III SA/Kr 779/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. sprawy ze skarg B. H. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dnia 19 kwietnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata Z. D. - Kancelaria Adwokacka, ul. [....] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 960 (dziewięćset sześćdziesiąt ) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. I. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 19 kwietnia 2016 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania B. H. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016r., odmawiającej przyznania B. H. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016r.utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. II Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z 21 kwietnia 2016 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania B. H. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016r., odmawiającej przyznania B. H. specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2015r. do 31 października 2016r. w związku z opieka nad T. H. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Ustalono następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Organ l instancji w obu sprawach na podstawie załączonych do wniosków dokumentów ustalił łączny dochód rodziny B. H. za 2014r. który wynosił 32 437,18zł. Na dochód ten składało się: stypendium dziecka w kwocie 344zł, dochód uzyskany przez T. H. - męża strony z tytułu renty - ustalony na podstawie w kwot wykazanych w zaświadczeniu z urzędu skarbowego, oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Dochód roczny za 2014r. w przeliczeniu na dochód miesięczny rodziny wynosi 2703,10 zł, a na członka rodziny 901,03 zł miesięcznie. Organ stwierdził, że w sprawach nie zachodzi żadna z sytuacji, przewidzianych w art. 3 pkt 23 ustawy, dająca podstawę pomniejszenia dochodu rodziny o dochód utracony. Zatem wysokość miesięcznego dochodu rodziny wnioskodawczyni nie uprawnia do przyznania jej wnioskowanych świadczeń rodzinnych, ponieważ przekracza on kryterium dochodowe określone w art. 5 ust 1 ustawy, jak i to wskazane w art. 5 ust.3 ustawy. B. H. złożyła odwołania od powyższych decyzji zarzucając jej, iż dochód ustalony w tej decyzji jest nieprawidłowy to znaczy za wysoki, ponieważ dochód wykazany w zaświadczeniu z urzędu skarbowego z dnia 4 września 2015 r., w kwocie 35 169,36 zł został osiągnięty faktycznie od 1 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2014r. Zatem kwota tego dochodu powinna być podzielona przez 24 miesiące a nie przez 12 miesięcy. Odwołująca podkreśliła, iż dochód męża wykazany w zaświadczeniu to wyrównanie z tytułu renty za rok 2013 i 2014, które zostało wypłacone jej mężowi po wygranej sprawie w sądzie. Ponadto podała, iż dochód męża nie został pomniejszony o kwotę 9 089,27zł przeznaczoną na pokrycie świadczeń pobranych w 2013r. przez jej męża z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz z świadczeń z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołania stwierdziło, że w niniejszych sprawach prawo do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2015/2016 winno być ustalone na podstawie dochodu uzyskanego przez członków rodziny w roku kalendarzowym 2014. Wskazało, że ustalony według powyższych reguł dochód może być modyfikowany wyłącznie w sytuacji uzyskania lub utraty dochodu - czyli w okolicznościach przewidzianych w art. 3 pkt 23 i 24 ustawy w związku z art. 5 ust. 4 i ust. 4a i ust.4b ustawy. Podstawę do wyliczenia dochodu rodziny B. H. w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiła suma dochodów osiągniętych w 2014r. na którą składały się: stypendium dziecka – 344 zł, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego – 1 378,28 zł oraz dochód T. H. w kwocie 30 714,90 ustalony na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r. Zsumowanie wyżej opisanych kwot dochodu, jakie rodzina odwołującej uzyskała w 2014r- dało dochód w wysokości 32 437,18 zł = 344,00 zł+ 1378,28 zł +30714,90 zł, co w przeliczeniu na miesięczny dochód wyniosło 2 703,10 zł (3 2437,18 zł : 12 miesięcy), z kolei na osobę w rodzinie miesięcznie przypada kwota 901,03 zł (2 703,10 zł :3 osoby = 901,03zł). Dochód ten zatem przekroczył kwotę 674 zł, stanowiącą kryterium dochodowe przewidziane przez przepis art.5 ust.1 ustawy, uprawniającą do przyznania zasiłku rodzinnego , o kwotę 227,03 zł ( 901,03 zł - 674zł = 227,03 zł). Ponadto dochód ten przekroczył kwotę maksymalnego kryterium dochodowego przewidzianego w art. 16a ust .3 omawianej ustawnej - które wynosiło 763,00zł ( 674,00 zł + 89,00 zł). Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż argumenty podnoszone przez odwołującą nie mogą zostać uwzględnione ponieważ nie każda sytuacja związana z utratą dochodu daje podstawę do pomniejszenia dochodu rodziny o kwotę dochodu utraconego poprzez zastosowanie reguły przewidzianej art. 5 ust .4 ustawy. Ustawodawca w cyt. wyżej art. 3 pkt 24 ustawy zwarł zamknięty katalog okoliczności wywołujących na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych utratę dochodu. Występujący w stanie faktycznym niniejszej sprawy fakt wypłaty w 2014r. mężowi strony świadczeń rentowych za okres od 16 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. nie wypełnia żadnej przesłanki przewidzianej w art. 3 pkt 23 ustawy zawierającym zamknięty katalog sytuacji związanych z dochodem "utraconym ". Ponadto obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają również możliwości pomniejszenia przyznanych mężowi strony świadczeń rentowych, o kwoty, które Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezpośrednio przekazał do powiatowego urzędu pracy czy ośrodka pomocy społecznej, z tytułu pobieranego przez męża strony zasiłku dla bezrobotnych i zasiłku stałego, w okresie za który uzyskał on prawo do renty. Zwrot ten był podyktowany tym, że uprawnienie do renty powoduje iż w czasie korzystania z tego uprawienia nie przysługuje zasiłek dla bezrobotnych czy zasiłek stały. Zatem, skoro mąż strony pobrał te świadczenia w okresie gdy uprawnienie do renty mu przysługiwało musiał te zasiłki zwrócić. Argumenty podnoszone w odwołaniu przez B. H. istotne ze względu na sytuację rodziny nie mogą zostać uwzględnione albowiem sytuacja związana z wypłatą w 2014r. świadczenia należnego za rok poprzedni tj. 2013r. nie została wymieniona przez ustawodawcę w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierającym katalog sytuacji stanowiących utratę dochodu. Z kolei z uwagi na fakt ,iż świadczenia rentowe są ujęte w definicji dochodu zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy, świadczenia otrzymane w 2014r. muszą być ujęte w dochodzie rodziny przy określeniu uprawnienia strony do wnioskowanych świadczeń rodzinnych na okres od 1 listopada 2015r. do 31 października 2016r Z uwagi na to, że ustalony w powyższy sposób miesięczny dochód rodziny odwołującej przekracza kryteria wyznaczone ustawą, to wnioskowane świadczenia rodzinne nie przysługują. Możliwość przyznania tych świadczeń rodzinnych determinowana jest poprzez kryterium dochodowe, nie zależy zatem od uznania organu orzekającego. W tej sytuacji nie mają wpływu na kwestię przyznania świadczeń ani sytuacja rodzinna, ani zdrowotna. Decyzja w sprawie przyznania świadczeń należy do tzw. decyzji związanych, co oznacza, że organ administracji publicznej orzekający w sprawie nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe, musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej. Na te decyzje skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. H. zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w szczególności art. 16 a poprzez uznanie, że nie są spełnione przesłanki do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na to, iż łączny dochód rodziny przekracza kwotę 764 zł, co wynika z błędnej interpretacji przepisów. W uzasadnieniu skarg podniesiono, że wydane decyzje naruszają prawo materialne w stopniu, który wpływa na ich wadliwość. Organy błędnie policzyły dochód rodziny skarżącej i wliczyły jednorazowe wyrównanie renty T. H., które dotyczyło jedynie okresu 24 miesięcy. Dochód T. H. wskazany w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego z dnia 4 września 2015 r. jest niewspółmierny do uzyskiwanego dochodu jak również czasu, w którym został osiągnięty. W konkluzji skarg B. H. wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz decyzji poprzedzających wydanych przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. Sąd działając na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a. postanowił połączyć sprawy ze skarg B. H. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt III SA/Kr 779/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonych decyzji i utrzymanych nimi w mocy decyzji organu I instancji w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skargi zasługują na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy prawidłowości wyliczeniu dochodu rodziny za 2014 r. w związku z uzyskanym w tym roku – dochodem 30 714,90 zł uzyskanym przez T. H. stanowiącym wyrównanie z tytułu renty za rok 2013 i 2014, które zostało wypłacone T. H. po wygranej sprawie w sądzie. Zatem rozważenia w niniejszej sprawie wymaga, czy prawidłowa jest wykładnia powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów art. 5 ust. 4 i 4a w zw. z art. 3 pkt 23 i 24 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), która pozwala uwzględnić dochód uzyskany w 2014r bez względu na to, czy ten ostatni w dacie rozpatrywania wniosku istniał. To znaczy czy zasadne jest zsumowanie tych źródeł dochodu przy ustaleniu prawa do wnioskowanych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosując wykładnię przepisów nie dostrzegło okoliczności że dochód T. H. stanowił skapitalizowaną rentę za rok 2013 i 2014), z tą istotną różnicą, że ten dochód T. H. nie był już uzyskiwany w roku następnym po roku poprzedzającym okres zasiłkowe (w rozpoznawanej sprawie rok 2015), był już niewątpliwie niższy. Rzeczywista sytuacja finansowa rodziny zatem była inna. To zaś prowadzi do następujących wniosków: niewątpliwie funkcją art. art. 5 ust. 4 i 4a omawianej ustawy jest aktualizacja dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Z analizy takich pojęć, jak dochód rodziny (art. 3 pkt 2) i okres zasiłkowy (art. 3 pkt 10) wynika bowiem, że pomiędzy okresem, który jest istotny dla ustalenia dochodu rodziny, a czasem ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnym, może upłynąć na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej rodziny z powodu uzyskania nowych, czy też utraty dotychczasowych źródeł dochodów. Przy czym zważyć należy, iż zasadą jest, że dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w niniejszej sprawie rok 2014). Tak ustalony dochód może zostać pomniejszony w związku z utratą źródła dochodu w roku bieżącym (w niniejszej sprawie rok 2015) przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego, lub powiększony o uzyskane w tym okresie nowe (dodatkowe) źródło dochodu. Przyjęcie przez ustawodawcę takiego mechanizmu ustalenia dochodu rodziny uprawniającego do wnioskowanych świadczeń rodzinnych ma zatem na celu zweryfikowanie źródeł dochodów rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku bierze się pod uwagę zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zdaniem Sądu również utrata bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku i dodatków do tego zasiłku. Zagadnienie momentu wystąpienia zdarzeń uzasadniających korektę dochodu było na gruncie ustawy sprzed jej nowelizacji ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom, uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) rozpatrywane w orzecznictwie sądowym niejednolicie. Rozbieżności usunęło nowe brzmienie art. 5 ust. 4, w którym wprost wskazano, że ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, w przypadku jego utraty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Natomiast, co jest istotne w niniejszej sprawie, treść art. 5 ust. 4a ustawy wskazuje jednoznacznie że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W związku z interpretacją tego przepisu Sąd stwierdza, że organy obu instancji rozpoznający niniejszą sprawę ustalając dochód rodziny skarżącej wbrew treści art. art. 5 ust. 4a ustawy przyjęły, że na dochód rodziny skarżącej 2014 r., składa się dochód 30 714,90 zł. T. H. będący wyrównaniem z tytułu renty za rok 2013 i 2014, mimo że dochód ten nie był uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Dochód T. H. zgodnie z treścią art. art. 5 ust. 4a ustawy nie stanowił dochodu rodziny. W ocenie Sądu dochodem rodziny skarżącej 2014 r., jest stypendium dziecka- 344 zł i dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego- 1 378,28 zł. zaś dochodem uzyskanym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest renta T. H., która doliczona do średniego dochodu członka rodziny z 2014r i podzielona przez ilości osób w rodzinie obrazuje rzeczywisty dochód rodziny z daty przyznawania lub odmowy przyznania przedmiotowych świadczeń. Reasumując żaden z orzekających organów nie dokonał jednakże wykładni, kiedy to jest ten moment czasowy – "dnia ustalania prawa do świadczeń rodzinnych" - stanowiący cezurę ustalania zaistnienia przesłanki kontynuacji uzyskiwanego dochodu przez członka rodzony beneficjenta, o której mowa w art. 5 ust. 4a in fine ustawy. Rzeczywiście z prawidłowej wykładni wskazanych przepisów art. 5 ust. 4 i 4a oraz 4b ustawy wynika, że powinno się przy obliczaniu dochodu rodziny uwzględniać wszystkie uzyskiwane dochody przez poszczególnych jej członków uzyskane po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie ani organ I instancji, ani Kolegium nie ustaliły jak jest rzeczywisty dochód męża skarżącej uzyskany w 2015 r., w dacie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przyjmując przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należało uwzględnić przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej jedynie jej dochody uzyskane w 2014 r jeżeli dochody te były uzyskiwane w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a następnie dokonać aktualizacji dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Z tych też względów Sąd uwzględnił skargi i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone decyzje oraz utrzymane nimi w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Oznacza to, że organy administracji ponownie rozpatrzą sprawę z wniosków skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych, z uwzględnieniem wykładni przepisów prawa materialnego przyjętej przez Sąd. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.