III SA/Kr 794/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 7 czerwca 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), oraz art. 2 ust. 1, art. 4 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji – Burmistrz Miasta - decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...], działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 i art. 17, ust. 1, pkt 4, oraz art. 38, oraz art. 106, ust. 1 i 147 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 k.p.a. oraz na podstawie Zarządzenia Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 26 maja 2004 r. – odmówił przyznania J. Ł. zasiłku okresowego z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że J. Ł. nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. Zaznaczył, że Ośrodek Pomocy Społecznej kilkakrotnie występował do Powiatowego Urzędu Pracy z prośbą o ofertę pracy, ale J. Ł., mimo że ten Urząd wielokrotnie podejmował próby skierowania go do pracy, nie zgłaszał się po oferty lub odmawiał ich przyjęcia. Ponadto J. Ł. otrzymywał propozycje pracy zgodne z jego kwalifikacjami, tj. murarz, brukarz, ale nie był nimi zainteresowany. Nigdy też nie wyrażał chęci skorzystania z jakiejkolwiek formy aktywizacji zawodowej proponowanej przez doradcę zawodowego. W uzasadnieniu decyzji, jego negatywne nastawienie, niezadowolenie, niechęć do podjęcia pracy, skutkuje jedynie prezentowaniem postawy roszczeniowej wobec instytucji pomocowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. Ł. podnosząc, że nigdy nie odmówił proponowanej mu pracy. Do odwołania załączył trzy zaświadczenia z Urzędu Pracy z dnia 19 lutego 2010 r. oraz zaświadczenie z dnia 10 kwietnia 2010 r. Jego zdaniem ani Ośrodek Pomocy Społecznej, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie mają prawa wypowiadać swoich opinii i niczego ustalać, w tym też dokonywać ustaleń dotyczących gospodarstwa domowego, ponieważ od tych spraw jest notariusz. Zarzucił też, używając przy tym słów wulgarnych, że od 1997 r. Urząd Gminy, Rada Gminy, Ośrodek Pomocy Społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Prokuratura Rejonowa i Okręgowa, Sąd Administracyjny, Rzecznik Praw, Kancelaria Senatu, Biura Poselskie i wiele innych instytucji państwowych, nie mogą ustalić, kto pod adresem A prowadzi gospodarstwo domowe. Z tego to powodu uważa, że osoby pracujące w tych instytucjach powinny być izolowane od społeczeństwa i pozbawione praw obywatelskich. Do odwołania załączył trzy zaświadczenia z Urzędu Pracy z dnia 19 lutego 2010 r. oraz zaświadczenie z dnia 10 kwietnia 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał natomiast, że J. Ł. nie podejmuje dostatecznych starań, mających na celu znalezienie pracy, a nawet nie wyraża gotowości podjęcia proponowanego mu zatrudnienia. Twierdzenie skarżącego zamieszczone w odwołaniu, że nigdy nie odmówił proponowanej mu pracy, jest niezgodne z prawdą. Organ wskazał, że z treści pisma Powiatowego Urzędu Pracy dla Powiatu [...] z dnia 30 grudnia 2009 r., wynika, że urząd ten wielokrotnie podejmował próby skierowania J. Ł. do pracy, ale on nie zgłaszał się po oferty, albo wręcz odmawiał ich przyjęcia. W piśmie tym zawarta jest też informacja, że J. Ł. z wykształcenia jest murarzem, a ponadto ukończył kurs operatora koparki. Po raz pierwszy zarejestrował się w tym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna w 1997 r. i od tego czasu z różnych powodów odmawiał podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Nie wyraził również chęci podjęcia pracy w ramach robót publicznych organizowanych przez gminę. Z treści tego pisma wynika, że J. Ł. w 2008 r. został skreślony z ewidencji, ponieważ nie zgłosił się na wezwanie w celu odebrania skierowania do pracy na stanowisku operatora koparki. Po ponownej rejestracji w 2009 r. otrzymał on propozycje pracy zgodne z jego kwalifikacjami, tj. murarz, brukarz, a także był informowany o innych dostępnych ofertach pracy, z których ewentualnie mógłby skorzystać, lecz nie był nimi zainteresowany. Odnosząc się do załączonych zaświadczeń z Urzędu Pracy organ odwoławczy wskazał, że treść tych zaświadczeń nie obala jednak wcześniejszej informacji zawartej we wspomnianym wyżej piśmie Powiatowego Urzędu Pracy dla Powiatu [...] z dnia 30 grudnia 2009 r., że Urząd ten wielokrotnie podejmował próby skierowania J. Ł. do pracy, ale on nie zgłaszał się po oferty, albo odmawiał ich przyjęcia. Organ zaznaczył, że J. Ł. był w stanie pokonać trudną sytuację życiową, wykorzystując własne uprawnienia i możliwości, gdyż ma kwalifikacje w zawodzie murarza, brukarza oraz operatora koparki i otrzymywał propozycje pracy zgodne z tymi kwalifikacjami. Mógł również skorzystać z innych dostępnych ofert pracy, o których był informowany przez Urząd Pracy. Jednakże J. Ł. nie przejawiał chęci współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i odmawiał podjęcia proponowanego mu zatrudnienia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył J. Ł., zarzucając decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący podniósł, że nie prowadzi gospodarstwa domowego pod adresem A, gdyż przekazał prawa własności bratu, a ponadto nie posiada żadnych dochodów. Wyraził swoje ogólne niezadowolenie z wydanych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Z treści przepisu art. 38 ustawy o pomocy społecznej, normującej przyznanie zasiłku okresowego wynika, że zasiłek ten, o który ubiegał się skarżący, jest przyznawany w szczególności osobom przewlekle chorym, niepełnosprawnym, bezrobotnym, których dochody nie przekraczają ustalonego ustawą kryterium dochodowego. W innych niż przykładowo wymienione w tym przepisie okolicznościach, a więc znajdowania się danej osoby w trudnej sytuacji połączonej z niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia, świadczenie to także będzie mogło być otrzymane. Tak zdefiniowane przesłanki przyznania zasiłku okresowego dają organowi pomocy społecznej daleko idącą swobodę decyzyjną. Przyznanie tego świadczenia ubiegającej się o nie osobie w głównej mierze zależy od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej. Wobec tego wymaga od organu dużej wnikliwości i rzetelności, zgodnie z postanowieniami artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a. Decyzję o udzieleniu bądź odmowie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Ustalenia te są kluczowe dla wszystkich świadczeń, a w szczególności dla zasiłku okresowego, którego jak wyżej podkreślono organ przyznaje osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i nie mogących we własnym zakresie przezwyciężyć trudności, ·w jakich się znalazły. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi, więc jeden z elementów postępowania dowodowego. Sporządzany jest na urzędowym kwestionariuszu i stanowi formę protokołu w rozumieniu art. 67 § 2 i 3 k.p.a., do którego ma zastosowanie art. 68 § 2 k.p.a. Osoby biorące udział w sporządzaniu wywiadu środowiskowego powinny, zatem podpisać dokument bezpośrednio po udzieleniu wyjaśnień, a odmowę lub brak podpisu należy odmówić w protokole. Dokonując analizy znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu wywiadu środowiskowego (aktualizacji), który miał być przeprowadzony przez pracownika socjalnego ze skarżącym w dniu 22 kwietnia 2010 r., stwierdzić należy, że widnieje pod nim jedynie podpis pracownika socjalnego. Brak jest natomiast podpisu J. Ł., a także brak jest adnotacji, by ten odmówił jego podpisania i z jakich przyczyn. Jakkolwiek można stać na stanowisku, że nawet, gdy protokół wywiadu środowiskowego podpisany jedynie przez pracownika, stanowi dowód i podlega ocenie jak każdy inny, to w sytuacji, gdy brak jest w nim adnotacji o jego nie podpisaniu przez skarżącego i podawanych przez niego okolicznościach poddających w wątpliwość przeprowadzenie z nim wywiadu, dokument taki nie może być uznany za wiarygodny dowód zwłaszcza, że zamiast w swej treści zawierać ustalenia sytuacji życiowej w pełni tego słowa znaczeniu, a nie jedynie ogólnikowe stwierdzenia, iż jest on kawalerem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (ta ostatnia okoliczność nota bene wynika z innego dowodu), zawiera on jedynie stwierdzenia, że J. Ł. jest od wielu lat osobą bezrobotną i nie wykazuje chęci wyjścia z trudnej sytuacji, bo nie podejmuje aktywności zawodowej. W ocenie Sądu brak w nim rzetelnej analizy i oceny sytuacji skarżącego, co nie pozwalało do formułowania jakichkolwiek wniosków z niej wynikających, stanowiących podstawę nie tylko planowania ewentualnej pomocy, ale także braku podstaw jej nie przyznania. Organ I instancji nie spełnił, więc wymogów stawianych art. 107 ust. 6 ustawy, rozszerzonych w rozporządzeniu wykonawczym w sprawie wywiadu środowiskowego (rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego; Dz. U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672, § 2 ust 3, 4 i 5). W takiej sytuacji uznać należało, że organy pomocy społecznej, nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięcia, dokonując tym samym naruszenia przepisów postępowania – art. 7 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tak przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, brak współpracy z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącego, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy, nie mógł stanowić wystarczającej i samodzielnej podstawy do wydania decyzji odmownej. Powtórzyć należy, że nawet w sytuacji, gdy brak współpracy jest ewidentny organ pomocy społecznej musi wykazać, że przyznaniu żądanego świadczenia sprzeciwiają się cele i zasady pomocy społecznej. W rozpatrywanej natomiast sprawie, we wspomnianym już wywiadzie środowiskowym z 22 kwietnia 2010 r. w rubryce dotyczącej sytuacji zdrowotnej skarżącego wpisano: "pozostaje na stałym leczeniu". Nie dość, że ustalenia te są nieprecyzyjne, to jeszcze organ nie poddał ich analizie pod względem spełnienia przesłanek do przyznania skarżącemu żądanego zasiłku okresowego, który właśnie między innymi również oprócz bezrobocia ze względu na chorobę przewlekłą osoby może być jej przyznany. Również powoływanie się w takim stanie rzeczy, na okoliczności zawarte w piśmie Powiatowego Urzędu Pracy dla Powiatu [...] z 30 grudnia 2009 r., mających świadczyć, że skarżący odmawiał wielokrotnie przyjęcia proponowanych mu ofert pracy, przy podnoszeniu przez skarżącego w piśmie z dnia 10 lutego 2010 r. o wykazanie tych okoliczności odpowiednimi dowodami, uznać należało za zupełnie niewystarczające. Powyższe obrazuje w sposób dostateczny, zdaniem Sądu, że kontrolowane decyzje – zarówno organu I instancji, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zapadły z takim naruszeniem przepisów proceduralnych, które w świetle treści art. 145 § 1 pakt 1 lit. "c" p.p.s.a. daje podstawę do ich uchylenia jako niezgodnych z prawem. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.