III SA/Kr 792/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata E. B. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 kwietnia 2010 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2010 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania skarżącej G. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego, na pokrycie kosztów leczenia, opłat i żywności w miesiącu lutym 2010 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na bieżące leki oraz opłaty za media i jedzenie. Skarżąca uzasadniła wniosek wysokimi cenami za media, złym stanem zdrowia, chorobą syna, a także brakiem pracy. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w stałym leczeniu wielu poradni specjalistycznych w W i w K z powodu choroby wielonarządowej - tocznia. Syn skarżącej cierpi na astmę. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D., mąż S. mieszka z rodziną, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Kryterium dochodowe pozwalające zakwalifikować rodzinę skarżącej do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach wynosi 702 zł (351 zł na osobę). Dochód netto rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a więc w miesiącu grudniu 2009 r. wyniósł 711 zł netto. Decyzją z dania [...] 2010 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania żądanej pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że pomimo przekroczenia kryterium finansowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, rozważano w granicach uznania administracyjnego, możliwość przyznania skarżącej ewentualnej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego pieniężnego. Nie stwierdzono ku temu dostatecznych podstaw albowiem uznano, że skarżąca ma możliwość poprawienia swojej sytuacji materialnej egzekwując od męża zasądzone na siebie alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Zaznaczono też, że skarżąca w sposób stały korzystała z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego w wysokości 30 zł, zasiłku okresowego w wysokości 140 zł, świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 400 zł i świadczeń rodzinnych w wys. 141 zł miesięcznie - wszystkie te świadczenia wypłacane były z MOPS-u. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła odwołanie. Podniosła w nim, że udzielana jej pomoc nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, w tym wysokich kosztów leczenia siebie i syna. Podkreśliła, że zarówno ona, jak i jej syn cierpią na poważne schorzenia. Do odwołania dołączyła kserokopie rachunków za leki, żywność i środki czystości. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdzono, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Podkreślono, że instytucja pomocy społecznej ma charakter jedynie pomocniczy, natomiast strona sama powinna wykazać się aktywnością zmierzającą do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze powtórzyła, że udzielana jej pomoc jest niewspółmierna do potrzeb. Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie organów, że samodzielnie nie dąży do poprawienia swojej sytuacji życiowej. Stwierdziła, że wobec swojej choroby nie jest w stanie zbyt wiele zdziałać. Ponadto podniosła, że podjęła próby wyegzekwowania alimentów od męża składając w tym celu stosowny wniosek u komornika. Podkreśliła, że wraz z mężem podejmowała próby podjęcia zatrudniania jednak okazały się one bezskuteczne. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Kwestia przyznania zasiłku celowego została uregulowana w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z jego treścią zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W art. 2 ust. 1 powołanej ustawy zawarta jest jedną z konstytucyjnych zasad i zarazem fundamentalną zasadą pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Wskazany przepis przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje osobie pozostającej w rodzinie, w której dochód na członka rodziny nie przekracza kwoty 351 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U.z 09r. Nr 127, poz.1055). W szczególnie uzasadnionych przypadkach rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy lub celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku (art. 41 powołanej ustawy). Przyznanie zatem zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe. Ponieważ dochód przypadający na członka rodziny skarżącej przekracza kwotę 351 zł, organ prawidłowo zastosował art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z brzmienia art. 41 powołanej ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczenia jej środków utrzymania. Z art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuacje życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia dożywotniego utrzymania bądź pogłębienia istniejącego niskiego dochodu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ uwzględnił wskazane wyżej kryteria. Organy nigdy nie kwestionowały, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że od wielu lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej stąd jej sytuacja jest znana pracownikom opieki społecznej. Dlatego też mimo przekroczenia kryterium dochodowego pozwalającego zakwalifikować rodzinę skarżącej do świadczeń z pomocy społecznej, organy rozważyły czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i czy istnieje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Stwierdzono jednak, że nie zachodzą takie okoliczności, m.in. z uwagi na to, że skarżąca nie wykazuje aktywności zmierzającej do poprawienia swojej sytuacji życiowej. Ponadto skarżąca stale utrzymywała się z wypłacanego przez MOPS zasiłku stałego, zasiłku okresowego, świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego i świadczeń rodzinnych, a także ma możliwość poprawienia swojej sytuacji materialnej egzekwując od męża zasądzone na siebie alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę, że organ kompleksowo zbadał sytuację skarżącej czemu dał wyraz w należytym uzasadnieniu swego stanowiska Sąd stwierdza, że nie przekroczono granic uznania administracyjnego, a wydana decyzja odpowiada prawu. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 05 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).