III SA/Kr 762/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 39, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity, Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pakt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji – Prezydent Miasta – decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 i 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pakt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) odmówił R. B. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na czynsz. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że 30 marca 2009 r. R. B. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie mu pomocy finansowej na czynsz. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca mieszka sam, nie pracuje, pozostaje na leczeniu (aktualnie na zwolnieniu lekarskim). Utrzymuje się z zasiłku w wysokości 164,11 zł, pomniejszonego o zajęcia komornicze w kocie 3/5 tj. 98,47 zł należnego świadczenia oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 148,79 zł miesięcznie. Dochodem wnioskodawcy jest więc, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej także kwota egzekucji komorniczej w wysokości 15 % od zajętej kwoty tj. 14,77 zł. Łączny więc dochód wnioskodawcy w lutym i marcu 2009 r. wyniósł 229,20 zł. Organ I instancji podniósł, że w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477,00 zł przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ wskazał, że rozpatrując wniosek R. B. o udzielenie pomocy finansowej na opłaty czynszowe uwzględnił wszystkie okoliczności sprawy. Podniósł, ze wnioskodawca nie reguluje we własnym zakresie żadnych opłat mieszkaniowych, a organy pomocy społecznej udzielają mu systematycznej pomocy materialnej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Wnioskodawca nie może oczekiwać, że wszystkie problemy z jakimi się boryka zostaną rozwiązane przez pomoc społeczną. Organ I instancji podkreślił również, że decyzją z [...] 2009 r., znak: [...] został przyznany wnioskodawcy zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu butli gazowej w kwocie 115 zł wraz z zobowiązaniem go do przedłożenia faktury za zakup butli. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 3 kwietnia 2009 r. wnioskodawca został poproszony o rozliczenie kwoty zakupu przedmiotowej butli gazowej. R. B. złożył oświadczenie, że nie dokonał zakupu tej butli, a otrzymaną kwotę na ten cel przeznaczył na odpłatne wypożyczenie komputera. W związku z powyższym, organ I instancji, powołując się na art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie świadczenia w formie niepieniężnej, orzekł jak w sentencji decyzji. Odwołanie od tej decyzji wniósł R. B. podnosząc, że decyzja odmawiająca mu przyznania zasiłku celowego na czynsz jest krzywdząca. Nie jest on defraudantem środków finansowych, udzielonych mu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Otrzymanych pieniędzy nie zmarnotrawił, lecz wykorzystał zgodnie, jak to ujął, z hierarchią wartości i jego potrzebami bytowo – zawodowymi. Uważa, że wypożyczając komputer nie uczynił niczego złego. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że udzielanie pomocy, zgodnie z art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem ustawowego kryterium dochodowego, wskazanego w tym przepisie. Zgodnie z tym artykułem prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł przy zaistnieniu jednocześnie co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego o czym przesądza brzmienie przytoczonego wyżej przepisu. Kolegium podkreśliło, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000, sygn. ISA 945/00). Powołując się na ustalenia organu I instancji wskazało, że w dniu 30 marca 2009 r. R. B. zgłosił podanie o udzielenie pomocy finansowej, a podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego (3 kwietnia 2009 r.) uszczegółowił, że oczekuje m.in. zasiłku celowego na czynsz. Podniosło, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że odwołujący jest osobą samotnie gospodarującą, a jego dochód stanowi kwotę 229,20 zł (zasiłek okresowy w wysokości 164,11 zł pomniejszony o zajęcia komornicze w kwocie 3/5 tj. 98,47 zł należnego świadczenia, dodatek mieszkaniowy w wysokości 148,79 zł, kwota kosztów egzekucji komorniczej w wysokości 14,77 zł). W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzja organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na czynsz jest zasadna. Według bowiem regulacji art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. W tej sprawie R. B. wykorzystał przyznane mu świadczenie w sposób niezgodny z przeznaczeniem. Decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], przyznano mu bowiem zasiłek celowy w kwocie 115,00 zł na dofinansowanie do zakupu butli gazowej (karta akt nr 953). W dniu 3 kwietnia 2009 r. podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego R. B. poproszony przez pracownika socjalnego o rozliczenie kwoty zasiłku celowego złożył pisemne oświadczenie, że nie dokonał zakupu przedmiotowej butli, a otrzymaną kwotę zasiłku przeznaczył na odpłatne wypożyczenie komputera. Zdaniem Kolegium akta przedmiotowej sprawy są spójne, zawierają dokumenty oraz aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzoną dnia 3 kwietnia 2009 r., a to pozwala na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy bez dodatkowych wyjaśnień. W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak na wstępie. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł R. B. podnosząc w jej treści, że przyznane mu środki finansowe są niewystarczające do egzystencji dla każdego przeciętnego człowieka. Podkreślił, że wypożyczył odpłatnie komputer – dobro luksusowe, którego nigdy dotąd nie miał, by poznać jego obsługę i programy, jego zdaniem użyteczne i niezbędne do podjęcia zatrudnienia. W odpowiedzi na tą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko, zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie organy orzekające odmawiając przyznania skarżącemu – R. B. – zasiłku celowego na czynsz powołały się na art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazując na okoliczność wykorzystania przyznanych mu uprzednio środków finansowych na cele niezgodne z ich przeznaczeniem. Niewątpliwie organ pomocy społecznej rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego (art. 39 ustawy) działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, które nie oznacza jednak dowolności i swobody działania organu, lecz doznaje ograniczenia ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Prawdą jest, że stwierdzenie okoliczności marnotrawienia własnych zasobów finansowych, czy tez jak w tym przypadku, przyznanych świadczeń, może być podstawą odmowy udzielenia pomocy społecznej, zgodnie ze wskazanym art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu tego rodzaju działania beneficjentów podlegają, podobnie jak ich współdziałanie lub jego brak z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, ocenie. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżący leczy się psychiatrycznie. Z kserokopii skierowania do szpitala (k. 968 akt organu II instancji), dołączonego do protokołu ustnego zgłoszenia w dniu 30 marca 2009 r. podania o udzielenie pomocy (k. 971), wynika, że rozpoznano u skarżącego zespół depresyjny i zaburzenia osobowości. Doświadczenia życiowe i ogólna wiedza wskazują, że osoby cierpiące na tego rodzaju schorzenia mogą mieć pewne zaburzenia postrzegania rzeczywistości. Dokonują one często nieplanowanych działań, w tym np. zakupów zbędnych rzeczy, którymi interesują się tylko powierzchownie uważając je za istotne ze swojego punktu widzenia i na które są w stanie wydać niejednokrotnie duże oszczędności. Skoro zatem stan psychiczny skarżącego (który był znany organom orzekającym) mógł w bezpośredni sposób wpływać na takie a nie inne jego zachowanie, to nie uwzględnienie tego rodzaju okoliczności przy podejmowaniu decyzji o odmowie przyznania mu zasiłku celowego na czynsz stanowiło naruszenie postanowień artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, a następnie poddaniu ich ocenie we wzajemnej łączności w ramach swobodnej oceny dowodów. Nie powołanie ich w motywach wydanych rozstrzygnięć organów obu instancji narusza natomiast postanowienia art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić należy, że art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, opisujący w swej treści negatywne zachowania osób ubiegających się o pomoc, musi być, podobnie jak i jego ust 2 interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej. W pełni podzielić należy więc pogląd wyrażony w wyroku z 31 marca 2008 r.; sygn. akt III SA.Kr 934/06, publik w LEX nr 495190, że "Z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami uzależnionymi czy niepełnosprawnymi intelektualnie", czy też jak w tym przypadku dotkniętymi chorobą. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy przekroczyły ramy uznania administracyjnego poprzez naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 §1, 80 i 107 § 3 k.p.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Powyższe czyni, że zarówno decyzja organu I instancji jak i decyzja działającego jako organ odwoławczy - Samorządowego Kolegium Odwoławczego - nie odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.