III SA/Kr 788/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do Domu Pomocy Społecznej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że nie ma rodziny . Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 90 m2 z pięćdziesięciometrowym mieszkaniem, stodoła i obora o takim metrażu oraz 2,5 hektarowa nieruchomość rolna. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje miesięczne dochody oszacował na kwotę 760 zł renty rolniczej. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że jest właścicielem wykazanego gospodarstwa rolnego ale nie ma z niego żadnych dochodów. Z renty rolniczej w wysokości 760 zł zostaje mu po ściągnięciu kwot przeznaczonych na utrzymanie w domu opieki 226 zł, które przeznacza na lekarstwa i środki sanitarne. Skarżący jest osobą ze sparaliżowanymi kończynami górnymi i dolnymi, z uszkodzonym rdzeniem kręgowym, od 18 lat na wózku inwalidzkim. W oparciu o przestawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, iż skarżący boryka się z problemem niepełnosprawności oraz długotrwałej, ciężkiej choroby. Jest osobą przewlekle chorą a ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki. Należący do skarżącego dom jest pozbawiony bieżącej wody, łazienki i WC. Nie ma bliskiej rodziny. Jedyną osobą jest ojciec przebywający w hospicjum, którego stan zdrowia jest zły i nie jest zdolny do zapewnienia pomocy. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiot skargi w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym opatrzono symbolem "6322" (vide: zarządzenie z 12.07.11 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. Skarżący korzysta więc z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Mając na uwadze powyższe postanowiono więc jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje jednak bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa) a owa dokładność stopniowana jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała". Zgodnie natomiast z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienia to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Jest ono wystarczające do oceny sytuacji bytowej strony i jej aktualnych możliwości płatniczych. Wynika z niego, że skarżący mimo posiadanego majątku nie należy do osób zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać osobę niepełnosprawną, otrzymującą niewielką rentę rolniczą. Przyjętego spojrzenia nie zmienia ujawniony przezeń majątek w postaci niewielkiego gospodarstwa rolnego. Chociaż bowiem co do zasady ma on określoną wartość podkładową dla ewentualnej pożyczki to jednak wysokość realnych dochodów skarżącego powoduje, że kwestia wymaganej przez banki zdolności kredytowej jest więcej niż dyskusyjna. Zbycia tego gospodarstwa w celu zdobycia środków na koszty postępowania trudno zaś od niego wymagać. Stanowiłoby to bowiem pozbawienie skarżącego koniecznego utrzymania (por. orzecz. SN z 6.11. 1953 r., IC 1427/53 OSN 54/2/52). Z zasad doświadczenia życiowego wynika też, że osoba borykająca się z problemami zdrowotnymi powinna dysponować pewnym zabezpieczeniem na wypadek jakichś poważniejszych powikłań nawet gdy Państwo deklaruje powszechny oraz bezpłatny dostęp do służby zdrowia. Pozostaje bowiem cały szereg kosztów dodatkowych choćby na część leków nierefundowanych czy zaordynowanej diety. Biorąc pod uwagę problemy zdrowotne trudno skarżącego trudno czynić mu zarzuty, że nie stara się poprawić swej sytuacji własnym staraniem. Skarżący nie miał wreszcie możliwości by poczynić oszczędności. Pomijając, że taka argumentacja niezbyt przyjmuje się w praktyce orzeczniczej sadów administracyjnych ważniejszym jest to, że dochody skarżącego są niższe od przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce poza tym nie można tracić z pola widzenia, że większa jej cześć ściągana jest na utrzymanie w domu opieki pozostałe zaś środki przeznacza tylko na leki i środki sanitarne. Biorąc to wszystko pod uwagę udzielono więc skarżącemu wnioskowanej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.