III SA/Kr 80/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Renata Czeluśniak Sędziowie: SWSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2020 r., [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2020 r. orzekającej o przyznaniu A. T. (dalej: "skarżąca") świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18. roku życia: M. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. (punkt 1); K. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. (punkt 2); V. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. (punkt 3). Postawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 9, art. 10, art. 15, art. 18 oraz art. 20 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. 2020 r., poz. 808 ze zm., dalej: "u.p.u.a."), art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. 2017 r., poz. 1467, dalej: "rozporządzenie") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 6 sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021. Na podstawie ugody zawartej przed mediatorem w dniu 30 kwietnia 2019 r. (nr [...]) Ł. T. (dalej: "dłużnik alimentacyjny") zobowiązał się płacić na rzecz swoich małoletnich dzieci alimenty w miesięcznej wysokości 2100 zł łącznie (w tym: 910 zł na M. T., 640 zł na K. T. oraz 550 zł na V. T.), płatne z góry na rachunek bankowy skarżącej (matki małoletnich), poczynając od miesiąca następującego po miesiącu, w którym ugoda zostanie zatwierdzona przez sąd. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy IV Wydział Rodzinny i Nieletnich zatwierdził ugodę zawartą przed mediatorem w dniu 30 kwietnia 2019 r. przez strony A. T. i Ł. T. (pkt I), nadał klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu – ugodzie zawartej przed mediatorem. We wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca wskazała, że pracuje w firmie E od 7 stycznia 2020 r. Jest to jedyny dochód skarżącej. W dniu 25 sierpnia 2020 r. skarżąca oświadczyła, że w 2019 r. otrzymała od skarżącego kwotę 13,930 zł alimentów w okresie od stycznia do lipca 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że po 21 lipca 2019 r. ojciec małoletnich przestał płacić jakiekolwiek alimenty. Skarżąca wystąpiła w dniu 29 października 2019 r. do Sądu Okręgowego o egzekucję alimentów od Ł. T. Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18. roku życia: M. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. (pkt 1); K. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. (pkt 2); V. T. w kwocie 415 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.(pkt 3), którego odbiorcą jest przedstawiciel ustawowy małoletnich M. T., K. T., V. T. W uzasadnieniu organ wskazał, że prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu za rok 2019 r. Dochód rodziny skarżącej za rok 2019 wyniósł 22 157,56 zł, składa się na niego dochód opodatkowany w kwocie 1 897, 56 zł (z umowy zlecenia) oraz nieopodatkowany dochód w kwocie 20 260 zł (alimenty na dzieci). Według oświadczenia, skarżąca otrzymała alimenty w kwocie 13 960 zł za okres od stycznia do lipca 2019 r. Kwota 6 300 alimentów za okres od sierpnia do października 2019 r. to kwota zasądzonych alimentów do czasu złożenia wniosku o egzekucję. Organ ustalił, że średni miesięczny dochód rodziny skarżącej to 1688, 33 zł (20 260 zł/12 miesięcy). W dniu 7 stycznia 2020 r. skarżąca podjęła pracę w firmie E spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, pierwszy dochód z tego tytułu uzyskała w lutym 2020 r. w kwocie 2 250, 08 zł netto, doliczono go do dochodu rodziny z 2019 r. W rezultacie, miesięczny dochód rodziny wyniósł 3938, 41 zł, czyli po 984, 60 zł na osobę. Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 1 u.p.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, ale w wysokości nie wyższej niż 500 zł. Świadczenie jest natomiast wypłacane w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia przysługującą osobie a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny, czyli w realiach niniejszej sprawy o 84, 60 zł. Organ następnie ustalił, że alimenty zasądzone na M. T. w wysokości 910 zł miesięcznie, a zatem do wypłaty z funduszu będzie kwota 415, 40 zł za okres od 01.10.2020 r. do 30.09.2021 r. (500 zł – 84,60 zł = 415, 40), na córkę K. zasądzone alimenty w kwocie 640 zł, a zatem do wypłaty z funduszu alimentacyjnego przysługuje kwota 415,40 za okres od 01.10.2020 r. do 30.09.2021 r. (500 zł – 84,60 zł = 415, 40); a na syna V. T. zasądzono alimenty w kwocie 550 zł a zatem do wypłaty z funduszu będzie kwota 415, 40 zł za okres od 01.10.2020 r. do 30.09.2021 r. (500 zł – 84,60 zł = 415, 40). Z tego względu organ orzekł jak w sentencji. W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze sposobem wyliczenia dochodu za rok 2019. Dochód ten wyniósł 13960 zł, ponieważ nie otrzymała od ojca dzieci innych alimentów za ten rok. Kwoty za sierpień, wrzesień i październik nie zostały zapłacone i nie powinny być uznawane za dochód skarżącej. W ocenie skarżącej dochód na osobę wyniósł 853 zł, a nie jak ustalił organ I instancji 984,60 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 listopada 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w świetle § 6 pkt 7 rozporządzenia, organ ustalając wysokość dochodu, zobowiązany jest wliczyć kwoty alimentów ustalonych w zatwierdzonej przez sąd ugodzie, chyba że strona okaże stosowny dokument potwierdzający, iż prowadzona egzekucja okazała się częściowo lub całkowicie bezskuteczna. W ocenie organu, w związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o egzekucję alimentów w dniu 29 października 2019 r., do dochodu rodziny skarżącej należało wliczyć pełną kwotę alimentów od jej zatwierdzenia przez Sąd do czasu złożenia wniosku o ich egzekucję (za okres sierpień- wrzesień – październik 2019 r., czyli 6300 zł). W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z wyliczeniem dochodu rodziny skarżącej za rok 2019. W szczególności podniosła, że nigdy nie otrzymała od dłużnika alimentacyjnego alimentów za sierpień, wrzesień i październik 2019 r., a zatem niezasadne jest wliczenie kwoty 6300 złotych do dochodu rodziny skarżącej za rok 2019. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Art. 9 ust. 1 u.p.u.a. stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 9 ust. 2 a). Zgodnie z art. 9 ust. 3 u.p.u.a., w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Z kolei art. 9 ust. 4 stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 2 pkt 8 okresem świadczeniowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód w okresie poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4 b. Ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną m. in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pkt 17), uzyskaniem dochodu jest natomiast w szczególności uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochód oznacza w szczególności: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (a); inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: m. in. alimenty na rzecz dzieci. Zgodnie z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi, że ustalając prawo do świadczeń, poza odpowiednimi informacjami wskazanymi w § 2- 5, uwzględnia się również w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem lub w innym tytule wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd: a) zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, lub b) informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonywaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do uch podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą. W sprawie niespornym jest, że postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy zatwierdził ugodę, na mocy której dłużnik alimentacyjny zobowiązał się płacić od miesiąca następującego po zatwierdzeniu ugody przez sąd, kwotę 2100 zł łącznie, na rzecz swoich małoletnich dzieci. Dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku, a egzekucja należności alimentacyjnych jest bezskuteczna. Sporną kwestią pozostaje, w jaki sposób powinien zostać obliczony dochód rodziny za okres poprzedzający okres świadczeniowy, czyli za rok 2019 r., w szczególności w jaki sposób organ powinien uwzględnić przy jego obliczaniu wysokość uzyskanych czy też przyznanych alimentów. Pozostałe elementy składające się na dochód rodziny nie były przez skarżącą kwestionowane. W świetle uregulowań art. 9 ust. 3 i 4 u.p.u.a., organ I i II instancji zasadnie nie doliczyły dochodu utraconego (1897, 65 zł), a doliczyły dochód uzyskany przez skarżącą z tytułu zatrudnienia w E sp. z o.o. W ocenie Sądu organ II instancji, wbrew zarzutom odwołania nie zbadał, czy rzeczywiście do dochodu skarżącej powinny być wliczone alimenty za sierpień, wrzesień i październik 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że ustawodawca jednoznacznie sformułował obowiązek udokumentowania nie otrzymywania alimentów lub otrzymania ich w niższej kwocie niż ustalona w wyroku sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem lub innym tytule wykonawczym, natomiast skarżąca takiego dokumentu nie przedstawiła, a w rezultacie zasadnie do dochodu uzyskanego za rok 2019 r. doliczono alimenty przyznane za okres od sierpnia do października 2019 r. Sąd zwraca uwagę, że organ nie wezwał skarżącej do przedłożenia dokumentów potwierdzających, że świadczenia za sporny okres nie zostały wyegzekwowane. Okoliczność ta winna była być przez organ wnikliwie zbadana ponieważ stanowiła podstawowy zarzut podniesiony przez skarżącą w odwołaniu. Skarżąca w dowołaniu wskazała, że od dnia 21 lipca 2019 r. nie otrzymała od dłużnika alimentacyjnego żadnych alimentów. Wyjaśniła też, że złożenie wniosku do Sądu o egzekucję alimentów za granicą w październiku 2019 r., wynikało z uzyskanej informacji, że wniosek taki może być złożony po trzech miesiącach niewywiązywania się przez dłużnika alimentacyjnego ze zobowiązań. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego Tymczasem organ nie pouczył skarżącej jakiego rodzaju dokument może stawić podstawę uwzględnienia zarzutów dotyczących wadliwego obliczenia dochodu za rok 2019 r., a z braku jego przedstawienia wyciągnął negatywne konsekwencje dla skarżącej. Podkreślić należy, że organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu udzielając im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Co więcej, organ II instancji w żadnym miejscu decyzji nie uzasadnił, na jakiej podstawie do dochodu powinny być wliczone alimenty przyznane za okres od sierpnia do października 2019 r., w sytuacji gdy ugoda zawarta między skarżącą a dłużnikiem alimentacyjnym została zatwierdzona postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r., a w dniu 8 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że postanowienie uprawnia do egzekucji. Z treści zatwierdzonej ugody wynikało natomiast, że dłużnik alimentacyjny zobowiązał się wypłacać alimenty od miesiąca następującego po zatwierdzeniu ugody przez sąd właściwy (§ 2). Równocześnie, Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (por. wyrok z dnia 18 lutego 2021 r., II SA/Lu 694/20, CBOSA), w świetle którego, nie sposób racjonalnie przyjąć, że dochodem są świadczenia zasądzone, ale nie otrzymywane. Ustawodawca w sposób jednoznaczny odrywa się w tym przypadku od kwalifikacji prawnopodatkowej (alimenty należą do grupy świadczeń nieopodatkowanych podatkiem dochodowym), nie można zatem stosować konstrukcji znanych w prawie podatkowym, które pozwalają w pewnych sytuacjach opodatkować dochód należny, ale jeszcze nie uzyskany. Nawet na gruncie podatkowym jest to sytuacja wyjątkowa. Tym bardziej, na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie sposób przyjąć, że dochodem są dochody należne, ale nie uzyskane. W ocenie Sądu, brak jest zatem podstaw prawnych do obliczenia średniego dochodu rodziny na podstawie alimentów zasądzonych, ale nie otrzymanych. Ponownie rozpatrując sprawę organ II instancji ustali, czy skarżąca uzyskała alimenty za sporny okres oraz w jakiej wysokości i dokonana ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej za rok 2019. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 pkt 1a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.