III SA/Kr 770/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprzeciwu R. A. od postanowienia Referendarza Sadowego z dnia 12 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 1 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 12 lutego 2018 r. R. A. wniósł za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2017 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 1 czerwca 2017 r. nr [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w dniu 15 stycznia 2018 r. skarżący złożył wniosek o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6 czyniąc w niej adnotację o treści: "Nie dotyczy (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym poczynił adnotację o treści: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką M. A. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody określił na kwotę 5921,50 zł (4855,50 zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Uzasadniając swoje starania skarżący odniósł się do okoliczności nurtujących go spraw, podnosząc że z uwagi i na ich mnogość i na wyczerpanie się możliwości finansowych nie posiada środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Podał, że nie ma żadnego majątku, utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego, a dochód z tego tytułu i w wykazanej wysokości nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części gdyż koszty wpisów sądowych znacząco przewyższają środki pieniężne, którymi dysponuje. Wykorzystując część pozostających mu środków łoży bowiem na utrzymanie rodziny przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Wyjaśnił, że mieszkanie przy os. W w J wynajmuje. Co się zaś tyczy wykazanego zasiłku chorobowego to uległ on częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu br. otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości. Później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku od czego skarżący się odwołał. Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. 600 zł (nie gromadzi i nie posiada stosownej dokumentacji). Równocześnie zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 730000 zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem 829126,68 zł. Jego rachunki bankowe i firmowe i prywatne zostały zajęte. Do wniosku dołączył następujące dokumenty źródłowe: Umowę majątkową małżeńską na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6.1.2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; umowę najmu z treści której wynika, że skarżący jest najemcą części mieszkania na os. W w J, którą wynajął na okres 10 lat za kwotę 10 tyś. zł; zaświadczenia Starostwa Powiatowego, że ani skarżący ani jego firma na figurują w ewidencji pojazdów jako właściciel/współwłaściciel pojazdów; zaświadczenie oraz decyzję ZUS które potwierdzają wypłacenie zasiłku chorobowego skarżącemu w deklarowanej wysokości w sierpniu br. jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28.8.2017 do 27.09.2017 r.; fakturę wystawianą na firmę skarżącego za obsługę księgową; rachunek za telefon wystawiony na firmę skarżącego; listę płac pracowników w firmie skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS i US; zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...] w których podano, że skarżący jest klientem tego banku przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 14.267.767,69 zł. Posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem 100 tyś. zł z dostępnymi na dzień 9.11.2017 r. środkami w kwocie 7885,64 zł; historię rachunku bankowego; tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając postanowienie Referendarz podał, że do obecnie składanego wniosku w niniejszej sprawie skarżący nie dołączył przedstawianego w innych sprawach (np. sygn. akt III SA/Kr 1056/17; III SA/Kr 1061/17; III SA/Kr 985/17; III SA/Kr 1010/17) zeznania PIT-36L wraz z Informacją PIT-B z których wynika, że w 2016r. skarżący na prowadzonej działalności osiągnął przychód rzędu 92.209.505,03 zł (słownie: dziewięćdziesiąt dwa miliony złotych dwieście dziewięć tysięcy pięćset pięć tysięcy 03/100) z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę 337.703,32 zł. Nie dołączył nadto przedstawianych gdzie indziej deklaracji VAT-7 za miesiące 7-9 2017 r. Ponieważ jednak informacje zawarte w tych dokumentach źródłowych są znane na zasadzie notorii urzędowej, nie zachodzi potrzeba wzywania strony o nadesłanie tych dokumentów źródłowych. Dodał, że stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych o ile nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oświadczenie strony ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa bowiem co do zasady na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). Trzeba również pamiętać, że ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa a co za tym idzie wiąże się z przerzuceniem tego ciężaru na resztę społeczeństwa powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto zgodnie z wolą ustawodawcy o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie stan majątkowy strony ale również jej stan rodzinny (arg. ex art. 252 §1 ppsa). Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw zarzucając, że orzeczenie to narusza przepisy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. R. A. podniósł, że zgodnie z poglądami doktryny fakty powszechnie znane to zjawiska przyrody, okoliczności i zdarzenia, które z założenia powinny być znane każdemu dorosłemu, rozsądnemu, charakteryzującemu się przeciętnymi wartościami człowiekowi. Oznacza to, że dokumenty wskazane przez Referendarza tj. PIT 36-L, PIT-B, deklaracja VAT – 7 za miesiąc lipiec-wrzesień nie mogły zostać uznane za fakty powszechnie znane, dlatego też, jeżeli zaszła wątpliwość co oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, należało na zasadzie art. 255 p.p.s.a. wezwać skarżącego o nadesłanie tych dokumentów. Interpretacja na niekorzyść skarżącego wątpliwych okoliczności zamiast jej wezwania stanowi naruszenie art. 255 p.p.s.a. Dodał, że w uzasadnieniu brak jest wykazania, dlaczego dokumentom i oświadczeniom skarżącego odmówiono mocy dowodowej. W szczególności na uwagę zasługuje fakt, iż Starszy Referendarz Sądowy powołał się na formularz PIT- 36-L, VAT-7 (mimo że nie były one przedstawione przez skarżącego w niniejszym postępowaniu), potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawiane na firmę skarżącego. Nie powołał natomiast pozostałych dokumentów, m. in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28.08.2017 r. do 27.09.2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia, dla którego odmówił im mocy dowodowej. Powyższe wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania pomocy prawnej skarżącemu, co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy. Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekracza 300000,00 zł. Ponadto odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swoje prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." Z kolei w myśl przepisu art. 246 § 1 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt l FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W ocenie Sądu, referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie, czy jego żona będzie w stanie okazać mu pomoc w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podziela stanowisko i rozważania referendarza sądowego co do konieczności udzielenia przez skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonki, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Również bowiem w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt l OZ 1349/15). Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że liczba ponad stu postępowań sądowych, w których skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także brak obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Okoliczność, iż skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest bowiem argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu go od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi skarżący i na rozmiary jakie wskazuje wykazany w 2016 r. przychód. Sąd podzielił także w całości stanowisko referendarza sądowego, co do oceny majątkowej skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej skarżącego, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. W skarżonym postanowieniu wymienione zostały wszystkie dokumenty przedłożone z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które były przedmiotem analizy i oceny i nie wynika z uzasadnienia tego postanowienia by decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego z nich zadłużenia referendarz sądowy odmówił mocy dowodowej. Jeżeli natomiast chodzi o dokumenty, na które powołał się referendarz sądowy, tj. zeznanie PIT-36L wraz z Informacją PIT-B za rok 2016 oraz deklarację VAT-7 za miesiące lipiec-wrzesień 2017 r., a których skarżący nie przedłożył w niniejszej sprawie, to należy stwierdzić, że ustalając sytuację majątkową skarżącego Sąd może oprzeć się nie tylko na dokumentach przedłożonych przez stronę w konkretnej sprawie, ale także tych przedłożonych przez nią w innych sprawach. Pozwala to bowiem na pełniejsze zobrazowanie sytuacji majątkowej strony i ustalenie, czy przysługuje jej prawo pomocy. Reasumując Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.