III SA/Kr 759/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak ( spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata D. M. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2017 r., znak: [...], nr [...], na podstawie art. 10 w zw. z art. 1, 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 13, art. 27 ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 poz. 1851) – u.p.p.w.d., art. 3 pkt 1, 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U z 2017 r., poz. 1952) – u.ś.r. oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) w zw. z art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) – dalej k.p.a., odmówił skarżącemu J. W. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: J. W. (PESEL: [...]). W uzasadnieniu wyjaśnił, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż wyrokiem SR Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 czerwca 2013 r., [...] zasądzono od J. W. alimenty w kwocie 1000,00 zł na rzecz córki J. W., dodatkowo zgodnie z jego oświadczeniem córka J. W. zamieszkuje ze swoją matką J. K., natomiast on według oświadczenia opiekuje się córką w jej miejscu zamieszkania. Prezydent wskazał także na oświadczenie J. W., iż odmówił udzielenia informacji na temat jego obecnego miejsca zamieszkania, tym samym uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co stanowi, w ocenie organu, podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu J. W. wniósł o uchylenie ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż dołączył odpowiednie dokumenty, a żaden przepis prawa nie uzależnia prawa do świadczenia wychowawczego od zameldowania pod tym samym adresem co dziecko. Odwołujący wskazał, iż jego miejsce zamieszkania jest tożsame z miejscem zamieszkania córki, którą się opiekuje wraz z matką dziecka i co oświadczał przed MOPS. Podał nadto, iż matka dziecka nie wnioskowała o świadczenie. Odwołujący podkreślił, że nie rozumie zatem podstaw odmowy i wątpliwości w jego sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 stycznia 2018 r. znak: [...] na podstawie art. 4, art. 10, art. 13 ust. 1 i 2, art. 15, art. 22, art. 23 i art. 28 u.p.p.w.d. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń jako miejsce zamieszkania wskazano ul. E w K, jednocześnie do wniosku dołączono prośbę o kierowanie korespondencji na adres ul. B, K (skrytka pocztowa [...]). Skarżący ma również zasądzone alimenty na dziecko. Na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy organ I instancji zwrócił się do MOPS o przeprowadzenie z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego na okoliczność weryfikacji wątpliwości dotyczących sprawowania opieki faktycznej nad dzieckiem. Po skontaktowaniu się wnioskodawcy z MOPS, po uprzednim wystosowaniu wezwania MOPS celem ustalenia daty wywiadu w miejscu zamieszkania, J. W. w dniu 29 listopada 2017 r. oświadczył pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego zeznania, że pod adresem ul. B odbiera korespondencję, a zamieszkuje u prywatnej osoby, jednakże nie ujawni adresu. W opinii SKO, w aktualnym stanie faktycznym sprawy nie są zatem wiarygodne wskazania odwołania, że miejsce zamieszkania skarżącego jest tożsame z miejscem zamieszkania córki, którą się opiekuje wraz z jej matką. Kolegium podkreśliło, że nie przeczy, że 27 października 2016 r. skarżący składał takie oświadczenie na potrzeby pierwszego wniosku (kopia oświadczenia dołączona do odwołania), jednakże aktualnie oświadczenie jest odmienne, a on sam nie ujawnił miejsca zamieszkania, uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tych zaś okolicznościach organ I instancji miał przesłanki do zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy. Kolegium podkreśliło, że skarżący poprzez brak ujawnienia aktualnego miejsca zamieszkania uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu w sytuacji, gdy wywiad taki przeprowadza się właśnie w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej ( § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Przesłanka z art. 23 ust. 1 ustawy została określona wąsko: "uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego" bez dodatkowych niedookreślonych zwrotów (typu niezasadne). Zatem samo uniemożliwienie przeprowadzenia przez skarżącego wywiadu środowiskowego uzasadnia, zdaniem SKO, odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. W. zarzucił naruszenie: - art. 4., art. 10, art. 13 ust. 1 i 2, art. 15, art. 22, art 23 oraz art 28 u.p.p.w.d. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, wobec błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego; - art. 77 § 1 i 2 w zw. z art. 136 § 1 poprzez brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez organ II instancji czy też polecenie przeprowadzenia tegoż dowodu przez organ I instancji czy inny organ i uzupełnienia postępowania dowodowego, mimo wskazania w odwołaniu od decyzji miejsca zamieszkania wraz z córką, podając właściwy adres, jak również poprzez zaniechanie przesłuchania matki dziecka, celem ustalenia osoby sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem; - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie wynagrodzenia na rzecz ustanowionego pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy, według norm prawem przepisanych, powiększoną o podatek VAT. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 6 października 2020 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że nie można było uznać decyzji organu II instancji za skutecznie doręczoną skarżącemu. Zgodnie z art. 44 k.p.a. § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Doręczenie przesyłki w powyższym trybie opiera się na domniemaniu prawnym (art. 44 § 4 k.p.a.), że przesyłka została doręczona do rąk adresata, ale pod warunkiem, że zostały spełnione wszystkie wymogi wynikające z art. 44 k.p.a. Skorzystanie ze wskazywanego domniemania wymaga dopełnienia ściśle określonych czynności przez podmiot doręczający. Jest to wymóg dwukrotnej awizacji przesyłki, zgodnie z art. 44 § 2 i 3 k.p.a. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, na k. 52 akt administracyjnych znajduje się dowód doręczenia przesyłki kierowanej do skarżącego, zawierającej zaskarżoną decyzję. Na dokumencie tym nie zostały jednak poczynione żadne niezbędne adnotacje (od punktu 1 do punktu 4) by można było uznać zaistnienie domniemania doręczenia skarżącemu ww. decyzji, uregulowanego w art. 44 k.p.a. Nie odnotowano choćby, gdzie umieszczono zawiadomienie o pozostawieniu przedmiotowej przesyłki, a mianowicie czy nastąpiło to w skrytce pocztowej adresata. Adnotacje o kolejnych awizach przesyłki zostały wprawdzie naniesione na kopercie, jednakże nie są one dostatecznym dowodem na to, czy i gdzie pozostawiono adresatowi kolejne zawiadomienia o przesyłce, o jakich mowa w art. 44 § 2 i 3 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, który też reprezentuje skład Sądu orzekający w przedmiotowej sprawie, że w sytuacji, gdy na dowodzie doręczenia przesyłki doręczyciel nie wskazał miejsca pozostawienia tzw. awiza nie można przyjąć, iż miało miejsce prawidłowe doręczenia zastępcze, o którym mowa w art. 44 k.p.a. (tak np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 846/08, LEX nr 529918, czy z 27 października 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 450/10, Wspólnota 2010/47/44). Wobec powyższego nie można uznać, w ocenie Sądu, aby decyzja organu II weszła do obrotu prawnego. W konsekwencji powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Nadto Sąd uchylił również decyzję organu I instancji, kierując się względami ekonomiki procesowej i celem przyznawania świadczenia wychowawczego, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. Stosownie bowiem do art. 15 u.p.p.w.d., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości (ust. 1). W przypadkach, o których mowa w ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, marnotrawienia świadczenia wychowawczego lub wydatkowania go niezgodnie z celem, jeżeli informacje te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji (ust. 2). Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy: 1) organ właściwy upoważnił do prowadzenia postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego kierownika ośrodka pomocy społecznej lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy, lub inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej, lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy; 2) wojewoda upoważnił do załatwiania w jego imieniu spraw dotyczących realizacji świadczenia wychowawczego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego pracownika urzędu wojewódzkiego (ust. 3). Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p.w.d. organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 15 ust. 1, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. W okolicznościach sprawy organ I instancji wzywając skarżącego pismem z dnia 14 listopada 2017 r. (k. 8) do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym lub do skontaktowania się telefonicznego celem ustalenia terminu wizyty w miejscu zamieszkania pod kątem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też w trakcie jego wizyty (złożenia oświadczenia o miejscu zamieszkania) powinien jednocześnie poinformować skarżącego, że brak umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego aktualnym miejscu zamieszkania będzie równoznaczne z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu, co skutkować będzie odmową przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia wychowawczego. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono w pkt II na podstawie art. 250 § 1 tej ustawy w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji publicznej uwzględnią wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w tym dokonają prawidłowego pouczenia skarżącego o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania a następnie dokonają prawidłowego doręczenia wydanych w sprawie decyzji.