III SA/Kr 750/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 31 maja 2010 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 8, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Wójt Gminy B. - decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 7 , art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i ust 2 , art. 41, art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127 poz. 1055) oraz art. 104, art. 107, art. 108 k.p.a. - odmówił przyznania E. D. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu węgla lub drzewa. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 22 lutego 2010 r. E. D. zwróciła się o przyznanie zasiłku na zakup węgla lub drzewa. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w postępowaniu administracyjnym dokumentacji ustalono, że dochód 2 osobowej rodziny E. D. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 1.177,04 zł i składa się na niego renta socjalna P. D. w wysokości 504,04 zł, zasiłek pielęgnacyjny P. D. w wysokości 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez E. D. na syna P. w wysokości 520 zł. Kryterium dochodowe dla 2 osobowej rodziny wynosi 702 zł, tymczasem dochód rodziny E. D. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania zasiłku celowego. Dalej organ wskazał, że rozważył w związku z tym sytuację skarżącej pod kątem zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej i nie stwierdził nowych szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadniać przyznanie skarżącej zasiłku celowego specjalnego w oparciu o powołany art. 41 ustawy, gdyż sytuacja finansowa skarżącej nie uległa pogorszeniu. Ponadto organ wskazał, że reaguje na potrzeby skarżącej i w miarę posiadanych środków pomocy finansowej jej udziela. Organ podniósł, że w miesiącu styczniu 2010 r. decyzją z [...] 2010 r., znak: [...], przyznał skarżącej zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł na zakup węgla i energii elektrycznej. Decyzją z [...] 2010 r., znak: [...], przyznał skarżącej zasiłek celowy specjalny w wysokości 65,98 zł na zmniejszenie zadłużenia w opłatach za energię elektryczną za grudzień 2009 r. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2010 r., znak: [...], orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i przyznało zasiłek celowy specjalny w formie rzeczowej w postaci ½ tony węgla oraz przyznało zasiłek celowy specjalny w formie finansowej na zakup leków w wysokości 50 zł z terminem wykonania 10 dni od dnia doręczenia decyzji. Organ wskazał, że węgiel dostarczono skarżącej 17 lutego 2010 r.. W tym samym dniu nastąpiła też wypłata zasiłku w formie pieniężnej. Ponownie też Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2010 r. orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i przyznało zasiłek celowy specjalny w formie rzeczowej w postaci ½ tony węgla z terminem wykonania 10 dni od dnia jej doręczenia. W dniu 5 marca 2010 r. E. D. pomoc tą uzyskała. Organ podniósł, że z wniosków składanych przez skarżącą wynika, że rości sobie prawo do pozostawania na utrzymaniu gminnego ośrodka pomocy społecznej i żąda zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych, czego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie może zapewnić, gdyż świadczenia z pomocy społecznej stanowią wyłącznie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji nie mogą jednak stanowić źródła dochodu lub też formy utrzymania tym bardziej, że skarżąca posiada dochód własny, który przekracza kryterium dochodowe. Sytuacja skarżącej nie uległa pogorszeniu. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. D. kwestionując zasadność wydania decyzji odmownej. Podkreśliła, że jest osobą ubogą, nie starcza jej na chleb. Podniosła, że pomoc udzielana jest pijakom. Wskazała, że kiedy chciano jej odłączyć prąd, musiała wszelkie zaległości w opłatach uregulować natychmiast, przez co nie miała środków finansowych na zakup żywności. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego specjalnego, formułuje art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego dochodu określonego w ustawie, oraz uzależnione jest od zaistnienia, co najmniej jednej z wymienionych okoliczności w art. 7 pkt 2 – 15 ustawy. Kolegium podniosło, że ustawa o pomocy społecznej w art. 41 przewiduje formę pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego oraz zasiłku celowego zwrotnego. Zgodnie z cyt. przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiedniego kryterium dochodowego osoby lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, oraz zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Na dochód E. D., który organ I instancji prawidłowo ustalił, składa się kwota 1177,04 zł. Źródłem dochodu jest renta socjalna P. D. w wysokości 504 zł. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł przyznane skarżącej w związku z opieką nad synem Posiadany dochód znacznie przekracza kryterium dochodowe, które wynosi 702 zł. Przy obliczaniu dochodu uwzględniono dochody z miesiąca złożenia wniosku. Zgodnie, bowiem z art. 8 ust.3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994 r. sygn. akt I SA 1649/93). Nie zawsze, zatem pomoc społeczna może zostać przyznana zgodnie z żądaniem strony. Decyzja dotycząca zasiłku celowego specjalnego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie sytuacja wnioskodawcy była badana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Kolegium decyzja ta nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie, bowiem z art. 2 ust 1 cyt. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Podkreśliło Kolegium, że wydana decyzja odmowna nie stoi na przeszkodzie w występowaniu przez stronę z dalszym wnioskiem o przyznanie pomocy, o ile oczywiście wniosek taki będzie uzasadniony. Strona może również zwrócić się o przyznanie pomocy rzeczowej. Z akt sprawy wynika, że E. D. jest zabezpieczona w opał, dlatego Kolegium zdecydowało się utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła E. D., podnosząc, że posiadane przez nią środki finansowe nie wystarczają jej na zaspokojenie wszystkich miesięcznych potrzeb życiowych. Musi uregulować szereg rachunków, wykupić synowi leki i pooddawać długi. Wniosła o wzięcie pod uwagę jej sytuacji życiowej i ponowne rozważenie przyznania jej pomocy finansowej na zakup węgla lub drzewa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dokonane przez organy orzekające w niniejszej sprawie ustalenia sytuacji dochodowej skarżącej nie budzą wątpliwości. Skoro wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to zasadnie organy rozważały ewentualność udzielenia skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z art. 41 ustawy, a nie zasiłku celowego z art. 39 ustawy, gdyż ten pierwszy z wymienionych nie jest uzależniony od spełnienia warunku kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy, ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 639/07, LEX nr 504843). Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje, bowiem ograniczenia postanowieniami w szczególności art. 7 k. p. a. zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchi pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść), a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien też pozostawać w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej, o których mowa w art. 1 – 5 ustawy. Jeżeli celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i 3 ustawy), to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Oceniając pod tym względem prawidłowość stanowiska organów pomocy społecznej uznać należy, że jest to stanowisko trafne. Sytuacja życiowa skarżącej niczym, bowiem wyraźnym nie odcina się od sytuacji wielu innych osób, które egzystują w podobnych, tak jak ona trudnych warunkach. Wskazywane w wielu pismach skarżącej okoliczności jak: choroby, wysokie koszty utrzymania, czy brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie różnych potrzeb, nie wskazują na istnienie takich wyjątkowych okoliczności, których skarżąca nie mogłaby przezwyciężyć i uzasadniających przyjęcie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Organy rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego oceniają sytuację strony na podstawie całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym także i z uwzględnieniem kosztów zakupu lekarstw, kosztów utrzymania mieszkania, w które wchodzą koszty zakupu opału i energii elektrycznej. Lektura akt postępowania administracyjnego nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca zdaje się traktować pomoc społeczną jako podstawowe źródło utrzymania i zapewnienia wszystkich potrzeb. Skarżąca nie powinna jednak zapominać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter doraźny. W ocenie, zatem Sądu nieuwzględnienie w całości żądania skarżącej nie pozostaje w sprzeczności z prawem, zwłaszcza, że ma ona systematycznie, w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej, choć ograniczonych środków, zapewnianą pomoc finansową, jak i wsparcie rzeczowe. W sytuacji życiowej skarżącej występują jedynie okoliczności o charakterze ogólnym a nie wyjątkowym, od których zaistnienia warunkowane jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.