w/w świadczeń, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. M. wskazując, że faktycznie jej rodzice pozostają w związku małżeńskim, ale oboje są inwalidami I grupy i nie są w stanie się sobą opiekować. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy stan zdrowia obojga z małżonków nie pozwala na to, by świadczyli sobie wzajemną opiekę, zwłaszcza w sytuacji, gdy oboje z małżonków wymagają opieki osób trzecich. Jednakże pomimo błędnie wskazanej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, koniecznym jest utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy ze względu na istnienie innych, niż wskazane przez organ I instancji, przesłanek odmowy przyznania żądanego świadczenia. W tym miejscu organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych nadała nowe brzmienie m.in. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uzupełniony ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych. Ustawodawca wprowadzając powyższą zmianę rozszerzył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 kwietnia 2010 r. nr [...] przyznano M. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związanej z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie Kolegium nie można, zatem obecnie przyznać M. M. świadczenia pielęgnacyjnego na matkę K. S. ponieważ nie występuje w obecnym stanie faktycznym przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. M. M. ma już, bowiem przyznane świadczenie pielęgnacyjne w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – J. S. Organ wskazał, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać łącznie wszystkie ustawowe przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jednocześnie nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Ponieważ Kolegium zastosowało w przedmiotowej sprawie interpretacje przepisu art. 17 cytowanej ustawy pod kątem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, uznając, iż możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek również wymaga stałej opieki osób trzecich, tym samym nie można pominąć takiej interpretacji przepisu art. 17 ust 5, która wskazuje na to, iż nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej osobie zarówno na matkę jak i na ojca, skoro zgodnie z wola ustawodawcy (art. 17 ust 5 pkt 4) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia16 kwietnia 2010 r., znak: [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. M. zarzucając błędną interpretację art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności jego ust. 1 i 5, która w konsekwencji prowadzi do uznania, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przysługuje, jedynie na rzecz jednego wnioskodawcy jednorazowo oraz świadczenie to nie przysługuje z tego względu, że ma w niniejszej sprawie zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 4, tj., pomimo, że powołany pkt.4 nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Skarżąca zarzuciła także naruszenie podstawowych zasad jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, a to art. 9 i 10 k.p.a., co winno skutkować uchyleniem decyzji i przekazaniem do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej organ doszedł do błędnych wniosków, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przysługuje, jedynie na rzecz jednego wnioskodawcy jednorazowo oraz, że świadczenie to nie przysługuje z tego względu, że niniejszej sprawie zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 1a art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zgodnie natomiast z ust. 5 art. 17 wskazanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, w specjalnym ośrodku szkolno – wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie. Wykładnia powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że trafne są te argumenty organu odwoławczego, które podnoszą, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie może stanowić negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie pogląd ten podziela podkreślając, że taka zasada w obecnie obowiązującym stanie prawnym, jest formułowana na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego między innymi tego świadczenia, jak i na gruncie orzecznictwa większości sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Po 513/09, LEX nr 531572 i postanowienie TK z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10, LEX nr 602861). Rację, zatem ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że podstawą decyzji odmownej winna być inna kwestia, która jest sporna w tej sprawie. Istota tego sporu sprowadza się do kwestii, czy w sytuacji, gdy skarżąca otrzymała już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, może się ubiegać i otrzymać także świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego w tej kwestii uznać należy za poprawne. Wykładnia przepisu art. 17 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przesądza to, że jeżeli osoba zrezygnowała już zatrudnienia nie podejmując pracy lub z niej rezygnując w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności i otrzymała w związku z tym świadczenie, to przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w sytuacji ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na drugiego, także niepełnosprawnego rodzica w związku ze sprawowaną nad nim opieką, nie wystąpiła. Tezę tę wzmacnia dodatkowo regulacja art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy. Owszem rację ma tylko o tyle skarżąca, że stan faktyczny niniejszej sprawy jest odmienny od tego opisanego w hipotezie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie. Jakkolwiek niepoprawna była argumentacja organu odwoławczego w tym względzie, to przyznać należy, że intencją było podniesienie, że skoro nawet ustawodawca zadecydował, iż jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie, a więc nie może jego uzyskać na drugie dziecko, to tym samym traktując wszystkich równo wobec prawa zasadą powinno być, że jeżeli córka opiekująca się obojgiem rodziców otrzymała już świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki na jednego z nich, na drugiego świadczenia tego otrzymać nie może. Sąd kontrolując prawidłowość postępowania nie dostrzegł naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu nie można też, wbrew twierdzeniom skarżącej, zarzucić organom naruszenia przepisów prawa materialnego – ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.