III SA/Kr 746/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 marca 2023 r. nr SKO-PS-4110-295/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie usług opiekuńczych skargę oddala. Decyzją z 30 stycznia 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił J. C. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, jak również do tych osób, które wymagają pomocy innych, a rodzina, a także wspólnie zamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie w którym, odnosząc do tej decyzji napisał, że jest nieprawdą, że jego żona nie jest osobą chorą przewlekle. W ocenie skarżącego jego żona była chora przewlekle psychicznie i nadal nie została zbadana przez psychiatrów, co zdaniem skarżącego, było na rękę opiece społecznej, bo dobrze jest manipulować osobą chorą psychicznie. Skarżący zarzucił, że opieka społeczna kłamie na temat jego uczestnictwa w komisjach i na sesjach, a on już w tych sprawach od ponad roku nie brał udziału. Oświadczył też, że miał wadę w rogówce oka, co jak uważa, jest zasługą MGOPS w S. i SKO w Nowym Sączu, które podtrzymało złe dla niego decyzje z roku 2020. Skarżący wskazał również, że lekarz prowadzący leczenie jego oka powiedział, że nie może on sam zakrapiać oka, a żona mu nie zakrapia i dzieci też nie bo mieszkają poza granicami S. Jedynie córka R. mieszka w S., ale ona jest bardzo chora i leczy się w K. Uważa, że usługi opiekuńcze dla niego powinny być wykonywane przez opiekę społeczną w S. przez 7 dni w tygodniu ponieważ jest seniorem po 70 roku życia i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Decyzją z 9 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w dniu 2 stycznia 2023 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społeczne w S. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie mu opiekunki w celu zakrapiania mu oczu zgodnie z zaleceniami Szpitala Wojewódzkiego w K. Skarżący jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ale porusza się samodzielnie oraz samodzielnie wykonuje czynności związane z codziennym funkcjonowaniem. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, zatem stanowią trzyosobową rodzinę. Dochód ich w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie usług opiekuńczych, tj. w grudniu 2022 r. wynosił 6 512,42 zł i złożyło się na: świadczenia emerytalno-rentowe jego oraz jego syna, świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez żonę z tytułu opieki nad synem oraz zasiłek pielęgnacyjny syna. Natomiast zweryfikowane kryterium dochodowe trzyosobowej rodziny, wyliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, odpowiada kwocie 1 800 zł. Wykazany dochód rodziny skarżącego znacznie przekraczał kryterium dochodowe rodziny, bo aż o kwotę 4 712,42 zł. Kolegium powołując się na treść art. 50 ustawy o pomocy społecznej podało, że organ miał podstawę by odmówić skarżącemu przyznania pomocy, gdyż skarżący nie jest on osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej i chociaż ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, to porusza się samodzielnie oraz samodzielnie wykonuje czynności związane z codziennym funkcjonowaniem a więc także zapewne jest zdolny do zakrapiania sobie oka. Ponadto razem z nim zamieszkuje jego żona i syn, i zwłaszcza ze strony żony ma możliwość korzystania z jej pomocy w zakrapianiu oka, gdyż jej schorzenia nie są aż tak dotkliwe, by nie mogła mu w tym zakresie pomagać. Kolegium podkreśliło, że Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. musi zabezpieczyć w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji, często samotnym, i znajdujących się w skrajnie trudnych warunkach, a to powoduje, że nie jest możliwe przyznanie tej formy pomocy wszystkim osobom, które się o nią ubiegają Zdaniem Kolegium skarżący jest w takim stanie zdrowia i w takiej sytuacji osobistej, że nie wymaga przyznania mu usług opiekuńczych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że nie jest możliwe aby zakrapiała mu oczy chora psychicznie żona czy dzieci mieszkające poza S. W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jaki bezzasadnej. W piśmie z 24 listopada 2023 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik podkreślił, że skarżący jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i z tego względu wymaga on wsparcia w samodzielnej egzystencji. W dalszej części pełnomocnik skarżącego podkreślił, że zamieszkujący w jednym gospodarstwie domowym syn skarżącego ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a pozostałe dzieci nie zamieszkują z ojcem i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie została uwzględniona ponieważ organ w sposób prawidłowy ocenił sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową uznając, że wobec szczupłości posiadanych środków publicznych, skarżący jest w stanie samodzielnie czy też przy pomocy członków najbliższej rodziny, zapewnić sobie pomoc w zakrapianiu oczu. Istotny w sprawie jest art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Po pierwsze skarżący nie jest "osobą samotną" w rozumieniu powołanej ustawy. Zgodnie bowiem z definicją legalną zawartą w art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej, osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Skarżący natomiast pozostawał we wspólnym trzyosobowym gospodarstwie domowym, a nadto posiadał również inne dzieci, tyle że mieszkające poza jego miejscem zamieszkania. Z kolei zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Słusznie jednak Kolegium podkreślało, że skoro żona skarżącego otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad synem, to nie wydaje się, aby jej stan zdrowotny uniemożliwiał udzielenie pomocy mężowi przy zakrapianiu oczu. W aktach sprawy nie ma jakiegokolwiek dowodu, aby żona skarżącego cierpiała na schorzenia natury psychicznej, a tym bardziej, aby miała z tego tytułu (lub z jakiegokolwiek innego) orzeczony stopień niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wyraźnie, że przyznanie pomocy usług opiekuńczych pozostawione jest uznaniu organu administracji. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest więc ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 26 lipca 2022 r., I OSK 1872/21). Kontrolowana decyzja spełniła wszystkie ww. wymogi. W szczególności, żaden z elementów ustalonego stanu faktycznego (konkretny przedmiot usług opiekuńczych; ilość osób stanowiących gospodarstwo domowe skarżącego; wysokość osiąganych dochodów) nie został zakwestionowany. W praktyce skarżący wskazywał tylko, że "chora psychicznie" żona nie jest w stanie pomóc mu w zakrapianiu oczu – jednakże pośrednio sam przyznawał, że nie posiada jakiegokolwiek orzeczenia w tym przedmiocie, a na dodatek Kolegium logicznie wskazywało, że skoro żona opiekuje się niepełnosprawnym synem – to posiada w tym zakresie pewne minimum umiejętności. Nie ma więc przeciwskazań, aby pomagała również swojemu mężowi w zakrapianiu oczu. Sąd nie orzekał o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy z urzędu ponieważ ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie złożył wymaganego § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437). oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Sąd podziela przy tym pogląd referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyrażony w postanowieniu z 26 października 2016 r., II SA/Wr 760/15 (dotyczącym co prawda kosztów adwokata z urzędu, ale z uwagi na tożsamość zagadnienia, pogląd ten ma znaczenie również przy kosztach radców prawnych), że niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. Jak wskazał w ww. postanowieniu referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (odwołując się m.in. do poglądu NSA wyrażonego w postanowieniu z 18 października 2005 r. II FZ 625/05), niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2006 r., II FSK 862/05 oraz postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2014 r., I OZ 1001/14. Z powyższych względów Sąd skargę. oddalił na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.