III SA/Kr 759/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skarg R. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2009 r. nr [...] z dnia 16 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. O. - Kancelaria Adwokacka ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżonymi decyzjami dnia 16 czerwca 2009 r., znak: [...] oraz [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, zwanej dalej w skrócie k.p.a.) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Decyzjami z dnia [...] 2009 r. nr [...] oraz nr [...] organ I instancji przyznał R. B. zasiłki celowe w kwocie po 90 zł na zakup żywności. W ich uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że R. B. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie żywności. Odwołania od tych decyzji złożył R. B., podnosząc w ich treści, że jest niezadowolony z ograniczenia wysokości zasiłków celowych na zakup żywności. Podkreślił, że otrzymanych pieniędzy nie zmarnował. Zwrócił się ponadto z prośbą o możliwość osobistego przedstawienia argumentów odwołań w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniach wydanych decyzji wskazało, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, a jego dochód stanowi kwotę 229,20 zł i składa się na niego zasiłek okresowy w wysokości 164,11 zł pomniejszony o zajęcia komornicze w kwocie 3/5 tj. 98,47 zł należnego świadczenia, dodatek mieszkaniowy w wysokości 148,79 zł, kwota kosztów egzekucji komorniczej w wysokości 14,77 zł. Kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (tj. 477 zł) nie zostało zatem przekroczone. Z akt spraw wynika, że skarżący pozostaje w leczeniu psychiatrycznym, neurologicznym, gastrologicznym, urologicznym, kardiologicznym. Ponadto jest bezrobotny. Skarżący spełnia, więc wymogi formalne konieczne do uzyskania wnioskowanych świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że oprócz przedmiotowych zasiłków celowych na zakup żywności decyzją z dnia [...] 2009 r. przyznano zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 90 zł, decyzją z dnia [...] 2009 r. przyznano zasiłek okresowy w kwocie 164,11 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2009 r., mocą decyzji z dnia [...] 2009 r. przyznano zasiłek celowy w kwocie 50,00 zł na zakup energii elektrycznej, a mocą decyzji z dnia [...] 2009 r. zasiłek celowy w kwocie 50,00 zł na leki. Mając na względzie powyższe, Kolegium uznało za prawidłowe przyznanie skarżącemu zasiłków celowych na zakup żywności w kwocie po 90,00 zł. Odnosząc się do możliwości przedstawienia argumentów odwołań osobiście w Samorządowym Kolegium Odwoławczym, organ stwierdził, że akta przedmiotowej sprawy są spójne, zawierają dokumenty oraz aktualizację wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniu 3 kwietnia 2009 r., a to pozwala na rozstrzygnięcie niniejszych spraw bez dodatkowych wyjaśnień. Zaskarżone decyzje są, w ocenie Kolegium prawidłowe, gdyż zostały wydane w ramach uznania administracyjnego, nie naruszając jednocześnie granic tego uznania. Skargę na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2009 r., znak: [...] oraz [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył R. B. W ocenie skarżącego zmniejszenie wysokości zasiłków celowych o 100 zł miesięcznie jest karą za wypożyczenie przez niego komputera. Zasiłki celowe przyznane skarżącemu w przeliczeniu na jego dzienne potrzeby życiowe są, w jego ocenie niewystarczające. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu zarówno umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości; jak i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb i umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna jest zatem instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Brzmienie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wskazuje jasno, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Przyznanie takiego zasiłku warunkuje nie tylko, więc sytuacja materialna skarżącego, cel na który ma być on przyznany, ale również możliwości finansowe organu świadczącego pomoc społeczną. Obowiązkiem zatem organów, było jednoznaczne ustalenie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, ale także dokonanie właściwej oceny zebranego materiału dowodowego, której efektem jest podjęte określone rozstrzygnięcie, oraz, co ważne, przedstawienie tej oceny w uzasadnieniu wydanej decyzji. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, bowiem dowolności. Istotnie organ ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, bo może przyznać lub odmówić przyznania pomocy, nie mniej jednak, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Treść i zakres ochrony słusznego interesu osoby ubiegającej się o pomoc sięga bowiem tutaj do granic kolizji z interesem społecznym (publicznym), w którym wyraża się interes ogółu, w tym także i innych beneficjentów. Przenosząc powyższe na realia tej sprawy zgodzić się należy z organami pomocy społecznej, że zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu tej formy pomocy. Niewątpliwie żądany cel mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 39 ustawy. Sytuacja dochodowa (niska wysokość uzyskiwanych dochodów przez skarżącego i nie przekroczenie wskutek tego ustawowego kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie zasiłku) i życiowa skarżącego rzeczywiście przemawiają za przyznaniem mu tej formy pomocy obrazując przy tym, że nie jest on w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności w jakich się znalazł. Zasady i cele pomocy społecznej także przemawiają, za przyznaniem mu pomocy. Rzeczywiście indywidualny interes skarżącego zasługuje na uwzględnienie. W tym zakresie nie można, więc w żaden sposób zarzucić organom orzekającym w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. – w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Treść art. 3 ust. 3 i art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że organy udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kierują się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Niewątpliwie, zatem organy muszą z jednej strony tak określić wysokość przyznanej pomocy, by była ona adekwatna do konkretnej sytuacji ubiegającej się o pomoc osoby, a z drugiej strony, by była ona realna do spełnienia z uwagi na wysokość posiadanych przez organy na ten cel środków finansowych, zważywszy zwłaszcza na ilość osób ubiegających się o pomoc, w tym najuboższych osób żyjących samotnie, czy też wielodzietnych rodzin żyjących w ubóstwie. Nie mogą zatem organy zapominać o zasadzie równości wobec prawa, która w tym zakresie wyrażać się będzie w tym, że osobom żyjącym w podobnej sytuacji, osiągającym podobne dochody, winny być przyznawane świadczenia w takiej samej wysokości. Kontrolując wydane w tej sprawie decyzje w aspekcie wysokości przyznanych skarżącemu świadczeń nie można nie zauważyć, że tak naprawdę skarżącemu przyznano pomoc w wysokości 270 zł, lecz trzema odrębnymi decyzjami, w każdej z których orzeczono przyznając mu pomoc w wysokości po 90 zł. uwzględniając w sposób wyjątkowy jego indywidualny interes. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący jest ciągłym beneficjentem organów pomocy społecznej. Zważywszy na powyższe przyznana przez organy pomoc nie jest, więc mała. Wprawdzie motywy orzeczenia jej w takiej wysokości nie zostały przedstawione w sposób, jaki wymaga art. 107 § 3 k.p.a., nie mniej jednak, Sąd stwierdzając nawet uchybienia organów w tym zakresie, nie może tracić z pola widzenia zakazu reformationis in peius (orzekania na niekorzyść strony skarżącej). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.