III SA/Kr 763/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) WSA Krystyna Kutzner Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. K. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 25 kwietnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2017 r. odmawiającą przyznania skarżącemu M. K. świadczenia wychowawczego na dzieci A. K., M. K. i M. K. od 1 kwietnia 2016 r. do 15 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w ww. okresie wszyscy członkowie rodziny skarżącego zamieszkiwali na terytorium Hiszpanii i tam też miała miejsce koncentracja spraw skarżącego. Zgodnie więc z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 z późn. zm.) odmówiono skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Kolegium wskazało, że w takim wypadku nie miały zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy te miały natomiast zastosowanie począwszy od 16 sierpnia 2016 r., od tej bowiem daty skarżący wraz z rodziną przybywał na terytorium Polski. Kolegium wskazało, że wprawdzie skarżący zatrudniony był w K, ale posiadał kontrakt z uczelnią w Hiszpanii uprawniający do współpracy naukowej, co oznaczało, że pozostawał osobą aktywną zawodowo w Hiszpanii. W związku z powyższym, w zakresie świadczenia wychowawczego od 16 sierpnia 2016 r. Marszałek Województwa przekazał wniosek skarżącego wraz z opinią w sprawie pierwszeństwa do instytucji właściwiej Hiszpanii, tj. państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo miało pierwszeństwo przy przyznawaniu tego typu świadczeń. W skardze przesłanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie: 1. art. 68 rozporządzenia Nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. z 2004 r. Nr 166, str. 1 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 284, str. 1 z późn. zm.), a w konsekwencji przyjęcie, że do świadczenia wychowawczego od 16 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. miały w rozpoznawaj sprawie zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, pomimo, że skarżący od 16 sierpnia 2016 r. wraz całą rodziną przebywał w Polsce na stałe; został w Polsce zatrudniony w Akademii [...] w K; w Polsce znajdowało się centrum aktywności życiowej skarżącego i jego rodziny, a jako naukowiec posiadał również kontrakt z uczelnią w Hiszpanii uprawniający do współpracy naukowej, zatem nie wystąpiła "transgraniczność" uzasadniająca zastosowanie powołanych przepisów unijnych; 2. art. 23a ust 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.). - przez jego błędne zastosowanie pomimo braku spełnienia przesłanek, a konkretnie przez przekazanie wniosku o przyznanie zasiłku wychowawczego do Marszałka Województwa i wydanie w jego imieniu przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej (ROPS) błędnie opinii, że od 16 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i przesłanie wniosku skarżącego do urzędu w Hiszpanii, pomimo że w tym okresie ani skarżący, ani członek jego rodziny nie przebywał poza granicami Polski; 3. art. 4 ust. 1- 3 oraz art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, pomimo spełnienia przesłanek wyrażonych w ustawie do uzyskania świadczenia wychowawczego na trójkę najmłodszych dzieci; 4. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak rozpatrzenia w całości materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przesłuchania świadków zgłoszonych na okoliczność zaistnienia przesłanek upoważniających skarżącego do otrzymania świadczenia wychowawczego, co najmniej od dnia 16 sierpnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. i wydanie zaskarżonej decyzji bez dokonania przez organ odwoławczy jakichkolwiek samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi dokumentów: umów o dzieło zawartych z Akademią [...] w K z dnia 23 maja 2017 r., nr [...] i z dnia 24 lutego 2017 r., nr [...], Formularza ZAP-3 - zgłoszenia aktualizującego osoby fizycznej będącej podatnikiem, kserokopii legitymacji szkolnych dzieci skarżącego - na okoliczność faktycznego miejsca zatrudnienia skarżącego po 16 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu zarzutów skarżący wskazał, że powołany w decyzjach art. 68 rozporządzenia Nr 883/2004 nie zawiera przesłanek stwierdzenia zbiegu świadczeń rodzinnych – jak błędnie wskazały organy w ślad za Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej, a jedynie reguluje zasady dotyczące ustalenia pierwszeństwa kraju zobowiązanego do wypłaty takich świadczeń w wypadku powstania, w oparciu o wewnętrzne przepisy państw członkowskich, takiego zbiegu. Zdaniem skarżącego niezrozumiałym było dlaczego Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w jednym akapicie pisma z 30 listopada 2016 r. uznał, że po przeniesieniu się skarżącego z rodziną z Hiszpanii do Polski (tj. po 15 sierpnia 2016 r.) nastąpił zbieg uprawnień do pobierania świadczeń na terenie Polski i Hiszpanii, a w kolejnym akapicie stwierdził, że zbieg takich uprawnień na gruncie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia nie występuje, ani nie zachodzi element transgraniczny. W ocenie skarżącego, organ nie wykazał jakie okoliczności przemawiały za ustaleniem pierwszeństwa ustawodawstwa hiszpańskiego w odniesieniu do świadczeń od 1 kwietnia 2016 r. do 15 sierpnia 2016 r. Skarżący zarzucił również, że organ bez żadnej weryfikacji przyjął, że od 16 sierpnia 2016 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę w Hiszpanii, podczas gdy jego żona jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski. Organy nie ustaliły jaki charakter miał kontrakt łączący skarżącego z hiszpańską uczelnią i czy po opuszczeniu Hiszpanii można jeszcze było mówić o jego "zatrudnieniu", a nie jedynie o relacjach naukowych z uczelnią w której pracował. W związku z tym w sprawie nie miały zastosowania unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Z ostrożności procesowej, uznając, że przepisy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie w sprawie, w ocenie skarżącego, pierwszeństwo miały przepisy polskie, gdyż jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji, jak również wg. opinii Regionalnego Ośrodka, cała rodzina skarżącego mieszkała w Polsce, a ponadto kwota świadczenia wychowawczego w Polsce przewyższała odpowiednik tego świadczenia w Hiszpanii. Skoro zatem od 16 sierpnia 2016 r. skarżący wraz z rodziną przebywał w Polsce to błędnie zastosowano art. 23 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przekazanie wniosku wraz z dokumentami Marszałkowi Województwa. Skarżący dodawał, że z kolei w odniesieniu do świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia 2016 r. do 15 sierpnia 2016 r. zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia Nr 883/2004. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto odnosząc się do podniesionych zarzutów organ wskazał, że skarżący w dniu 22 listopada 2016 r. w postępowaniu przed Marszałkiem Województwa sam wskazał, że w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do dnia składania oświadczenia przebywa w Hiszpanii. Natomiast w piśmie z dnia 30 listopada 2016 r. Regionalny Ośrodek wyjaśnił - z powołaniem podstawy prawnej, na jakiej podstawie ustalono koordynacje systemów zabezpieczenia społecznego z uznaniem kraju pierwszeństwa jako kraju zatrudnienia na terenie Hiszpanii, które to ustalenia organ odwoławczy podzielił. W odniesieniu do zarzutu braku wysłuchania świadków i przeprowadzenia dodatkowych dowodów organ wskazał, że zaskarżona decyzja rozstrzygała o prawie do świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia 2016 r. do 15 sierpnia 2016 r., tym samym nie było zasadnym prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego obejmującego swoim zakresem okoliczności powstałe po 16 sierpnia 2016 r. Ponadto kontroli instancyjnej podlegało rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia 2015 r do 15 sierpnia 2016 r., zatem w tym postępowaniu organ odwoławczy nie był władny rozstrzygać o działaniach Marszałka Województwa dotyczących wniosku skarżącego przekazanego wraz z tymczasową decyzją do instytucji właściwej państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organ II instancji w sposób dowolny ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, naruszając tym samym art. 77§1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na rozstrzygnięcie. Sąd uchylił również decyzję organu I instancji ponieważ zasada dwuinstancyjności przy dostrzeżonych błędach w rozpatrzeniu i ocenie zgromadzonego materiału dowodowego wymagała ponownego postępowania przed organem I instancji, czego nie dostrzegł organ odwoławczy. Złożone w toku postępowania odwoławczego dokumenty (zaświadczenia z Akademii [...]) wskazywały nie tylko na posiadanie w Polsce od 16 sierpnia 2016 r. centrum życiowych interesów (ta okoliczność właściwie była bezsporna), ale przede wszystkim na zatrudnienie skarżącego w Polsce. Fakty te dodatkowo potwierdzają dokumenty złożone do skargi jako załączniki: umowy o dzieło skarżącego, kserokopie legitymacji szkolnych czworga dzieci skarżącego, zgłoszenia aktualizacyjne ZAP-3 (wskazujące na polską rezydencję podatkową). Organ odwoławczy nie dostrzegł więc, że organ I instancji uznał, że skarżący pracuje zawodowo wyłącznie na terenie Hiszpanii i takie informacje przekazał Regionalnemu Ośrodkowi Polityki Społecznej. Skarżący, co trzeba wyraźnie podkreślić, na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego w ogóle nie wspominał o zatrudnieniu w Polsce. To w konsekwencji stało się bezpośrednią przyczyną wydania opinii o "pierwszeństwie" przepisów hiszpańskich za okres od 16 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom polskim. Skarżący niewątpliwie posiada obywatelstwo polskie i to on wystąpił o przyznanie świadczenia (z akt nie wynika przy tym, aby niepracująca zawodowo żona skarżącego złożyła w Hiszpanii z analogiczny wniosek). Dodatkowo jednak art. 1 ust. 3 powołanej ustawy stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (a więc m.in. obywatelom polskim), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W konsekwencji rację miały organy, że za okres przebywania całej rodziny w Hiszpanii, gdzie skarżący uzyskiwał dochody z pracy zarobkowej – polskie świadczenie wychowawcze mu nie przysługiwało. Żaden przepis tj. ani polska ustawa, ani przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ani też Konwencja o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Hiszpanii, podpisana w Madrycie dnia 22 lutego 2001 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 28, poz. 244 z późn. zm.) nie przewidują możliwości ustalenia prawa do polskiego świadczenia wychowawczego (rodzinnego) obywatelom polskim, ale przebywającym stale z rodziną w Hiszpanii i tam uzyskującym dochody z pracy zarobkowej. Okoliczność ta zresztą nie była kwestionowana przez skarżącego. Sąd zaznacza, że właściwie nie wiadomo czy skarżący po powrocie do Polski (od 16 sierpnia 2016 r.) uzyskiwał wyłącznie wynagrodzenie w Polsce (jako visiting profesor) czy też zatrudniony był (w rozumieniu: otrzymywał faktycznie jakiekolwiek wynagrodzenie) zarówno na Uniwersytecie w B jak i w Akademii [...]. Organy nie ustaliły tej okoliczności w ogóle. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 68 ust.1 lit. b pkt iii rozporządzenia Nr 883/2004 o pierwszeństwie zastosowanego ustawodawstwa jeżeli świadczenia uzyskiwane są na podstawie miejsca zamieszkania (a tak jest zgodnie z ww. art. 1 ust. 3 ustawy o oświadczeniach rodzinnych), rozstrzyga miejsce zamieszkania dzieci. Na tę okoliczność organy nie zwróciły w ogóle uwagi. Zgodnie z ww. art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skoro w postępowaniu odwoławczym skarżący przedstawił dowody na pracę zarobkową w Polsce, to organ II instancji powinien dostrzec, że należy ustalić w których krajach skarżący uzyskuje wynagrodzenie i gdzie zamieszkują jego dzieci. Sąd dostrzega, że na wstępnym etapie postępowania to sam skarżący wskazał jako wyłączne miejsce pracy i zamieszkania – Hiszpanię, niemniej jednak już w odwołaniu precyzował, że pracuje po 15 sierpnia 2016 r. również w Polsce. Organ odwoławczy nie może poprzestać na kontroli uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej. Postępowanie odwoławcze polega również na ponownym zebraniu (oczywiście nie oznacza to powtarzania czynności dowodowych) i rozpatrzeniu dowodów zgodnie z ww. art. 77 § 1 k.p.a. "Rozpatrzenie dowodów" oznacza m.in. ocenę kompletności zgromadzonego materiału dowodowego tzn. organ bada czy zgromadzono wszystkie dowody, które powinny zostać przeprowadzone na potwierdzenie istnienia lub nieistnienia istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Jak bowiem wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 czerwca 2017 r., III SA/Kr 266/17: "Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, czy jego oceny skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji" (dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl). Następnie po zebraniu i zweryfikowaniu kompletności materiału dowodowego zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie, jak już Sąd zauważał powyżej, organ odwoławczy nie ustalając w istocie gdzie dokładnie pracował skarżący po 15 sierpnia 2016 r. i gdzie mieszkały jego dzieci zbyt pochopnie przyjął, że pierwszeństwo będą miały przepisy hiszpańskie. W ponownym postępowaniu organy zweryfikują precyzyjnie gdzie w okresie zasiłkowym od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. skarżący faktycznie pracował, skąd (w jakim kraju) uzyskiwał faktyczne wynagrodzenie, gdzie mieszkały dzieci skarżącego – gdzie znajdowało się centrum życiowe skarżącego i jego rodziny tzn. gdzie mieszkali z zamiarem stałego pobytu, o czym mogą świadczyć dowody na okoliczność uczęszczania do szkół przez dzieci skarżącego, miejsce zgłoszenia rezydencji podatkowej. W razie wystąpienia tzw. elementu transgranicznego tzn. zbiegu potencjalnych uprawnień do świadczeń o charakterze polskiego świadczenia wychowawczego (praca zawodowa w Polsce i Hiszpanii) – organ I instancji ponownie wystąpi do Marszałka Województwa - Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej celem wydania opinii. W oparciu o tę opinię organ wyda decyzje w przedmiocie wniosku skarżącego. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa procesowego jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135). Uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji Sąd zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 257 zł na zasadzie art. 200 i 205 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205§1). Skarżący wpłacił 200 zł tytułem opłaty za skargę. Koszty pełnomocnika stanowiły sumę 240 zł wynagrodzenia dla pełnomocnika oraz 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.