III SA/Kr 760/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na opłatę gazu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Burmistrz Gminy decyzją z dnia [...] 2010r, znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 kpa oraz art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 17, ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 41, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r, Nr 175, poz. 1362 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), odmówił Z. T. przyznania zasiłku celowego na opłatę gazu. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, iż Z. T. zamieszkuje sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż w sierpniu 2008r. jego była żona wraz z córką wyprowadziły się z mieszkania. Mieszkanie, w którym zamieszkuje strona, stanowiące współwłasność z byłą żoną, miało ulec licytacji w dniu 4 lutego 2010r. Organ wskazał, że Z. T. w 2005r. złamał kość piętową prawej stopy, czego konsekwencją była amputacja prawego podudzia w roku 2008r. i z tego względu obecnie zmuszony jest on poruszać się przy pomocy kul. Z. T. nie wyraził zgody na pomoc w formie usług opiekuńczych, gdyż jak twierdzi, potrafi samodzielnie zadbać o swoje potrzeby. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 21 stycznia 2009r. Z. T. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji okresowo do stycznia 2010r. Natomiast w dniu 14 grudnia 2009r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, iż jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy do 31 stycznia 2012r., lecz nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z uwagi na to Z. T. w styczniu 2010r. uzyskał świadczenie rentowe z ZUS w wysokości 1.000,26zł miesięcznie w tym dodatek pielęgnacyjny w wysokości 173,10zł. Powyższe świadczenie rentowe obciążone jest potrąceniami z tytułu należności niealimentacyjnych w wysokości 241,80zł. Organ l instancji wskazał, że dochód Z. T. przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę 526,26 zł. Organ brał również pod uwagę możliwość przyznania wnioskodawcy szczególnej formy pomocy, przewidzianej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jaką jest specjalny zasiłek celowy, lecz nie znalazł szczególnych okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W ocenie organu l instancji udokumentowane wydatki Z. T. nie są nadmiernymi obciążeniami w stosunku do jego dochodów i jest on w stanie zrealizować je we własnym zakresie. Organ wskazał na wydatki Z. T. za media w grudniu 2009r. i styczniu 2010r. na kwotę 305,48zł. Ponadto strona przedstawiła fakturę do zapłaty za gaz za okres od 24 listopada 2009r. do 31 grudnia 2009r. na kwotę 583,72 zł, a także fakturę za energię elektryczna w kwocie 149,08 zł. Zdaniem organu dochody osiągane przez stronę z tytułu świadczenia rentowego przy racjonalnym gospodarowaniu są w stanie zabezpieczyć jego potrzeby, a ponadto strona korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej Interwencyjnego Zespołu Pomocy Międzyludzkiej. W grudniu 2009r. przyznano pomoc finansową w wysokości 500,00 zł oraz paczki żywnościowe. Ponadto organ wskazał, iż Z. T. nie wykorzystał swoich możliwości i uprawnień, gdyż nie odwołał się od decyzji lekarza orzecznika uznającego go za osobę zdolną do samodzielnej egzystencji, chociaż sam uznaje się za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, a także nie złożył wniosku o przydział mieszkania z zasobów gminy, mając świadomość, że po wykupieniu mieszkania na licytacji zostanie bez dachu nad głową. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z. T., wskazując, iż jego dochód uzyskiwany z tytułu renty, po odliczeniu potrąceń dokonanych przez komornika wynosi 585,36 zł. Odwołujący podniósł, iż w miesiącu lutym na jego wydatki złożyły się: rachunek za gaz w wysokości 583,72 zł, za prąd 149,08 zł, za wodę 30,63 zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie 25,00 zł, co daje sumę 788,43 zł. Ponadto podał, że ponosi koszty związane z przejazdem do poradni ortopedycznej w C oraz do poradni bólu w K, a także koszty związane z zakupem lekarstw (ok. 50,00 zł miesięcznie). Wskazał też, że pomoc finansową otrzymaną w grudniu 2009r. w kwocie 500 zł przeznaczył na bieżące potrzeby, m.in. na zakup odzieży zimowej. Odwołujący się podkreślił, iż propozycja ośrodka dotycząca usług opiekuńczych jest dla niego krępująca. Natomiast przyczyną braku odwołania od decyzji lekarza orzecznika ZUS był brak pouczenia o takiej możliwości. Odwołujący wskazał, iż stara się w miarę swoich możliwości opłacać bieżące rachunki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 kwietnia 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium uznało za prawidłowe ustalenia organu l instancji co do sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej odwołującego się, a więc dochód Z. T. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Dlatego organ l instancji mógł jedynie rozważyć przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium w przypadku odwołującego się nie zaistniała szczególna sytuacja uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Z. T. przedłożył rachunki: za zużycie gazu za okres od 19 września 2009r. do 24 listopada 2009r. na kwotę 254,83 zł, za wywóz nieczystości za listopad 2009r. w wysokości 17,00 zł oraz nieopłacony rachunek za zużycie wody za okres od 9 grudnia 2009r. do 19 stycznia 2010r. na kwotę 33,65 zł, fakturę za zużycie gazu za okres od 24 listopada 2009r. do 31 grudnia 2009r. na kwotę 583,72 zł, a także fakturę za energię elektryczną na kwotę 149,08 zł. Sam odwołujący się wskazywał na możliwość rozłożenia kwoty należności za gaz na raty, po wcześniejszym porozumieniu się z PGNiG. W ocenie Kolegium takie rozwiązanie w sytuacji Z. T. byłoby najbardziej odpowiednie, gdyż z uwagi na zbliżający się okres letni koszty zużycia gazu znacznie zmaleją, zatem strona nie będzie narażona na zaległości, a także będzie miała możliwość pokryć powstałe już zobowiązania. Odnosząc się do podniesionej przez Z. T. w odwołaniu kwestii braku możliwości odwołania się od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z uwagi na brak pouczenia o takiej możliwości - Kolegium wskazało, iż pouczenie o możliwości wniesienia sprzeciwu zostało zawarte w przedmiotowym orzeczeniu z dnia 14 lutego 2009r. na stronie 2. Skargę na decyzję SKO wniósł Z. T., zarzucając jej naruszenie: 1) prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4 w związku z art. 41 ustawy o pomocy społecznej przez błędną ich wykładnię, w wyniku której odmowa przyznania zasiłku celowego na opłatę gazu została określona nie w odniesieniu do sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, lecz w odniesieniu do ograniczonych możliwości finansowych organu; 2) prawa procesowego, mianowicie art. 77 § 1 kpa polegającego na nieprzeprowadzeniu z urzędu dowodu z dokumentu podającego ilość osób, będących podopiecznymi Ośrodka Pomocy Społecznej ,którym przyznano świadczenia pomocy socjalnej. Skarżący zarzucił także, że organy pomocy społecznej przekroczyły granice uznania administracyjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwolnienie go od ponoszenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2010r. umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę do wydania decyzji obu instancji, były bezsporne. Jeśli zatem skarżący od sierpnia 2008r. zamieszkuje sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód uzyskiwany z tytułu świadczenia rentowego wynosi 1.000,26 zł miesięcznie w tym dodatek pielęgnacyjny w wysokości 173,10 zł, to dochód Z. T. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Kryterium to, stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Dlatego organy zasadnie rozważały przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że właśnie taki szczególnie uzasadniony przypadek miał miejsce. Decyzja o przyznaniu takiego zasiłku jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego, jednak nie oznacza to, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne, lecz przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, powinny ocenić sytuację strony pod kątem przyznania jej specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśnić trzeba, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że miały miejsce drastyczne i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, którym strona nie mogła przeciwdziałać przy użyciu zwykłej ludzkiej zapobiegliwości (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 28 sierpnia 2008r. sygn. akt l OSK 1416/07, Lex Omega nr 489088). W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy pomocy społecznej, dokonując oceny sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej skarżącego, przekroczyły granice uznania administracyjnego. Z. T. w 2005r. złamał kość piętową prawej stopy, czego konsekwencją była amputacja prawego podudzia w roku 2008r. i z tego względu obecnie zmuszony jest on poruszać się przy pomocy kul. W dniu 14 grudnia 2009r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, iż skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy do 31 stycznia 2012r., lecz nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Zatem trudno oczekiwać, by skarżący, oprócz przysługującej mu renty, był w stanie uzyskać dodatkowy dochód. Ponadto nie może być interpretowana na niekorzyść skarżącego okoliczność, że nie wyraził on zgody na pomoc w formie usług opiekuńczych, skoro uważał, iż, potrafi samodzielnie zadbać o swoje potrzeby. Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi przecież, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Istotnym jest też, że skarżący jako powód ubiegania się o zasiłek wskazał nie potrzeby związane z jego stanem zdrowia, lecz konieczność opłacenia rachunku za gaz. Przedstawiona przez niego faktura za okres od 24 listopada 2009r. do 31 grudnia 2009r. opiewała na kwotę 583,72 zł, co niewątpliwie jest kwotą znaczną, biorąc pod uwagę, że skarżący nie mieszka w domu jednorodzinnym, lecz w mieszkaniu, zaś opłata za gaz za wcześniejsze dwa miesiące wyniosła 254,83 zł (k. 27 akt adm.). Wyraźnie więc wysokość ostatniego rachunku odbiega od kosztów gazu ponoszonych do tej pory przez skarżącego, co było skutkiem zimy. Zdaniem Sądu przekroczenie granic uznania administracyjnego w kontrolowanym postępowaniu polegało na braku zestawienia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącego z okolicznościami zaistniałymi w czasie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Tylko takie zestawienie pozwala na dokonanie prawidłowej oceny, czy w stosunku do konkretnej osoby zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji tego nie uczyniły, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego, ponownie rozpatrując sprawę, organy zobowiązane będą wziąć pod uwagę sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną skarżącego, w tym koszty bieżących opłat, leczenia, obciążenia świadczenia rentowego z tytułu potrąceń i ocenić, czy z wykorzystaniem posiadanych środków skarżący będzie w stanie samodzielnie poradzić sobie z sytuacją, w której się znalazł. Dopiero taka ocena będzie dokonana w granicach uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe orzeczono ja w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa oraz art. 135 ppsa.